BÀI 2: ĐỘT PHÁ TRONG LÃNH ĐẠO, CHỈ ĐẠO CÔNG NGHIỆP VĂN HÓA

Những năm qua, Đảng bộ Hà Nội đã xây dựng các chương trình, nghị quyết nhằm cụ thể hóa các tiềm năng, lợi thế về mặt trận văn hóa để xây dựng Thủ đô năng động, sáng tạo, văn hiến và giàu có. Nhìn vào quá trình phát triển của công nghiệp văn hóa tại Hà Nội, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội, chia sẻ: “Với Nghị quyết 09-NQ/TU của Thành ủy cùng hàng loạt các chương trình, chỉ thị, kế hoạch… Thủ đô thực sự đã có nhiều bứt phá trong lĩnh vực văn hóa. Hà Nội là ngọn hải đăng dẫn dắt sự phát triển công nghiệp văn hóa của cả nước”.

Trong cuộc trao đổi với PGS.TS Nguyễn Chí Mỳ, nguyên Ủy viên Ban Thường vụ, nguyên Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội, chúng tôi nhận thấy ông vui mừng từ tận tâm can trước thực tế rằng, hiện nay, công nghiệp văn hóa có nhiều hoạt động khá sôi nổi tại Thủ đô Hà Nội. Các nhóm ngành nghề, nhiều địa phương đều xác định đưa công nghiệp văn hóa trở thành yếu tố then chốt cho sự phát triển lâu dài.

Kể về thời điểm bắt tay xây dựng các nghị quyết về phát triển công nghiệp văn hóa, PGS.TS Nguyễn Chí Mỳ, nhớ tường tận: Thực hiện Nghị quyết số 33, Hội nghị Trung ương 9, khóa XI, Thành ủy Hà Nội đã xây dựng chương trình số 04-CTr/TU của Thành ủy (khóa XVI) về "Phát triển văn hóa - xã hội, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực Thủ đô, xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh, giai đoạn 2016-2020", trong đó đã đề cập tới phát triển công nghiệp văn hóa của Thủ đô”. Tiếp sau đó, Hà Nội đã có Chương trình số 06 "Phát triển văn hóa, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh, giai đoạn 2021-2025".

Ban chỉ đạo chương trình đã xây dựng đề án "Phát triển công nghiệp văn hóa Thủ đô giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045". Đề án đã phân tích vị trí, vai trò, tầm quan trọng của công nghiệp văn hóa Thủ đô, đánh giá các yếu tố tác động đến phát triển công nghiệp văn hóa Thủ đô và thực trạng phát triển các lĩnh vực của công nghiệp văn hóa Thủ đô.

Đồng chí nguyên Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội kể: “Tôi còn nhớ, vào tháng 2/2017, đồng chí Nguyễn Văn Phong, khi đó đang giữ nhiệm vụ Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy đã tổ chức hội thảo khoa học đầu tiên về công nghiệp văn hóa, từ lý luận cho đến vận dụng cho Hà Nội. Sau đó là rất nhiều hội thảo, tọa đàm, nghiên cứu sâu về vấn đề phát triển công nghiệp văn hóa dựa vào đặc thù của Thủ đô. Đó là tiền đề để Hà Nội đã có nghị quyết đầu tiên trong các địa phương của cả nước, Nghị quyết số 09-NQ/TU ngày 22/2/2022 của Thành ủy Hà Nội về "Phát triển công nghiệp văn hóa trên địa bàn Thủ đô giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045".

Nghiên cứu Nghị quyết 09, PGS.TS Nguyễn Chí Mỳ rất tâm đắc khi nghị quyết đã xác định tập trung đầu tư phát triển một sổ lĩnh vực giàu tiềm năng, lợi thế của Thủ đô như: Du lịch văn hóa; Nghệ thuật biểu diễn; Thủ công mỹ nghệ; Thiết kế; Quảng cáo; Mỹ thuật nhiếp ảnh và triển lãm; Điện ảnh; Thời trang; Âm thực; Phần mềm và các trò chơi giải trí; Truyền hình và phát thanh; Xuất bản... phù hợp với thực tiễn Thủ đô và từng giai đoạn cụ thể.

Trong đó có quan điểm xác định: "Quá trình phát triển công nghiệp văn hóa đi đôi với hoàn thiện thị trường văn hóa, đảm bảo có trọng tâm, trọng điểm, lộ trình theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, phát huy cao nhất lợi thế của Thủ đô, đảm bảo tính đồng bộ, hiệu quả liên kết giữa các ngành, các khâu sáng tạo, sản xuất, phổ biến và tiêu dùng; tạo nên những sản phẩm văn hóa mới đặc sắc, hình thành liên kết chuỗi góp phần gia tăng giá trị, sức cạnh tranh, thúc đẩy thị trường xuất khẩu, phát triển và định vị thương hiệu sản phẩm công nghiệp văn hóa Thủ đô ở trong nước, khu vực và trên thế giới; tạo ra cơ hội cống hiến, khả năng tiếp cận, thụ hưởng quá trình sáng tạo văn hóa gắn với phát triển văn hóa sáng tạo, định hướng thị hiếu và nâng cao văn hóa thấm mỹ cho người dân, cộng đồng xã hội".

Nghị quyết cũng đặt ra mục tiêu cụ thể đến năm 2025, tập trung phát triển 6 ngành công nghiệp văn hóa, sản phẩm dịch vụ công nghiệp văn hóa có lợi thế và đến năm 2030, duy trì phát triển ổn định bền vững 06 ngành trên 13 ngành công nghiệp văn hóá Thủ đô là: Du lịch văn hóa, Thủ công mỹ nghệ, Nghệ thuật biểu diễn, Thiết kế, Ẩm thực, Phần mềm và trò chơi giải trí.

PGS.TS Nguyễn Chí Mỳ chia sẻ thêm: Thực hiện Nghị quyết 09-NQ/TU của Thành ủy Hà Nội, ngày 12/8/2022, UBND thành phố đã xây dựng Kế hoạch 217/KH-UBND, trong kế hoạch đã xác định công nghiệp văn hóa Thủ đô là ngành kinh tế mũi nhọn, phát triển toàn diện, là động lực phát triển các ngành, lĩnh vực khác, là tiền đề để xây dựng Hà Nội có chất lượng cuộc sống cao; phấn đầu đóng góp khoảng 10% GRDP của thành phố vào năm 2045.

“Đáng chú ý, so với yêu cầu của Chính phủ, chương trình phát triển công nghiệp văn hóa của Thủ đô có đề xuất thêm ngành Ẩm thực. Đây là nét mới, có tính tiên phong của Thủ đô”, PGS.TS Nguyễn Chí Mỳ tiết lộ.

Chia sẻ với phóng viên báo Tuổi trẻ Thủ đô về quá trình Đảng bộ Hà Nội xác định, hình thành, phát triển công nghiệp văn hóa tại mảnh đất kinh kỳ, nhà báo Hồ Quang Lợi, nguyên Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội, đặt vấn đề: Vừa xây dựng, vừa phát triển hạ tầng về văn hóa, cái quan trọng hơn cả là xây dựng con người Hà Nội thanh lịch văn minh. Đây là câu chuyện thường xuyên, liên tục, phải làm bền bỉ. Làm sao để cho văn hóa Thăng Long, Hà Nội ngấm sâu và từng người, từng gia đình, từ ngõ phố. Để tất cả những ai sinh sống tại Hà Nội phải có trách nhiệm sống đẹp, mang phẩm chất của người Thăng Long, Hà Nội.

Theo nhà báo Hồ Quang Lợi, điều này đòi hỏi Đảng bộ Hà Nội tiếp tục tập trung phát triển văn hóa, có những chính sách đột phá để phát triển công nghiệp văn hóa.

Nhà báo Hồ Quang Lợi cho rằng, cuộc kiến tạo lớn chưa từng có trong lịch sử ngàn năm Thăng Long - Hà Nội đang diễn ra rất sôi động. Tuy nhiên, việc tiến hành công nghiệp hóa - hiện đại hóa Thủ đô với tốc lực cao sẽ không tránh khỏi tình trạng mất cân đối nhiều mặt. Bên cạnh những thuận lợi, hàng loạt vấn để mới nảy sinh, trong đó đô thị 8,5 triệu người này đang phải tìm cách giải quyết hài hòa bài loán khó: bảo tồn và phát triển.

“Hiện nay, theo tôi được biết, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của đồng chí Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong, việc phát triển công nghiệp văn hóa tại Hà Nội đang gặt những mùa lúa mới trĩu bông. Khi tôi làm Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội, anh Nguyễn Văn Phong đang làm Phó ban. Đó là người mà tôi cảm thấy rất tâm huyết trong việc xây dựng văn hóa. Tôi quan sát và thấy rằng, thời gian vừa qua, đồng chí Phó Bí thư Thường trực Thành ủy tham gia trực tiếp, có ý kiến chỉ đạo các hoạt động về văn hóa rất sát sao, sâu sắc.

Cũng vì lẽ đó, công cuộc xây dựng văn hóa, con người tại Hà Nội chuyển động tích cực, rất tốt. Tựu chung lại, sức hấp dẫn của Hà Nội, sức quyến rũ của Hà Nội chính là văn hóa. Văn hóa làm cho Hà Nội trở nên đặc biệt. Đây là mảnh đất có tâm hồn. Ai sống ở đây cũng cảm thấy mình được lớn lên, được nuôi dưỡng bởi hào khí, sinh quyển rất đặc biệt của mảnh đất nghìn năm văn hiến này”, nhà báo Hồ Quang Lợi, nguyên Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội chia sẻ.

Thực hiện các chương trình, nghị quyết, kế hoạch của Đảng bộ Hà Nội; lĩnh vực công nghiệp văn hóa đã được triển khai đến từng đảng viên, từng chi bộ trên địa bàn Thủ đô. Từ định hướng đến hành động cụ thể, Đảng bộ Hà Nội đã đốt đuốc soi đường, chỉ ra hướng đi đúng đắn để xây dựng một ngành kinh tế “mềm”, bền vững, có tính lâu dài cho các địa phương.

Đồng chí Trần Thị Thu Hường, nguyên Trưởng Ban Tuyên giáo Quận ủy Tây Hồ, chia sẻ với phóng viên báo Tuổi trẻ Thủ đô: Thực hiện Nghị quyết 09-NQ/TU của Thành ủy Hà Nội phát triển công nghiệp văn hóa trên địa bàn Thủ đô giai đoạn 2021 - 2025, định hướng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, quận Tây Hồ đã xây dựng và triển khai thực hiện Đề án “Phát triển công nghiệp văn hóa trên địa bàn quận Tây Hồ, giai đoạn 2021 - 2025, định hướng đến năm 2030”. Trong đó tiếp tục khẳng định vai trò của công nghiệp văn hóa đối với phát triển kinh tế - xã hội của quận. Với mục tiêu đó, trong những năm qua, cán bộ và Nhân dân quận Tây Hồ đã triển khai nhiều biện pháp nhằm phát huy tối đa những thế mạnh là thiên nhiên, lịch sử đã ban tặng cho Tây Hồ.

Nguyên Trưởng ban Tuyên giáo Quận ủy Tây Hồ lấy ví dụ, tại phường Phú Thượng, với mong muốn gìn giữ nghề truyền thống địa phương - nghề xôi Phú Thượng và nâng cao đời sống người dân, quận đã luôn quan tâm tạo điều kiện hỗ trợ làng nghề phát triển. Cụ thể, từ năm 2016, Phú Thượng được UBND TP Hà Nội công nhận danh hiệu Làng nghề truyền thống xôi Phú Thượng. Năm 2019, làng nghề truyền thống xôi Phú Thượng đã được Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ KH&CN) cấp Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu "Xôi Phú Thượng". Ngoài ra, xôi Phú Thượng đã có những sản phẩm đạt tiêu chuẩn sản phẩm OCOP 4 sao của TP Hà Nội…

“Để định vị, bảo vệ và phát huy giá trị làng nghề truyền thống với tư cách là một di sản văn hóa, trong thời gian qua, với sự đồng hành, hỗ trợ của Sở VH&TT Hà Nội, sự hướng dẫn, giúp đỡ của Cục Di sản văn hóa (Bộ VHTT&DL), các nhà khoa học đầu ngành văn hóa… “Nghề xôi Phú Thượng” đã được ghi danh vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia”, đồng chí Nguyễn Thị Thu Hường cho hay.

Cùng với việc phát triển thương hiệu của xôi Phú Thượng, trong những năm qua, quận Tây Hồ đã tập trung đầu tư nâng cấp hạ tầng, chỉnh trang đường, ngõ, chiếu sáng trên địa bàn phường Phú Thượng. Đồng thời, triển khai xây dựng Đề án “Điểm giới thiệu, quảng bá sản phẩm làng nghề truyền thống xôi Phú Thượng” nhằm tạo điều kiện, hỗ trợ tốt nhất cho làng nghề phát triển, khẳng định thương hiệu và nâng cao đời sống của người dân.

Tiếp đó, nhằm tạo ra nguồn cung cho nghề làm chè sen - một đặc sản của quận Tây Hồ, trong năm 2024, UBND quận Tây Hồ ký kết biên bản ghi nhớ với Viện Nghiên cứu rau quả Trung ương và Trung tâm Khuyến nông Hà Nội về việc hợp tác thực hiện dự án “Xây dựng mô hình mẫu sản xuất sen gắn với phát triển du lịch sinh thái theo chuỗi giá trị tại Tây Hồ - Hà Nội”.

Theo biên bản ghi nhớ, các bên sẽ áp dụng tiến bộ kỹ thuật tiên tiến (giống, kỹ thuật canh tác và thu hoạch, bảo quản) xây dựng mô hình sản xuất sen chất lượng cao năm 2024, quy mô là 7,5ha. Các sản phẩm bao gồm: hoa để ướp chè, hoa để trang trí và hạt để làm thực phẩm gắn với phát triển du lịch. Đồng thời, xây dựng mô hình Tổ hợp tác/Hợp tác xã liên kết với doanh nghiệp tổ chức sản xuất sen gắn với dịch vụ du lịch và tiêu thụ sản phẩm theo chuỗi giá trị…

Đồng chí Trần Thị Thu Hường đánh giá: “Thực tế, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng bộ Hà Nội; quận Tây Hồ đã bước đi những bước vững chắc trong hành trình phát triển công nghiệp văn hóa. Đời sống người dân nói riêng, kinh tế của quận Tây Hồ nói chung đã có bước chuyển dịch tích cực”

Tại huyện Thường Tín, công nghiệp văn hóa được Huyện ủy đề cao, đưa vào chương trình hành động cụ thể. Thành ủy viên, Bí thư Huyện ủy Thường Tín Nguyễn Tiến Minh cho biết, trên cơ sở những Nghị quyết chỉ đạo sáng suốt về văn hóa, đưa văn hóa trở thành sức mạnh nội sinh, tinh thần, nền tảng tư tưởng để xã hội phát triển bền vững, lành mạnh và đưa văn hóa ngang hàng với kinh tế - xã hội, huyện triển khai thực hiện nghiêm túc Nghị quyết số 09-NQ/TU Thành ủy Hà Nội ngày 22/2/2022 về “Phát triển công nghiệp văn hóa trên địa bàn Thủ đô giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”.

Nhằm cụ thể hoá mục tiêu nêu trên, huyện Thường Tín đã ban hành Chương trình số 02, ngày 22/8/2020 về “Đẩy mạnh phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn theo hướng văn minh, giàu đẹp, hiện đại, xây dựng nông thôn mới nâng cao gắn với việc bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa lịch sử huyện Thường Tín giai đoạn 2020-2025” và Chương trình số 04 ngày 22/8/2020 về “Phát triển, văn hóa xã hội trên nền tảng văn hiến truyền thống; tiếp tục đẩy mạnh xây dựng người Thường Tín thanh lịch, văn minh, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực huyện giai đoạn 2020-2025”.

Với những cố gắng và kết quả đạt được, huyện Thường Tín đã được Thủ tướng Chính phủ cấp bằng công nhân huyện đạt chuẩn Nông thôn mới năm 2020. Năm 2021 được đón nhận huân chương lao động hạng 3 về thành tích xây dựng Nông thôn mới. Đến nay huyện cơ bản đạt các tiêu chí Huyện nông thôn mới nâng cao. Đời sống người dân không ngừng được nâng cao và cải thiện, thu nhập bình quân đầu người đạt 70,5 triệu đồng/người/năm.

“Có thể khẳng định rằng, phát triển công nghiệp văn hoá gắn với xây dựng nông thôn mới ở huyện Thường Tín đã, đang và sẽ góp phần nâng cao ý thức, trách nhiệm của người dân tại cộng đồng về phát triển văn hoá. Đời sống tinh thần của người dân được nâng lên, đó là điểm tựa để xây dựng Nông thôn mới nâng cao ở huyện. Những kết quả đạt được về phát huy giá trị văn hóa trong xây dựng nông thôn mới sẽ là nền tảng quan trọng để huyện phát triển kinh tế - xã hội nhanh, bền vững, gắn với bảo đảm vững chắc quốc phòng - an ninh, đáp ứng yêu cầu thực tiễn đặt ra, giúp người dân của Thường Tín được thụ hưởng những thành quả từ sự tiến bộ của xã hội”, đồng chí Nguyễn Tiến Minh đánh giá.

Tương tự như vậy, tại thị xã Sơn Tây, công nghiệp văn hóa cũng trở thành động lực phát triển mới của xứ Đoài mây trắng.

Trao đổi với phóng viên báo Tuổi trẻ Thủ đô, đồng chí Trần Anh Tuấn, Thành ủy viên, Bí thư Thị ủy Sơn Tây cho biết, Thị ủy đã ban hành Chương trình số 22-CTr/TU ngày 31/3/2022, UBND Thị xã ban hành Kế hoạch số 86/KH-UBND ngày 17/2/2023 thực hiện Nghị quyết số 09-NQ/TU.

Bên cạnh đó, Thị ủy Sơn Tây chỉ đạo rà soát, đánh giá để bổ sung, hoàn thiện Kế hoạch số 277/KH-UBND, ngày 19/6/2018 của UBND Thị xã về “Triển khai chiến lược phát triển ngành công nghiệp văn hóa Thị xã Sơn Tây đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030”, trong đó tập trung vào các lĩnh vực Thị xã có tiềm năng như du lịch văn hóa, tham quan di tích lịch sử, nghệ thuật biểu diễn, làng nghề thủ công truyền thống phục vụ du lịch, đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của thị xã.

Cụ thể, Thị xã đã xây dựng Đề án và tổ chức khai trương tuyến phố đi bộ Thành cổ Sơn Tây từ ngày 30/4/2022 với tổng chiều dài 820m nhằm phục vụ nhu cầu sinh hoạt văn hóa và vui chơi giải trí của Nhân dân địa phương và du khách tham quan vào dịp cuối tuần. Trung bình mỗi tối thứ Bảy thu hút khoảng 1 vạn lượt khách, cá biệt có những buổi tối tăng mạnh lên 2,5 - 3 vạn lượt khách do hiệu ứng của các chương trình văn hóa nghệ thuật đặc sắc như: Đêm hội trăng rằm - Trung thu Thành cổ, kỷ niệm 200 năm Thành cổ Sơn Tây…

Hàng năm, Thị xã Sơn Tây tổ chức Lễ giỗ Đức Vua Phùng Hưng, Ngô Quyền, lễ hội vùng đền Và...; chú trọng đến việc xây dựng các tour, tuyến tham quan tại các di tích nổi tiếng của Thị xã như: Thành cổ, đền Và, chùa Mía, đền Phùng Hưng, đền và lăng Ngô Quyền, chùa Khai Nguyên - đền Măng Sơn - Làng Văn hóa các dân tộc Việt Nam - Khu du lịch Đồng Mô... Chỉ đạo hàng năm tổ chức Chương trình Tết Làng Việt tại di tích Làng cổ ở Đường Lâm, giới thiệu không gian và những nét văn hóa đặc trưng của Làng cổ Đường Lâm đến đông đảo bạn bè trong nước và quốc tế.

Tổng thể, theo các chuyên gia, sau một thời gian nhất định triển khai công nghiệp văn hóa trên địa bàn Thủ đô, thực tế đã ghi nhận một số kết quả tích cực. Số liệu của Chi cục Thống kê thành phố Hà Nội cho thấy, sau khi Nghị quyết 09 về công nghiệp văn hóa được Thành ủy Hà Nội ban hành, tính riêng năm 2022, cả 24 riêng ngành công nghiệp văn hóa đã đóng góp khoảng 1,49 tỷ USD vào tổng sản phẩm trên địa bàn thành phố Hà Nội (chiếm tỷ trọng 3,7% GRDP của thành phố Hà Nội), trong đó giá trị gia tăng của ngành nghệ thuật, vui chơi và giải trí của Hà Nội đạt khoảng 196,5 triệu USD (chiếm tỷ trọng 0,49% GRDP của Hà Nội.

Vì lẽ đó, nhìn vào quá trình phát triển của công nghiệp văn hóa tại Hà Nội, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội, cảm thán rằng: “Với Nghị quyết 09-NQ/TU của Thành ủy cùng hàng loạt các chương trình, chỉ thị, kế hoạch… Thủ đô thực sự đã có nhiều bứt phá trong lĩnh vực văn hóa. Hà Nội là ngọn hải đăng dẫn dắt sự phát triển công nghiệp văn hóa của cả nước”.