Định vị "chìa khoá" vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp

Tổng Bí thư Tô Lâm cùng lãnh đạo Trung ương và TP Hà Nội thăm và kiểm tra hoạt động chính quyền hai cấp trên địa bàn Hà Nội

Thực tiễn triển khai tại Hà Nội thời gian qua cho thấy yếu tố con người đang nắm vai trò quyết định trong vận hành mô hình mới, song đi cùng với đó là nhiều khó khăn về cơ chế cần được tháo gỡ kịp thời.

Bài 1: Thay đổi quản trị để theo kịp sự phát triển

Cùng với cả nước, Hà Nội chính thức vận hành chính quyền địa phương hai cấp, với 126 xã, phường. Xác định đây là cuộc cách mạng lớn nhằm xây dựng hệ thống chính trị thật sự tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong kỷ nguyên mới, Hà Nội đã thực hiện với một quyết tâm quyết liệt, vừa phù hợp với thực tiễn địa phương, vừa tìm kiếm những cơ hội phát triển mới cho Thủ đô…

Đảm bảo hợp lý về địa giới, hoà hợp về văn hoá

Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp là minh chứng cho một sự chuyển động mạnh mẽ trong tư duy quản trị quốc gia, một nỗ lực cải cách quyết liệt hướng tới một chính quyền phục vụ đúng nghĩa, công dân không chỉ là đối tượng quản lý mà là trung tâm của mọi hoạch định chính sách.

Mô hình được kỳ vọng sẽ mang lại nhiều lợi ích rõ rệt: Tổ chức bộ máy của chính quyền địa phương khoa học hơn, gọn nhẹ hơn, xóa được tầng nấc trung gian, làm cho chính quyền gần dân hơn, kiểm soát tốt hơn địa bàn rộng lớn và cũng tạo điều kiện sắp xếp lại đội ngũ cán bộ tinh gọn, hiệu lực.

Đây còn là bước đi chiến lược để thiết kế lại không gian phát triển kinh tế-xã hội, tạo ra một không gian kinh tế đủ lớn, có kết nối giữa thế mạnh của các địa phương.

Việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã trên địa bàn TP Hà Nội được Nhân dân đồng thuận, nhất trí cao (Ảnh minh hoạ)

Bám sát các quy định và chỉ đạo của Trung ương, Hà Nội đã tiến hành sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã thành 126 xã, phường nhằm tạo không gian phát triển mới với tư duy mới, giá trị mới. TP Hà Nội đã lấy địa giới hành chính theo tuyến đường, dòng sông để xây dựng đơn vị hành chính cấp phường. Đối với các đơn vị hành chính xã, TP sắp xếp trên cơ sở phù hợp với đặc điểm cộng đồng dân cư thôn xóm, văn hóa làng, xã, dòng họ và đồng ruộng canh tác của Nhân dân…

Điển hình như xã Ba Vì - đơn vị được thành lập trên cơ sở nhập toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của các xã: Ba Vì, Khánh Thượng và phần lớn diện tích tự nhiên và dân số của xã Minh Quang (huyện Ba Vì cũ). Đây là 3 xã có sự tương đồng về địa hình đồi núi cũng như tập quán sản xuất của cư dân địa phương, trong đó phần lớn là đồng bào Mường. Đặc biệt, ranh giới xã Ba Vì mới với các xã khác theo trục đường lớn và sông… nên dễ nhận biết ngoài thực địa và thuận lợi cho công tác quản lý của chính quyền địa phương sau sắp xếp đơn vị hành chính.

Một đơn vị hành chính cơ sở khác là phường Hồng Hà. Phường được hình thành trên cơ sở sáp nhập toàn bộ diện tích tự nhiên và một phần diện tích tự nhiên của 12 phường thuộc 5 quận là Tây Hồ, Hoàn Kiếm, Ba Đình, Long Biên, Hai Bà Trưng. Đặc biệt, toàn bộ diện tích của đơn vị hành chính cơ sở Hồng Hà nằm ngoài đê sông Hồng, kéo dài từ cầu Nhật Tân đến qua cầu Vĩnh Tuy.

Khi TP Hà Nội sắp xếp đơn vị hành chính cơ sở Hồng Hà, ưu điểm nổi trội là sẽ có chung đặc điểm tự nhiên (hệ thống đê điều, bãi sông và thủy văn sông Hồng), từ đó có cơ sở pháp lý, thực tiễn để giải quyết đồng bộ những vấn đề bất cập đang tồn tại ở khu vực này hiện nay. Trong đó có vấn đề quy hoạch, quản lý và phát triển đô thị một cách đồng bộ, phù hợp với định hướng phát triển kinh tế - xã hội, cũng như các điều kiện thủy văn và pháp luật về phòng, chống thiên tai.

Quyết tâm giải phóng nguồn lực

Với tầm nhìn chiến lược và quyết tâm cao độ, TP Hà Nội đã hoàn thành đúng tiến độ Đề án sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã từ 526 xã, phường, thị trấn thành 126 xã, phường mới. Không chỉ giảm số đơn vị hành chính cấp xã nhiều nhất cả nước sau sắp xếp (tỉ lệ 76,05%), Hà Nội còn gương mẫu trong triển khai tổ chức 1 tuần vận hành thử nghiệm để đến thời điểm chính thức cả hệ thống vận hành thông suốt, phục vụ tốt người dân và doanh nghiệp ngay từ giờ đầu, ngày đầu.

Chia sẻ về quyết tâm này với cử tri hồi tháng 4/2025, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành uỷ Hà Nội Bùi Thị Minh Hoài từng khẳng định, với số đơn vị hành chính cấp xã lớn thứ hai cả nước, việc sắp xếp được tiến hành trên tinh thần “vừa chạy vừa xếp hàng”, rất khẩn trương nhưng phải bảo đảm ổn định, trật tự trong đó có công tác cán bộ.

Còn theo Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch UBND TP Hà Nội Trần Sỹ Thanh, đây là yêu cầu tự thân, là cuộc cách mạng lớn cần quyết tâm thực hiện. Nếu không thay đổi quản trị, sẽ không theo kịp tình hình phát triển. Việc sắp xếp khi ấy được TP thực hiện với tinh thần là “không để gián đoạn, trống ngày nào, chỗ nào”.

Giám đốc Sở Nội vụ Trần Đình Cảnh cho biết, việc sắp xếp đơn vị hành chính của Hà Nội đã có tầm nhìn dài hạn, vì sự phát triển của Thủ đô, đúng như chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm là: “Tinh gọn bộ máy của hệ thống chính trị, sáp nhập tỉnh, không tổ chức cấp huyện, sáp nhập xã không chỉ đơn thuần là vấn đề điều chỉnh tổ chức bộ máy, địa giới hành chính mà còn là vấn đề điều chỉnh không gian kinh tế, điều chỉnh sự phân công, phân cấp, phân bổ nguồn lực cho phát triển”.

Cũng xuất phát từ mục tiêu đó, khi lựa chọn cán bộ cho mô hình chính quyền địa phương hai cấp, một điểm nhấn quan trọng trong định hướng của Hà Nội đó là yêu cầu bí thư cấp ủy phường, xã mới phải có “năng lực nổi trội”, tạo ra “sản phẩm chất lượng”, với phương châm “phi địa giới” và trên tinh thần “vì việc, tìm người”.

Lãnh đạo phường Vĩnh Hưng chia sẻ, trao đổi với người dân đến làm thủ tục hành chính

Thay vì bó hẹp trong ranh giới địa lý hay cơ cấu cứng, Hà Nội chủ trương điều động cán bộ linh hoạt giữa các địa phương; luân chuyển cán bộ sở, ngành về cơ sở. Phương châm “phi địa giới” chính là thực hiện mục tiêu không để xảy ra tình trạng cục bộ địa phương, đồng thời tạo ra đội ngũ cán bộ có chất lượng đồng đều trên toàn TP. Điều này vừa bảo đảm sự công tâm, khách quan vừa tạo cơ hội để những cán bộ từ các địa phương khác mang đến “luồng gió mới” trong công tác chỉ đạo, quản lý, điều hành.

Hà Nội cũng đặc biệt nhấn mạnh tiêu chuẩn: "Có thành tích tiêu biểu, năng lực nổi trội, sản phẩm chất lượng, hiệu quả", đòi hỏi những người đứng đầu phải chứng minh năng lực bằng kết quả cụ thể, được đo lường bằng sự hài lòng của người dân, tổ chức và doanh nghiệp.

Cùng với đó, việc luân chuyển cán bộ từ sở, ngành về cơ sở, cho thấy Hà Nội đang nỗ lực xây dựng đội ngũ cán bộ Thủ đô có tầm nhìn chiến lược và khả năng kết nối giữa các cấp chính quyền hướng tới giá trị cốt lõi là cải cách thủ tục hành chính, nâng cao hiệu quả phục vụ của chính quyền đối với người dân và doanh nghiệp.

Chủ trương là vậy, còn mục tiêu có đạt được hay còn phụ thuộc rất nhiều vào tinh thần của cán bộ cơ sở...

(Còn nữa)

Tú Linh