Ngày Xuân trẩy hội đền Măng Sơn

Hội đền Măng Sơn lớn đến mức, nhân dân quanh vùng xưa nay truyền tụng câu ca: Dù ăn cơm độn sắn khoai/ Cũng không bỏ hội xứ Đoài đền Măng.

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Đoài Phương Bùi Hữu Nam, lễ hội đền Măng Sơn, xứ Đoài xưa kia là hội chung của nhân dân 5 xã trong tổng Tường Phiêu, gồm: Sơn Đông, Sơn Trung, Tường Phiêu, Trạch Lôi, Thuần Mỹ - là di tích lịch sử, văn hóa quốc gia thuộc xã Đoài Phương hiện nay. Đây là ngôi đền cổ thờ Tam vị Đức Thánh Tản, còn gọi là Nam Cung.

Đền Măng Sơn được khởi dựng từ đầu thế kỷ 17 trên khu đất có vị trí đẹp của làng Sơn Đông Ảnh: UBND xã Đoài Phương)

Chuyện kể rằng, trong những lần đi thăm thú các nơi, Đức Thánh Tản Viên đã đến vùng Sơn Đông. Trước cảnh sắc trù phú, đẹp đẽ, người dân hiền hậu, nên Ngài đã ở lại và cho lập một cung điện trên đồi Măng Sơn. Ở Sơn Đông, Đức Thánh Tản đã dạy cho dân cách săn bắt. Sau khi Đức Thánh Tản Viên rời Sơn Đông, dân làng tưởng nhớ công ơn, nên đã lập đền thờ Ngài và 2 người em họ là Cao Sơn, Quý Minh. Hằng năm tổ chức Lễ hội đền Măng Sơn tưởng nhớ các Ngài.

Ngày lễ hội, dân làng 5 xã cử đại diện mang lễ vật đến, gồm hộp quả chồng thành 8 tầng, do 4 người khiêng vào tế lễ và mâm ngũ quả dâng lên thần bày các thứ quả có sẵn trong vùng. Quy định mâm hoa quả, nhất thiết phải có mít xanh - loại mít đặc trưng của Sơn Đông, gọi là mít chiêm. Ngoài ra, phải có một mâm cỗ, với lễ vật quan trọng nhất để dâng lên Đức Thánh Tản là thịt thú rừng. Ngày nay, người ta dùng ba miếng thịt lợn sống thay thế.

Chủ tế được tổng chọn ra nhất thiết phải là cụ già, gia đình vẹn toàn, người làng Sơn Đông. Bên cạnh chủ tế là ba bồi tế, một người đọc văn, năm người dẫn rượu, người dẫn đèn. Chủ tế sẽ thay mặt cả tổng Tường Phiêu diễn lại nghi thức dân làng hưởng lộc do Đức Thánh Tản săn bắt được và ban cho dân.

Lễ hội được tổ chức nhằm rước Tam Vị Đức Thánh Tản đi du ngoạn, thể hiện sự tôn kính của nhân dân đối với các vị thần có công với dân, với đất nước Ảnh: UBND xã Đoài Phương)

Lễ hội đền Măng Sơn xưa, ngoài phần tế lễ của dân làng trong tổng Tường Phiêu còn có phần rước kiệu rất long trọng, ấn tượng. Mỗi làng cắt cử các trai đinh đảm trách việc khiêng kiệu. Ba cỗ kiệu được đặt long ngai bài vị của Tam vị Đức Thánh Tản, rước lên đền Măng Sơn. Mỗi cỗ kiệu gồm 8 người khiêng.

Đi ngoài có một người cầm lọng, một người cầm cờ múa dẫn đường, một người đánh trống khẩu dẹp đám. Riêng kiệu Đức Thánh Tản Viên còn có thêm hai quạt vả lớn che hai bên. Tam vị Đức Thánh Tản ngồi trên kiệu, trên đầu đội mũ Kim Ngạc, quần áo vóc trắng, choàng áo vóc đỏ, ngoài khoác áo hoàng bào màu hoàng yến, thắt đai lưng cổn long, đi hia hổ túc.

Lễ hội là dịp để nhân dân bày tỏ lòng tri ân tiền nhân, gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của quê hương xứ Đoài Ảnh: UBND xã Đoài Phương)

Sau phần tế lễ, rước kiệu là phần hội với nhiều trò vui, như: Đấu vật, bắn nỏ, đánh đu cây, hát giao duyên, cuối cùng tất cả sẽ rước kiệu về vào lúc nửa đêm. Buổi tối là lễ rước đuốc. Cây đuốc lớn được trồng lên, sáng trưng một vùng, xung quanh có rất nhiều những ngọn đuốc nhỏ của người đi dự hội, khiến cả vùng rực sáng, tưng bừng trong tiếng hò reo.

Việc rước đuốc nhằm diễn lại sự tích Đức Thánh Tản đi săn, diệt được thú, nghỉ đêm ở bãi Thày, dân các xã mang rượu tới ca hát, vui chơi, mừng thắng lợi…

Vũ Cường