Thơ ca kết nối nguồn cội, lan tỏa những giá trị nhân văn

Hành trình từ một ngôi làng thơ

Cuộc thi thơ làng Chùa được tổ chức lần đầu tiên vào năm 2007 bởi Hội thơ làng Chùa - một hội thơ đặc biệt ra đời từ ngôi làng Hoàng Dương (xã Sơn Công, huyện Ứng Hòa cũ), nơi có truyền thống yêu thơ, làm thơ từ lâu đời. Trải qua gần hai thập niên, từ một sân chơi mang đậm tính cộng đồng làng xã, cuộc thi đã không ngừng mở rộng, trở thành điểm hẹn của những người yêu thơ trong nước và quốc tế.

Ban Tổ chức trao giải A tới các tác giả Lý Hữu Lương, Trang Thanh và Trương Xuân Thiên

Năm 2022, hành trình 40 năm xây dựng, giữ gìn và phát triển Hội thơ làng Chùa đã được đề cử ở hạng mục “Việc làm” tại Giải thưởng Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội lần thứ 15 do báo Thể thao và Văn hóa (TTXVN) tổ chức. Đó không chỉ là sự ghi nhận đối với một tổ chức thơ ca cơ sở, mà còn là sự trân trọng dành cho những nỗ lực bền bỉ gìn giữ đời sống tinh thần của cộng đồng.

Phát biểu khai mạc lễ trao giải, ông Ngô Mạnh Cường - Chủ tịch Hội thơ làng Chùa, Trưởng Ban Tổ chức cuộc thi, cho biết: Từ cuộc thi “Thơ ca và nguồn cội” lần thứ nhất đến lần thứ ba, Ban Tổ chức đã nhận được hàng ngàn bài thơ của các nhà thơ, những người yêu thơ trong cả nước và cả các tác giả quốc tế.

Ban Tổ chức trao giải B tới các tác giả đạt giải

“Người làng Chùa hạnh phúc khi nhận ra rằng, mỗi người sáng tác ra những câu thơ như thế là những người gieo hạt. Đó là những hạt giống của tâm hồn đẹp đẽ được gọi là thơ ca. Những hạt giống ấy được gieo xuống cánh đồng cuộc đời. Mỗi lần kết thúc cuộc thi là người làng Chùa lại gặt được một mùa nhân ái, và vì thế mà thấy mình trở nên giàu có hơn”, ông Cường xúc động chia sẻ.

Trong 6 tháng phát động (từ tháng 2 đến tháng 8/2025), Cuộc thi thơ làng Chùa lần thứ 3 đã nhận được hơn 1.500 bài thơ của hơn 500 tác giả trong và ngoài nước. Sức lan tỏa của cuộc thi vượt ra ngoài phạm vi một ngôi làng, một vùng quê, để chạm tới nhiều quốc gia và châu lục như Mỹ, Colombia, Uganda, Uruguay, Romania…

Các tác giả đạt giải C của cuộc thi

Các tác giả tham gia, từ những cây bút không chuyên đến những nhà thơ danh tiếng, cùng gặp nhau ở điểm chung: viết về nơi mình sinh ra và lớn lên, về tổ tiên, ông bà, cha mẹ, về lịch sử dân tộc, về mảnh đất quê hương, về đời sống văn hóa và những khát vọng rất con người. Dù xuất phát từ những không gian địa lý, lịch sử và văn hóa khác nhau nhưng các bài thơ đều cùng hướng về nguồn cội - nơi nuôi dưỡng tâm hồn và bản sắc.

Một điểm nhấn đáng chú ý của cuộc thi là tất cả các bài thơ dự thi đều được đăng công khai trên trang Facebook cá nhân của nhà thơ Nguyễn Quang Thiều - Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam, thành viên Hội thơ làng Chùa, đồng thời là Thư ký cuộc thi. Cách làm này đã tạo nên một không gian tương tác mở, nơi độc giả, người yêu thơ và các thành viên Ban Giám khảo có thể trực tiếp đọc, trao đổi, thẩm định tác phẩm. Thơ ca vì thế không chỉ nằm trên trang giấy hay trong phòng chấm giải, mà sống động giữa đời sống đương đại.

Ban Tổ chức vinh danh các tác giả nước ngoài đạt giải Cống hiến

Ban giám khảo cuộc thi quy tụ nhiều tên tuổi uy tín như nhà thơ Nguyễn Việt Chiến, nhà thơ Đinh Thị Như Thúy, nhà thơ Phạm Đương, nhà thơ Nguyễn Ngọc Phú và nhà văn Phạm Lưu Vũ.

Vinh danh những tiếng nói từ cội nguồn

Sau quá trình chấm giải nghiêm túc, Ban Tổ chức đã quyết định trao giải cho 40 tác giả xuất sắc, gồm 3 giải A, 7 giải B, 16 giải C, cùng 5 giải Đặc biệt và 9 giải Cống hiến.

Ba tác giả đoạt giải A là Lý Hữu Lương, Trang Thanh và Trương Xuân Thiên - những gương mặt có phong cách sáng tác riêng nhưng cùng gặp nhau ở chiều sâu suy tưởng về quê hương và nguồn cội.

Ban Tổ chức trao giải Đặc biệt tới các tác giả

Giải Đặc biệt được trao tới các tác giả mang đến vẻ đẹp của nghị lực sống, còn giải Cống hiến được dành cho các nhà thơ nước ngoài có nhiều đóng góp cho thơ ca và tình hữu nghị giữa các dân tộc, như Fernando Rendón (Colombia), Bruce Weigl (Mỹ), Murad Sudani (Palestine), Hilda Twongeirwe (Uganda), Julio Pavanetti (Tây Ban Nha), Marius Chelaru (Romania) và các nhà thơ Đài Loan (Trung Quốc): Chung Wi-Vu, Chen Minh-Jen, Chen Cheng-Hsiung.

Theo nhà thơ Nguyễn Việt Chiến - thành viên Ban Giám khảo, các tác phẩm được trao giải tuy đa dạng về phong cách, giọng điệu nhưng đều thống nhất ở một điểm chung: quê hương được nhìn nhận như một không gian văn hóa - tinh thần không thể thay thế.

Cuộc thi lan tỏa tới đông đảo các tác giả trong và ngoài nước

“Các tác giả nhấn mạnh sự bền chặt của làng quê qua biểu tượng lao động và sự gắn bó với đất đai, rồi mở rộng cái nhìn từ làng quê đến đất nước, từ tự nhiên đến lịch sử. Tình yêu quê hương trong các tác phẩm không chỉ là cảm xúc cá nhân mà còn là tiếng nói của cộng đồng, của văn hóa dân tộc”, nhà thơ Nguyễn Việt Chiến chia sẻ.

Đặc biệt, nhiều tác phẩm đã đưa vào thơ những chiêm nghiệm hiện sinh trước đô thị hóa, chiến tranh, tha hương - những vấn đề rất thời đại để khẳng định quê hương chính là bản thể, là cội nguồn nuôi dưỡng tâm hồn con người.

“Nếu Lý Hữu Lương thiên về giọng sử thi - huyền thoại thì Trương Xuân Thiên gợi mở chiều sâu biểu tượng. Nếu Trang Thanh trực diện với nỗi đau hiện sinh, thì Châu Anh Tuấn triển khai tư duy triết luận. Khi Nguyễn Hoàng Anh Thư khơi gợi hoài niệm văn hóa, thì Khương Thị Mến đưa thiên nhiên thành biểu tượng của nguồn cội”, nhà thơ Nguyễn Việt Chiến phân tích.

Chính sự đa thanh, đa dạng ấy đã làm nên thành công của cuộc thi, góp phần khẳng định sức sống của thơ ca trong việc nuôi dưỡng tình yêu quê hương, tình yêu con người và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam, cho rằng, chủ đề của cuộc thi đã thực sự chạm đến trái tim của những người viết

Ở góc nhìn khác, nhà thơ Nguyễn Quang Thiều cho rằng chủ đề “Thơ ca và nguồn cội” đã thực sự chạm đến trái tim người viết, bởi ai cũng có nhu cầu và quyền được bày tỏ tình yêu với mảnh đất đã nuôi dưỡng mình. “Dù những vùng đất và con người trong thơ có xa xôi, xa lạ, thì tất cả đều chứa đựng vẻ đẹp và sự thiêng liêng của đời sống thế gian”, ông nhấn mạnh.

Hương Thu