Bài 1: Những quyết sách làm "nức lòng" dân

Từ bữa ăn bán trú miễn phí…

Giữa tháng 7/2025, HĐND TP Hà Nội đã thông qua nghị quyết quy định cơ chế hỗ trợ bữa ăn bán trú cho học sinh tiểu học tại Thủ đô, bắt đầu từ năm học 2025-2026.

Theo đó, nghị quyết quy định mức hỗ trợ gồm học sinh tiểu học đang theo học tại các cơ sở giáo dục trên địa bàn các xã miền núi và các xã thuộc bãi giữa sông Hồng, mức hỗ trợ là 30.000 đồng/học sinh/ngày (hỗ trợ bữa ăn chính).

Đối với học sinh tiểu học đang theo học tại các cơ sở giáo dục còn lại tại Hà Nội, mức hỗ trợ là 20.000 đồng/học sinh/ngày (hỗ trợ bữa ăn chính).

Trường hợp phụ huynh học sinh và nhà trường thống nhất mức tiền ăn cao hơn so với mức Nhà nước hỗ trợ thì phần chênh lệch sẽ thu của người học (đảm bảo mức ăn tối thiểu là 30.000 đồng/học sinh/ngày).

Dự kiến kinh phí thực hiện chính sách hỗ trợ bữa ăn bán trú cho 100% học sinh tiểu học năm học 2025-2026 khoảng 3.063 tỉ đồng. Số học sinh được hỗ trợ khoảng 768.000 học sinh (công lập khoảng 707.727 học sinh; tư thục khoảng 60.273 học sinh).

Chính sách này được triển khai và thực thi bắt nguồn từ gợi ý của Tổng Bí thư Tô Lâm trong một cuộc tiếp xúc với cử tri Hà Nội trước đó.

Nhận định về chính sách nhân văn này, TS.Bùi Văn Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Đào tạo và hợp tác quốc tế (Trường Đại học Thủ đô) cho rằng, trong bối cảnh học sinh học hai buổi/ngày đã trở thành phổ biến, việc được ăn trưa tại trường là nhu cầu thực tế và chính đáng. Thực tế, không phải gia đình nào cũng đủ điều kiện để cho con ăn bán trú, nhất là những gia đình có thu nhập thấp, có 2 - 3 đứa trẻ học cấp Tiểu học thì gánh nặng tài chính có thể lên tới hơn 1 triệu đồng/tháng.

“Với chi phí khoảng 30.000 đồng/suất ăn, mỗi học sinh có thể cần hơn 600.000 đồng/tháng – một khoản không nhỏ với nhiều hộ gia đình thu nhập thấp. Do đó, chính sách miễn phí bữa trưa được triển khai hiệu quả sẽ là sự hỗ trợ thiết thực, giúp hàng triệu phụ huynh bớt đi một gánh nặng tài chính hằng tháng” -TS Bùi Văn Tuấn nói.

Tổng Bí thư Tô Lâm trong buổi tiếp xúc cử tri 3 quận Ba Đình, Đống Đa và Hai Bà Trưng (cũ) tại Hà Nội vào đầu tháng 4/2025

PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Đại biểu Quốc hội, Ủy viên Chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội đánh giá, việc Hà Nội hỗ trợ bữa ăn cho học sinh là khởi đầu mạnh mẽ cho một chiến lược quốc gia về dinh dưỡng học đường.

Bởi lẽ, chính sách này không chỉ giảm gánh nặng cho phụ huynh mà còn cung cấp bữa ăn đủ chất, đảm bảo năng lượng cho học sinh học tập và phát triển trong ngày; đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục: Tạo điều kiện để học sinh học bán trú 2 buổi/ngày, giúp nhà trường nâng cao chất lượng giảng dạy và tổ chức các hoạt động khác. Quan trọng hơn, chính sách này sẽ đảm bảo sự bình đẳng trong giáo dục, giúp mọi học sinh, dù hoàn cảnh gia đình thế nào, cũng có cơ hội tiếp cận bữa ăn đầy đủ dinh dưỡng.

…Đến miễn, giảm, hỗ trợ học phí

Với chủ trương phát triển bền vững, ngày 28/2/2025, Bộ Chính trị đã đưa ra quyết định miễn toàn bộ học phí cho học sinh từ bậc mầm non đến hết THPT công lập trên phạm vi cả nước, bắt đầu từ năm học 2025-2026. Tiếp theo đó, ngày 26/6/2025, Quốc hội thông qua Nghị quyết về miễn và hỗ trợ học phí, áp dụng với trẻ mầm non, học sinh phổ thông và người học chương trình giáo dục phổ thông trong cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân.

Một bước tiến tiếp theo để tiến tới mục tiêu bình đẳng trong giáo dục là, ngày 3/9, khởi đầu cho bước vào năm học mới 2025-2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 238/2025/NĐ-CP quy định về chính sách học phí, miễn, giảm, hỗ trợ học phí, hỗ trợ chi phí học tập và giá dịch vụ trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo.

Điểm nổi bật của Nghị định này là chính sách miễn học phí cho 14 nhóm đối tượng, giảm 70% học phí cho 3 nhóm đối tượng, giảm 50% học phí cho 1 nhóm đối tượng, hỗ trợ học phí cho 2 nhóm đối tượng và hỗ trợ chi phí học tập cho 04 nhóm đối tượng.

Bữa ăn bán trú của một trường học tại Hà Nội

Theo đó, từ ngày 1/9 /2025, Nhà nước thực hiện miễn học phí cho tất cả học sinh công lập từ mầm non 5 tuổi đến hết trung học cơ sở; Giảm 70% học phí cho học sinh, sinh viên học các ngành nghệ thuật truyền thống và các chuyên ngành nhã nhạc, chèo, tuồng, cải lương, múa, xiếc; Giảm 70% học phí cho sinh viên là người dân tộc thiểu số (trừ nhóm dân tộc rất ít người) có nơi thường trú tại vùng khó khăn.

Các đối tượng được hỗ trợ chi phí học tập bao gồm trẻ em mầm non, học sinh phổ thông, và học viên giáo dục thường xuyên mồ côi cả cha lẫn mẹ được hỗ trợ chi phí học tập… Hiệu trưởng nhà trường sẽ lập và phê duyệt danh sách người học được hưởng chính sách trong vòng 10 ngày làm việc kể từ ngày khai giảng.

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn cho biết, hiện có 38 quốc gia miễn hoàn toàn học phí bậc mầm non, chủ yếu là các nước có thu nhập cao. Việt Nam, dù còn nhiều khó khăn, vẫn quyết tâm thực hiện chính sách này để tạo điều kiện cho trẻ em đến trường, giảm áp lực tài chính cho phụ huynh.

GS.TS Bùi Thị An, nguyên Đại biểu Quốc hội, Chủ tịch Hội Nữ trí thức Hà Nội đánh giá, những đột phá trong chính sách giáo dục trên là một bước tiến quan trọng thể hiện tinh thần "lấy dân làm gốc", vì tương lai con em và sự phát triển bền vững của quốc gia. Các quyết sách nói trên của Đảng và Nhà nước là sự tiếp nối tinh thần Hiến pháp 1946, ra đời ngay sau khi Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được thành lập.

Có thể thấy rõ, giáo dục miễn phí không chỉ là chính sách xã hội, mà còn là một cam kết đạo lý, thể hiện tầm nhìn phát triển. Khi học sinh phổ thông không phải đóng học phí, người học sẽ có điều kiện tiếp cận tri thức đồng đều hơn, giảm thiểu tình trạng bỏ học giữa chừng do hoàn cảnh kinh tế.

Trao đổi với PV Báo Tuổi trẻ Thủ đô, cô giáo Lương Thị Hoa đã có gần 20 năm công tác tại trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và Trung học cơ sở (PTDTBT TH&THCS) Mồ Dề, tỉnh Lào Cai cho hay, nhiều năm trong nghề, cô từng chứng kiến không ít trường hợp học sinh bỏ học vì gia đình không có tiền đóng học phí. Khi chính sách miễn học phí được thực hiện, chắc chắn nhiều gia đình sẽ rất vui, bởi lẽ, con em họ có cơ đến trường và tiêp tục việc học.

Và "Chiến dịch thần tốc" xây dựng trường học vùng biên

Theo báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, sau sắp xếp địa giới hành chính, cả nước có 22 tỉnh, thành phố có biên giới đất liền, với tổng số 248 xã biên giới đất liền.

Theo thống kê của các địa phương, tại 248 xã này có 956 trường phổ thông với quy mô 625.255 học sinh. Tổng số học sinh có nhu cầu nội trú, bán trú theo thống kê sơ bộ là 332.019 học sinh, nhưng mới có gần 59.000 học sinh đang học tại 22 trường phổ thông dân tộc nội trú và 160 trường phổ thông dân tộc bán trú. Hiện các học sinh nội trú, bán trú được học tập, sinh hoạt ăn ở tại trường và hưởng các chính sách của Nhà nước (trung bình mỗi năm khoảng 23 triệu đồng/học sinh nội trú, 16 triệu đồng/học sinh bán trú).

Như vậy, còn khoảng hơn 273.000 học sinh (43,7% tổng số học sinh) có nhu cầu nhưng chưa được học tại các trường nội trú, bán trú, hiện đang học tại các trường phổ thông.

Giữa tháng 7/2025, Bộ Chính trị, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú ký ban hành Thông báo số 81-TB/TW Kết luận của Bộ Chính trị về chủ trương đầu tư xây dựng trường học cho các xã biên giới. Theo đó, Bộ Chính trị thống nhất chủ trương đầu tư xây dựng các trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở tại 248 xã biên giới đất liền. Trước mắt, thí điểm đầu tư hoàn thành xây mới hoặc cải tạo 100 trường trong năm 2025 (chậm nhất là đến thời điểm khai giảng năm học sau). Các trường này sẽ là hình mẫu để sau đó tiếp tục triển khai diện rộng, hoàn thành mục tiêu đầu tư xây dựng 248 trường trong 2-3 năm tới.

Tổng Bí thư Tô Lâm và các đại biểu thực hiện nghi thức khởi công Trường liên cấp Tiểu học, Trung học cơ sở xã Si Pa Phìn, tỉnh Điện Biên (Ảnh: TTXVN)

Việc đầu tư xây dựng trường học cho các xã biên giới đất liền là một nhiệm vụ trọng tâm, quan trọng trong phát triển kinh tế-xã hội và thực hiện chính sách dân tộc nhằm nâng cao dân trí, chất lượng nhân lực, tạo nguồn cán bộ là người dân tộc, địa phương, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho đồng bào vùng biên giới, góp phần củng cố quốc phòng, an ninh.

Không chậm trễ, ngay sau đó, Thủ tướng Phạm Minh Chính chủ trì cuộc họp với các bộ, ngành về triển khai chiến dịch xây trường học cho các xã biên giới, bao gồm nhà ở nội trú cho học sinh và giáo viên sau khi Bộ Chính trị ban hành Thông báo 81-TB/TW ngày 18/7/2025 về chủ trương đầu tư xây dựng trường học cho các xã biên giới.

Thủ tướng yêu cầu mở chiến dịch thần tốc triển khai xây dựng 100 trường học cho các xã biên giới, đến ngày 30/8/2026 phải hoàn thành. Thủ tướng lưu ý, trong thiết kế trường có đầy đủ các công năng như chỗ ăn ở cho giáo viên, học sinh, nhà thể thao…; phải vận động, phát động phong trào người dân hiến đất cho làm trường, phát động sự chung tay giúp đỡ của xã hội, doanh nghiệp.

Thủ tướng Chính phủ yêu cầu triển khai chiến dịch xây dựng 100 trường tại 100 xã biên giới đất liền, chậm nhất tới 30/8/2026 phải hoàn thành

Thủ tướng nhấn mạnh quyết tâm phải cao, nỗ lực phải lớn, hành động phải quyết liệt, làm việc nào dứt việc đó, phân công “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ tiến độ, rõ kết quả, rõ thẩm quyền” và yêu cầu huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị, các bộ, ngành phải chung tay, chung sức, chung lòng; Ủy ban nhân dân các tỉnh phải vào cuộc tích cực để bảo đảm hạ tầng cho xây dựng.

Ngay sau "mệnh lệnh" của Thủ tướng, các địa phương trên cả nước đã nhanh chóng tích cực triển khai. Tỉnh Sơn La đã khảo sát, đề xuất phương án xây 13 trường phổ thông nội trú liên cấp tại 13 xã biên giới; trong đó xây mới 11 trường, cải tạo 2 trường; ước tính tổng vốn đầu tư cho 13 trường xấp xỉ 2.700 tỷ đồng Tỉnh Hà Tĩnh dự kiến xây dựng/cải tạo 7 trường nội trú liên cấp tiểu học-HCS ở các xã biên giới trong giai đoạn 2025-2027; Lào Cai cũng có kế hoạch cụ thể với việc đầu tư xây dựng mới 9 trường nội trú tại các xã, phường biên giới. Tỉnh Nghệ An cũng đã rà soát và lên 21 trường phổ thông nội trú liên cấp cho các xã biên giới…

(Còn nữa)

Nguyễn Thủy