Khi quy tắc ứng xử trở thành thước đo văn hóa nghề giáo

Cô trò trường Tiểu học Thị trấn Prao, TP Đà Nẵng (Ảnh Đ.Minh)

Nhiều điểm mới tích cực

Trong bối cảnh ngành giáo dục đang đẩy mạnh xây dựng môi trường học đường an toàn, minh bạch và tôn trọng quyền của người học, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Thông tư số 03/2026/TT-BGDĐT về quy tắc ứng xử của nhà giáo, trong các cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân. Thông tư có hiệu lực từ ngày 30/1/2026.

Quy định về quy tắc ứng xử của nhà giáo, làm cơ sở pháp lý để chuẩn hóa hành vi nghề nghiệp, đồng thời phòng ngừa và hạn chế những biểu hiện lệch chuẩn trong quá trình thực hiện nhiệm vụ giáo dục.

Nhà giáo được khuyến khích tạo điều kiện để phụ huynh tham gia vào các hoạt động giáo dục vì sự tiến bộ của học sinh (Ảnh Đ.Minh)

Bên cạnh các quy tắc ứng xử chung, Thông tư 03/2026/TT-BGDĐT, quy tắc ứng xử của nhà giáo được cụ thể hóa theo hướng chặt chẽ hơn, bao trùm các mối quan hệ với người học, đồng nghiệp, cán bộ quản lý, cha mẹ học sinh và cộng đồng xã hội.

Th.S Lê Vũ, Giám đốc Trung tâm Học liệu và Truyền thông, trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật - ĐH Đà Nẵng nhận định, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Thông tư số 03/2026/TT-BGDĐT vào thời điểm này có ý nghĩa quan trọng, có thể xem là một bước chuyển mình tất yếu về mặt pháp lý để đội ngũ nhà giáo bắt nhịp với thời đại mới.

Điểm đột phá lớn nhất ở đây là sự chuyển dịch tư duy từ quy định về “Đạo đức”, vốn là những phẩm chất nội hàm, trừu tượng, sang “Quy tắc ứng xử”, là những biểu hiện cụ thể ra bên ngoài.

“Trong bối cảnh xã hội hiện đại và dân chủ hóa trường học, chúng ta không thể chỉ kêu gọi chung chung về tư tưởng hay lối sống. Thông tư 03 đã quy định chi tiết hành vi: Làm gì? Không được làm gì? thái độ ra sao trong mọi mối quan hệ từ người học, đồng nghiệp đến cán bộ quản lý và cộng đồng? Điều này có hai giá trị cốt lõi: Thứ nhất giúp nhà giáo dễ dàng tự “soi chiếu” hành vi của mình; thứ hai là cung cấp cho xã hội, phụ huynh và người học một căn cứ rõ ràng để giám sát, đảm bảo tính minh bạch trong môi trường giáo dục.

Đặc biệt, thông tư này cụ thể hóa tinh thần của Nghị quyết số 71-NQ/TW và Chương trình giáo dục phổ thông mới. Nếu như các quy định cũ thiên về sự nghiêm cẩn, khuôn mẫu, thì Thông tư 03 hướng đến việc xây dựng môi trường giáo dục dân chủ, thân thiện và nhấn mạnh yếu tố tôn trọng sự khác biệt.

Đây là hành lang pháp lý an toàn để các thầy cô giáo dám đổi mới phương pháp giảng dạy, khuyến khích học sinh phản biện và sáng tạo mà không sợ bị rào cản bởi những quan niệm cũ”, ThS Lê Vũ bày tỏ.

Th.S Lê Vũ, Giám đốc Trung tâm Học liệu và Truyền thông, trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật - ĐH Đà Nẵng nhận định Thông tư số 03 là bước chuyển mình tất yếu về mặt pháp lý

Đặc biệt, một tinh thần quan trọng khác quy định liên quan đến ứng xử trên không gian mạng, giao tiếp với phụ huynh và tham gia các hoạt động xã hội cũng được đề cập cụ thể, hướng tới xây dựng hình ảnh nhà giáo chuẩn mực, chuyên nghiệp trong bối cảnh chuyển đổi số và sự lan tỏa mạnh mẽ của mạng xã hội.

Từ góc độ thực tiễn, thầy Vũ cho rằng, Thông tư mới đã “luật hóa” văn hóa ứng xử trên môi trường số, quy định rõ các chuẩn mực từ việc giữ gìn hình ảnh cá nhân, phát ngôn, cho đến cách tương tác với người học trên không gian mạng. Trong kỷ nguyên chuyển đổi số toàn diện hiện nay, ranh giới giữa đời thực và mạng ảo rất mong manh. Một dòng trạng thái (status) hay một bình luận vô ý của thầy cô có thể lan truyền tốc độ chóng mặt và gây ra những hệ lụy khôn lường.

Do đó, các quy định này không nhằm mục đích trói buộc quyền tự do cá nhân, mà đóng vai trò như một “bộ lọc an toàn”, giúp bảo vệ uy tín của chính nhà giáo và ngành giáo dục, giúp các thầy cô tránh được những “tai nạn nghề nghiệp” đáng tiếc trên không gian mạng.

Đồng thời, Thông tư 03/2026/TT-BGDĐT là một văn bản quản lý, “bộ quy tắc an toàn” để mỗi nhà giáo vững tay chèo, đưa con thuyền tri thức vượt sóng trong kỷ nguyên số, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Nhà giáo cần chuyển mình để không “lỗi nhịp” trong thời đại số

Bày tỏ quan điểm về vấn đề này, cô Phạm Nguyễn Trang Ngân, giáo viên trường THPT A Lưới (TP Huế), đồng tình với quy tắc lấy người học làm đối tượng được tôn trọng, bảo vệ và phát triển. Thông tư 03 thể hiện rõ quan điểm chống mọi biểu hiện bạo lực học đường, áp đặt, phân biệt đối xử; đồng thời khuyến khích ứng xử sư phạm tích cực, nhân văn, vì sự tiến bộ của học sinh. Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng môi trường giáo dục an toàn, thân thiện và hạnh phúc.

Bên cạnh đó, Thông tư 03 xác lập ranh giới rõ ràng về những hành vi nhà giáo không được làm, giúp mỗi thầy cô tự điều chỉnh hành vi nghề nghiệp; đồng thời tạo cơ sở để nhà trường quản lý, nhắc nhở và phòng ngừa vi phạm một cách minh bạch, công bằng.

Thông tư 03 yêu cầu nhà giáo chủ động lan tỏa những giá trị nhân văn, hình ảnh đẹp, hành vi ứng xử văn hóa (Ảnh minh họa)

Theo cô Ngân, không chỉ dừng lại ở “không vi phạm”, quy tắc ứng xử nhấn mạnh tính gương mẫu, liêm chính, tôn trọng sự đa dạng và nhân phẩm của người học. Đối với giáo viên vùng cao, nơi học sinh còn nhiều thiệt thòi, việc đề cao tính nhân văn và sự bao dung này càng có ý nghĩa sâu sắc. Quy định cụ thể về ứng xử trên môi trường số cũng là điểm mới phù hợp với bối cảnh giáo viên hiện nay thường xuyên tương tác qua mạng xã hội.

Trong thời đại số hóa và hội nhập quốc tế trên nhiều lĩnh vực hiện nay, vai trò của giáo viên đang trở nên quan trọng và đa dạng hơn. Họ không chỉ là người truyền đạt kiến thức mà còn là người hướng dẫn và cố vấn, giúp học sinh tiếp cận với thế giới, tìm hiểu về văn hóa và môi trường quốc tế để trở thành công dân toàn cầu trong tương lai.

Cùng với đó, tinh thần học tập suốt đời và kỹ năng linh hoạt trong xử lý các vấn đề sẽ giúp giáo viên thích ứng với sự thay đổi không ngừng của xã hội và công nghệ. Việc liên tục nâng cao năng lực chuyên môn, áp dụng công nghệ vào giảng dạy và đáp ứng nhu cầu đa dạng của học sinh, giáo viên không chỉ nâng cao hiệu quả giảng dạy mà còn làm gương cho học sinh về tinh thần cầu tiến và đổi mới sáng tạo.

Các học sinh khối lớp 11, 12 trường THPT Nguyễn Văn Thoại được hướng dẫn trải nghiệm STEM về điện trường và từ trường

Thông tư số 03/2026/TT-BGDĐT góp phần xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh và lấy người học làm trung tâm

Do đó, để Thông tư số 03/2026/TT-BGDĐT không nằm trên giấy mà thực sự trở thành hơi thở của đời sống học đường, giúp nhà giáo “hiểu đúng, làm đúng”, Th.S Lê Vũ, Giám đốc Trung tâm Học liệu và Truyền thông, trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật – ĐH Đà Nẵng gợi ý một số giải pháp trọng tâm.

Cụ thể, cần biên soạn “Cẩm nang xử lý tình huống sư phạm thời đại số”, trong kỷ nguyên mà một dòng trạng thái hay bình luận có thể lan truyền chóng mặt, gây khủng hoảng truyền thông. Ngành giáo dục hoặc nhà trường cần cụ thể hóa Thông tư bằng các bộ “Cẩm nang tình huống”.

Ví dụ: Khi bị học sinh nói xấu trên Facebook, giáo viên nên ứng xử thế nào? Giới hạn nào cho việc chia sẻ hình ảnh lớp học? Cẩm nang này sẽ đóng vai trò như “bộ lọc an toàn”, giúp giáo viên có kỹ năng thực tế để giữ gìn hình ảnh và tương tác văn minh trên môi trường ảo, thay vì lúng túng hoặc vô tình vi phạm do thiếu hiểu biết.

Ngoài ra, người quản lý phải là người tiên phong kiến tạo môi trường giảng dạy “mở”. Để giáo viên “làm đúng” tinh thần của Thông tư số 03/2026/TT-BGDĐT, vai trò của Hiệu trưởng là rất quan trọng trong việc tổ chức thực hiện, kiến tạo môi trường giảng dạy mở. Thông tư mới nhấn mạnh đến việc “tôn trọng sự khác biệt” và “khơi gợi sự sáng tạo”.

Do đó, không nên dùng quy tắc ứng xử này để áp đặt, bắt lỗi hay tạo ra sự rập khuôn máy móc. Ngược lại, lãnh đạo quản lý nhà trường cần dùng Thông tư số 03/2026/TT-BGDĐT như một hành lang pháp lý an toàn để khuyến khích các thầy cô giáo đổi mới phương pháp giảng dạy, chấp nhận những cá tính khác biệt của học sinh (trong khuôn khổ cho phép).

Khi lãnh đạo quản lý coi trọng tinh thần dân chủ và thân thiện, giáo viên sẽ mạnh dạn bước ra khỏi “vùng an toàn” để sáng tạo. Đó mới chính là cách “làm đúng” nhất để thực hiện thắng lợi Nghị quyết số 71-NQ/TW và đưa giáo dục Việt Nam vươn mình trong kỷ nguyên mới của dân tộc.

Đoàn Minh