Báo chí đồng hành doanh nghiệp xây dựng sức mạnh mềm quốc gia

Trước bối cảnh toàn cầu hóa, cạnh tranh khốc liệt và bùng nổ truyền thông số, PGS.TS Nguyễn Thị Trường Giang - Phó Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền cho rằng vai trò của người làm báo cần được nhìn nhận, củng cố và phát huy mạnh mẽ hơn nữa để nâng cao hiệu quả đồng hành, qua đó góp phần đưa CNVH Việt Nam phát triển bền vững và vươn ra thế giới.

PGS.TS Nguyễn Thị Trường Giang - Thường vụ Đảng ủy, Phó Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền

Vai trò và những thách thức

Theo PGS.TS Nguyễn Thị Trường Giang, người làm báo không chỉ là người truyền tải thông tin, mà còn là người kể chuyện, lưu giữ, tôn vinh và lan tỏa những giá trị văn hóa mà các doanh nghiệp đang nỗ lực đóng góp vào quá trình phát triển công nghiệp văn hóa. Họ có vai trò quan trọng trong việc giới thiệu sản phẩm, dịch vụ, thương hiệu gắn với sản phẩm văn hóa tới công chúng.

Đặc biệt, trong bối cảnh toàn cầu hóa, báo chí góp phần giúp sản phẩm mang bản sắc Việt Nam khẳng định vị thế trên bản đồ công nghiệp văn hóa toàn cầu. Khi người làm báo thực hiện tốt vai trò này, sản phẩm và dịch vụ văn hóa Việt Nam không chỉ “được biết đến”, mà còn “được yêu thích” và “được lựa chọn”, tạo ra giá trị gia tăng không chỉ cho doanh nghiệp, mà còn cho cả ngành công nghiệp văn hóa quốc gia.

PGS.TS Nguyễn Thị Trường Giang, Phó Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền trao giải Nhất cho nhóm sinh viên Khoa Báo chí - Truyền thông, trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh

Người làm báo giữ vai trò là cầu nối quan trọng giữa doanh nghiệp, cơ quan quản lý và công chúng trong hành trình phát triển CNVH. Báo chí giúp truyền tải tiếng nói của doanh nghiệp tới các cơ quan quản lý, phản ánh trung thực những khó khăn, thách thức, bất cập mà doanh nghiệp gặp phải trong quá trình sáng tạo, sản xuất, phân phối sản phẩm văn hóa.

Qua đó, báo chí góp phần thúc đẩy hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ phù hợp, tạo điều kiện để các sản phẩm, dịch vụ văn hóa có thể phát triển thuận lợi, bền vững.

Không chỉ dừng lại ở phạm vi doanh nghiệp, báo chí còn phản ánh những vướng mắc, rào cản từ cơ chế, chính sách, môi trường pháp lý, từ đó góp phần tạo sức ép, thúc đẩy cơ quan quản lý nghiên cứu, điều chỉnh chính sách phù hợp.

Dù vậy, PGS.TS Nguyễn Thị Trường Giang cũng chỉ ra những thách thức đối với người làm báo khi đồng hành cùng doanh nghiệp phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam.

PGS.TS Nguyễn Thị Trường Giang cùng các đại biểu, khách mời và Ban Tổ chức tọa đàm “Thúc đẩy kết nối và ký kết hợp tác với các cơ sở thực hành, kiến tập, thực tập ngành Xã hội học và ngành Công tác xã hội”

Một là, thiếu hiểu biết chuyên sâu và toàn diện về CNVH. Hai là, thiếu đầu tư về chuyên môn hóa và dài hơi trong truyền thông công nghiệp văn hóa. Ba là, áp lực thương mại hóa và truyền thông nông, nhẹ. Bốn là, thiếu cơ chế phối hợp, chia sẻ giữa báo chí và doanh nghiệp trong lĩnh vực văn hóa.

Năm là, yêu cầu chuyển đổi số, sáng tạo đa phương tiện và thách thức đạo đức nghề nghiệp. Trong kỷ nguyên số, công chúng, đặc biệt là giới trẻ, nhóm khách hàng quan trọng nhất của CNVH ngày càng ưu tiên tiếp nhận thông tin qua các nền tảng mạng xã hội, video ngắn, podcast, infographics, livestream... thay vì các bài báo truyền thống.

Điều này buộc người làm báo không chỉ giỏi viết, phỏng vấn, phân tích, mà còn phải thành thạo các kỹ năng sản xuất nội dung đa phương tiện, hiểu cách phân phối nội dung trên nền tảng số, nắm bắt xu hướng truyền thông mới. Tuy nhiên, không phải phóng viên, biên tập viên nào cũng được đào tạo, trang bị đầy đủ kỹ năng và công cụ phục vụ cho quá trình chuyển đổi số.

Không ít nhà báo hiện nay vẫn quen với mô hình tác nghiệp truyền thống, chưa chủ động học hỏi hoặc chưa có điều kiện cập nhật kỹ năng số, dẫn đến tình trạng lúng túng khi triển khai các hình thức nội dung mới. Điều này khiến báo chí dễ tụt hậu so với các nền tảng truyền thông xã hội, mất dần lợi thế cạnh tranh trong việc tiếp cận và ảnh hưởng đến công chúng mục tiêu của sản phẩm, dịch vụ văn hóa.

Những “người kể chuyện văn hóa” thực thụ

Từ đó, để người làm báo thực sự phát huy vai trò đồng hành cùng doanh nghiệp, trở thành lực lượng kiến tạo, dẫn dắt và lan tỏa giá trị văn hóa trong phát triển công nghiệp văn hóa, PGS.TS Nguyễn Thị Trường Giang đề xuất cần thực hiện đồng bộ nhiều nhóm giải pháp.

Thứ nhất, xác lập tầm nhìn nghề nghiệp cho người làm báo trong kỷ nguyên công nghiệp văn hóa. Trong kỷ nguyên CNCH, báo chí không chỉ giữ vai trò truyền tải thông tin, mà đã trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi sáng tạo giá trị.

Công nghiệp văn hóa có thể giúp quảng bá hình ảnh quốc gia, doanh nghiêp, giúp phát triển nền kinh tế…

Khi đồng hành cùng doanh nghiệp, người làm báo không chỉ làm nhiệm vụ đưa tin về một thương hiệu hay sự kiện cụ thể, mà thực chất đang cùng góp sức định hình diện mạo văn hóa quốc gia, giúp sản phẩm, dịch vụ sáng tạo của Việt Nam từng bước khẳng định vị thế trên bản đồ khu vực và quốc tế.

Để thực hiện được vai trò ấy, người làm báo cần nâng tầm tư duy nghề nghiệp, thoát ra khỏi cách làm báo đơn thuần phục vụ thương mại hay sự kiện ngắn hạn, tiến tới trở thành những người bạn đồng hành sáng tạo, những “người kể chuyện văn hóa” thực thụ.

Khi báo chí làm được điều này, họ không chỉ truyền tải câu chuyện của sản phẩm, mà còn truyền cảm hứng, khích lệ đổi mới, tạo ra sức lan tỏa xã hội mạnh mẽ, giúp nuôi dưỡng một môi trường văn hóa sáng tạo, đồng thời tiếp thêm sức mạnh để doanh nghiệp phát triển bền vững.

Show diễn “Vũ điệu trên mây” tại Sun World Fansipan Legend tái hiện sinh động văn hóa Tây Bắc

Thứ hai, tạo lập môi trường hợp tác chiến lược, bình đẳng giữa báo chí và doanh nghiệp. Thực tế hiện nay, mối quan hệ giữa báo chí và doanh nghiệp trong lĩnh vực này phần lớn dừng ở mức ngắn hạn, chủ yếu tập trung vào các sự kiện ra mắt sản phẩm, chiến dịch quảng bá hay tài trợ truyền thông.

Để thay đổi, cần chuyển mối quan hệ báo chí - doanh nghiệp sang hướng hợp tác chiến lược, coi nhau là đối tác đồng hành cùng xây dựng giá trị.

Thứ ba, hình thành không gian đối thoại chính sách về công nghiệp văn hóa. Để báo chí đồng hành hiệu quả cùng doanh nghiệp phát triển CNVH, cần xây dựng các không gian đối thoại chính sách, nơi báo chí, doanh nghiệp, nhà quản lý và các bên liên quan có thể gặp gỡ, trao đổi, chia sẻ và phản biện một cách minh bạch, thẳng thắn. Đây là một giải pháp mang tính chiến lược vì nó giúp tháo gỡ những “điểm nghẽn” không thể giải quyết chỉ bằng quan hệ truyền thông đơn thuần.

“Tinh hoa Bắc Bộ” - show thực cảnh giới thiệu đến người dân và du khách về văn hóa xứ Việt Nam

Thứ tư, xây dựng cơ chế giám sát, đề cao trách nhiệm xã hội và đạo đức nghề nghiệp. Báo chí trở thành người đồng hành tin cậy cùng doanh nghiệp phát triển CNVH, điều tiên quyết là người làm báo phải giữ gìn đạo đức nghề nghiệp, tuân thủ các chuẩn mực nghề báo, đảm bảo trung thực, khách quan, công bằng.

Việc này không chỉ là yêu cầu nội tại của nghề báo, mà còn là yếu tố then chốt tạo dựng niềm tin lâu dài giữa báo chí và doanh nghiệp, giúp mối quan hệ đồng hành trở nên bền vững, lành mạnh, cùng hướng tới mục tiêu cao nhất: Phát triển CNVH vì lợi ích xã hội.

Thứ năm, đổi mới sáng tạo, đầu tư chuyển đổi số, nâng cao năng lực lan tỏa sản phẩm, dịch vụ văn hóa. Việc này cần sự phối hợp của nhiều bên, từ Nhà nước, các hội nhà báo, các cơ quan báo chí và doanh nghiệp.

Ngọc Hân