Đánh thức “rồng bay” trong kỷ nguyên văn hóa sáng tạo

Phó Bí thư Thành ủy Nguyễn Văn Phong cùng các đồng chí lãnh đạo TP Hà Nội trải nghiệm chuỗi các hoạt động quảng bá sản phẩm du lịch đêm với chủ đề "Hà Nội Đẹp Sound" tại Phố sách Hà Nội

Kho tàng di sản và nền tảng bản sắc của quốc gia

Nghị quyết chỉ rõ: Văn hóa Việt Nam là kết tinh những giá trị tốt đẹp của dân tộc trong tiến trình hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước; là nguồn lực nội sinh quan trọng hun đúc trí tuệ, tâm hồn, khí phách và bản lĩnh người Việt Nam. Thực tiễn lịch sử cho thấy, mỗi thời kỳ đất nước phát triển mạnh mẽ đều gắn liền với sự phát triển rực rỡ về văn hóa.

Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn chú trọng phát triển văn hóa và con người Việt Nam, kế thừa, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa thế giới. Trong thời kỳ đổi mới đất nước, tư duy và nhận thức về vai trò của văn hóa tiếp tục có những bước phát triển mới.

Nghị quyết của Bộ Chính trị đã nhấn mạnh yêu cầu phát triển văn hóa đồng bộ với kinh tế, chính trị, xã hội; đặt con người vào vị trí trung tâm; coi công nghiệp văn hóa, hội nhập văn hóa quốc tế và sáng tạo là những trụ cột quan trọng.

Đây không chỉ là định hướng vĩ mô, mà còn là lời hiệu triệu đối với các địa phương, đặc biệt là Thủ đô Hà Nội - nơi hội tụ, lan tỏa và dẫn dắt các giá trị văn hóa của cả nước.

Với lịch sử hơn 1.000 năm, Hà Nội không chỉ là trung tâm chính trị - hành chính mà còn là Thủ đô văn hiến, nơi kết tinh những giá trị đặc sắc nhất của văn hóa Việt Nam.

Thủ đô hiện có 6.489 di tích, trong đó 22 di tích cấp quốc gia đặc biệt, 1.165 di tích cấp quốc gia, cùng 1.859 lễ hội truyền thống. Đây là hệ thống di sản đồ sộ, tiêu biểu cho văn hóa vùng Đồng bằng Bắc Bộ và cho cả tiến trình lịch sử dân tộc.

Không chỉ dẫn đầu cả nước về số lượng di tích, Hà Nội còn là địa phương có hệ thống di sản văn hóa vật thể và phi vật thể phong phú bậc nhất, từ làng nghề, phố nghề đến các loại hình nghệ thuật truyền thống.

Đồng chí Vũ Thu Hà - Thành ủy viên, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội, đồng chí Phạm Tuấn Long - Thành ủy viên, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội cùng các đại biểu Trung ương, quốc tế khai mạc chương trình “Tụ hội Sáng tạo”

Đặc biệt, Thủ đô có 6 di sản đã được UNESCO ghi danh, trải đều ở 3 nhóm: Di sản vật thể, di sản tư liệu và di sản phi vật thể. Những giá trị ấy không chỉ là niềm tự hào, mà còn là nguồn lực văn hóa quyết định, tạo nên bản sắc đô thị, khơi nguồn cảm hứng sáng tạo và nâng cao vị thế của Hà Nội trong bối cảnh mới.

Tuy nhiên, trong kỷ nguyên hội nhập sâu rộng và chuyển đổi số mạnh mẽ, giá trị của di sản không thể chỉ dừng lại ở việc bảo tồn nguyên trạng. Di sản chỉ thực sự “sống” khi được đưa vào đời sống đương đại, khi trở thành chất liệu cho sáng tạo, cho giáo dục, cho phát triển du lịch và kinh tế văn hóa. Đây cũng chính là tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam: Bảo tồn phải đi cùng phát huy, truyền thống phải song hành với sáng tạo.

Kỷ nguyên vươn mình của đất nước mở ra đúng vào lúc Hà Nội tích hợp được cho mình những điều kiện vô cùng thuận lợi để tiếp tục khẳng định vị thế Thủ đô của một nước qua nhiều đời, đặc biệt trong giai đoạn quan trọng này.

Đó là Nghị quyết 15 của Bộ Chính trị; Chương trình 06, Nghị quyết 09 của Thành ủy Hà Nội về phát triển công nghiệp văn hóa và gần đây nhất là Luật Thủ đô 2024…

Trong điều kiện đó, Hà Nội đã thực hiện hàng loạt các hoạt động để xây dựng, củng cố văn hóa. Đó là việc HĐND TP Hà Nội ban hành Nghị quyết quy định về tổ chức và hoạt động của trung tâm công nghiệp văn hóa (Thực hiện khoản 7 Điều 21 Luật Thủ đô) và Nghị quyết về khu phát triển thương mại và văn hóa (Thực hiện khoản 8 Điều 21 Luật Thủ đô). Điều này cũng chính là tạo hành lang pháp lý để thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển của công nghiệp văn hóa trên địa bàn.

Bên cạnh đó, Hà Nội tiếp tục công bố danh mục những di sản, di tích cần được bảo vệ và đầu tư nguồn vốn lớn cho di sản. Hà Nội cũng kêu gọi các không gian văn hóa chung tay tạo nên điểm nhấn sáng tạo cho Thủ đô.

Gắn bảo tồn với sáng tạo

Một điểm nhấn quan trọng của Nghị quyết 80 là khẳng định vai trò của hội nhập quốc tế về văn hóa như một con đường để lan tỏa giá trị tốt đẹp của dân tộc, đồng thời tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, làm giàu bản sắc Việt Nam. Tầm nhìn đến năm 2045, Nghị quyết nhấn mạnh về việc: Việt Nam là điểm đến hấp dẫn của các sự kiện văn hoá, nghệ thuật tầm cỡ khu vực và quốc tế; trở thành một trong những trung tâm công nghiệp văn hóa - sáng tạo năng động.

Trên phương diện này, Hà Nội đang nổi lên như một trung tâm hội nhập văn hóa quốc tế tiêu biểu của cả nước.

Biểu diễn văn hóa truyền thống tại chương trình “Tụ hội Sáng tạo”

Hiện nay, Hà Nội có mạng lưới hợp tác văn hóa quốc tế sâu rộng, với quan hệ hữu nghị cùng hơn 100 Thủ đô và các thành phố lớn trên thế giới, đồng thời là thành viên chính thức của Mạng lưới các Thành phố sáng tạo của UNESCO. Đây không chỉ là danh hiệu, mà là “khung hành động” để Hà Nội triển khai các chính sách phát triển văn hóa theo chuẩn mực quốc tế, gắn sáng tạo với phát triển bền vững.

Thực tế cho thấy, những năm qua, Hà Nội đã chủ động tổ chức nhiều sự kiện văn hóa mang tầm vóc quốc tế. Có thể kể đến 4 Lễ hội Thiết kế sáng tạo, 3 Liên hoan Nhiếp ảnh quốc tế, 7 kỳ Liên hoan Phim quốc tế Hà Nội, cùng các tuần lễ văn hóa, liên hoan nghệ thuật quốc tế được tổ chức thường xuyên.

Những sự kiện này không chỉ tạo không gian giao lưu, học hỏi cho giới nghệ sĩ, mà còn góp phần định vị Hà Nội trên bản đồ sáng tạo khu vực và thế giới.

Bên cạnh đó, các lễ hội đường phố, Festival quốc tế về bảo tồn và phát triển làng nghề, đặc biệt là Lễ hội Văn hóa thế giới tại Hà Nội 2025, đã trở thành những điểm hẹn văn hóa quốc tế, nơi các giá trị truyền thống và đương đại gặp gỡ, đối thoại và lan tỏa.

Không chỉ “đón” thế giới đến với mình, Hà Nội còn là nơi để nhiều quốc gia như Pháp, Mỹ, Anh, Hà Lan, Nhật Bản, Hàn Quốc quảng bá hình ảnh, văn hóa và con người. Việc UNESCO lựa chọn Hà Nội là địa điểm tổ chức chuỗi hoạt động kỷ niệm “Một thập kỷ nghi lễ và trò chơi kéo co được UNESCO ghi danh” càng khẳng định uy tín và vai trò của Thủ đô trong các diễn đàn văn hóa quốc tế.

Một điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận của Hà Nội là tư duy hệ sinh thái văn hóa, gắn kết chặt chẽ giữa di sản - sáng tạo - công nghiệp văn hóa - ngoại giao Nhân dân. Đây cũng chính là tinh thần mà Nghị quyết của Bộ Chính trị hướng tới: Phát triển văn hóa không theo cách rời rạc, mà theo chuỗi giá trị bền vững, lấy con người và cộng đồng làm trung tâm.

Hà Nội đã tích cực quảng bá các nghệ thuật truyền thống như ca trù, múa rối, các lễ hội dân gian tại các liên hoan, festival quốc tế, đưa nghệ thuật truyền thống Việt Nam đến gần hơn với công chúng thế giới. Đồng thời, Thủ đô cũng là nơi tổ chức nhiều diễn đàn học thuật, chính sách văn hóa mang tầm quốc tế, tiêu biểu là hội nghị “Lễ hội trong Thành phố Sáng tạo” với chủ đề “Kiến tạo tương lai: Thực hành tốt và Khung phát triển từ Hà Nội và Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO” diễn ra vào tháng 12/2025.

Hà Nội với bề dày văn hóa lắng đọng ngàn năm

Đáng chú ý, hội thảo quốc tế “Hành trình để di sản văn hóa thành tài sản trong phát triển công nghiệp văn hóa” đã mở ra nhiều góc nhìn mới về cách khai thác di sản như một nguồn lực kinh tế - sáng tạo, thay vì chỉ coi đó là đối tượng bảo tồn tĩnh.

Gần đây, việc Hà Nội ra mắt Mạng lưới không gian sáng tạo được xem là bước tiến quan trọng trong phát triển ngành công nghiệp văn hóa. Các không gian sáng tạo không chỉ là nơi thử nghiệm ý tưởng mới, mà còn là điểm gặp gỡ của nghệ sĩ, doanh nghiệp, cộng đồng, góp phần hình thành một “hạ tầng mềm” cho sáng tạo đô thị.

Song song với đó, Hà Nội tăng cường hợp tác quốc tế với UNESCO, Nhật Bản, Pháp… trong công tác bảo tồn khu phố cổ, khu phố Pháp, Hoàng thành Thăng Long, làng cổ Đường Lâm. Việc ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số tại các di sản từ trưng bày thực tế ảo đến bảo tàng số đang từng bước đưa di sản vào đời sống đương đại, đặc biệt là với thế hệ trẻ.

Một minh chứng rõ nét cho hiệu quả của cách tiếp cận này là sự tăng trưởng của du lịch Thủ đô. Năm 2025, Hà Nội đón hơn 33 triệu lượt khách, trong đó 7,8 triệu lượt khách quốc tế, với doanh thu đạt 134.000 tỷ đồng.

Ước tính, 9 ngày Tết Nguyên đán Bính Ngọ (từ ngày 14 đến 22/2/2026, tức ngày 27 tháng Chạp năm Ất Tỵ đến mùng 6 tháng Giêng năm Bính Ngọ), Thủ đô Hà Nội đón khoảng 1,34 triệu lượt khách, tăng mạnh 36,3% so với cùng kỳ năm 2025. Đây là con số kỷ lục cao nhất từ trước đến nay của du lịch Thủ đô trong kỳ nghỉ Tết.

Những con số ấy cho thấy, khi hội nhập văn hóa được gắn kết chặt chẽ với du lịch, văn hóa không chỉ được bảo tồn và quảng bá, mà còn trở thành nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội, góp phần nâng cao đời sống cộng đồng và tái đầu tư cho di sản.

Thực tiễn Hà Nội cho thấy, hội nhập quốc tế về văn hóa chỉ thực sự hiệu quả khi được triển khai theo cách tiếp cận hệ sinh thái, đặt con người và cộng đồng ở vị trí trung tâm, kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và sáng tạo, giữa giá trị truyền thống và chuẩn mực quốc tế.

Hà Nội - nơi hội tụ và lan tỏa văn hóa thế giới

Hình tượng “rồng bay” gắn với Thăng Long - Hà Nội không chỉ là biểu trưng lịch sử, mà còn là khát vọng phát triển của Thủ đô trong kỷ nguyên mới. Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã tạo ra một “đường băng” quan trọng để khát vọng ấy cất cánh.

Với những kết quả đã đạt được, Hà Nội đang từng bước khẳng định vai trò trung tâm hội nhập văn hóa quốc tế của Việt Nam, đóng góp thiết thực vào việc lan tỏa giá trị văn hóa và con người Việt Nam ra thế giới. Với tất cả những hoạt động đã, đang và sẽ làm, chính quyền Hà Nội và Nhân dân đang từng bước nâng tầm văn hóa Thủ đô không chỉ để giữ gìn quá khứ, mà để kiến tạo tương lai.

Khi văn hóa thực sự trở thành nguồn lực phát triển, khi di sản được đánh thức bằng sáng tạo, khi cộng đồng trở thành chủ thể văn hóa, Hà Nội sẽ cất cánh từ Thủ đô nghìn năm văn hiến, trở thành Thủ đô sáng tạo - nơi “rồng bay” mạnh mẽ hơn, cao xa hơn, bền vững trong kỷ nguyên mới.

Phạm Hương Giang