Cảnh báo bùng nổ các khoá “chữa lành, phát triển bản thân” giá rẻ dẫn dắt lên học phí hàng trăm triệu đồng

Bắt đầu từ một khóa 199.000 đồng…

Chị H (TP HCM) cho biết ban đầu chỉ định tham dự một khóa học online về “chữa lành cảm xúc và kết nối con cái” với học phí 199.000 đồng. Sau buổi đầu, chị được giới thiệu tham gia khóa chuyên sâu 15 triệu đồng, rồi các cấp “huấn luyện viên – khai vấn chuyên nghiệp” với giá lên tới hàng trăm triệu.

“Tôi bị thuyết phục rằng nếu không tiếp tục học, mình sẽ không thể giúp con, không thể ‘chuyển hóa cuộc đời’. Khi tỉnh lại, tôi đã đóng gần 200 triệu đồng” - chị H. chia sẻ.

Trường hợp như chị H không phải hiếm. Trên mạng xã hội, nhiều nhóm thảo luận ghi nhận người tham gia cảm thấy bị tác động cảm xúc mạnh, bị thúc ép ra quyết định tài chính trong thời gian ngắn và thiếu thông tin minh bạch về giá trị thật của khóa học.

Mô hình “phễu học phí cao” cách vận hành quen thuộc của các khóa đào tạo

Theo các chuyên gia truyền thông, đây là mô hình phễu đào tạo (sales funnel) một chiến lược phổ biến trong kinh doanh trực tuyến.

Cấu trúc của mô hình này thường gồm: Khóa học miễn phí hoặc giá rẻ để thu hút người quan tâm; khóa chuyên sâu vài triệu đến vài chục triệu đồng; khóa cao cấp hoặc chứng chỉ “quốc tế” trị giá hàng trăm triệu, thường được quảng bá là “đỉnh cao chuyển hóa bản thân”.

Mấu chốt của mô hình là tác động cảm xúc mạnh, khơi gợi nhu cầu “được chữa lành”, “được công nhận”, “được phát triển”, từ đó dẫn dắt người học từng bước nâng cấp gói học.

Ranh giới giữa truyền cảm hứng và thao túng cảm xúc

Ths. Đ.N.B, chuyên gia tâm lý giáo dục, nhận định: “Không có gì sai khi người dạy tạo động lực cho học viên. Vấn đề là khi người dạy thổi phồng kết quả, hứa hẹn thay đổi cuộc đời, hoặc gắn giá trị con người với việc phải mua thêm khóa học, thì đã đi quá giới hạn đạo đức nghề nghiệp”.

Theo bà, nhiều người học tìm đến các khóa này trong trạng thái tổn thương tâm lý, stress, hoặc bất an. Nếu người dạy thiếu chuyên môn và sử dụng ngôn ngữ thao túng, họ có thể khiến người học lệ thuộc tinh thần thay vì được giúp đỡ thật sự.

Chương trình đào tạo thiếu kiểm định, khó bảo vệ người học

Hiện nay, phần lớn các khóa “coaching”, “chữa lành”, “nâng tần số năng lượng” hay “trị liệu tâm trí” “đường về hạnh phúc” không nằm trong hệ thống giáo dục chính quy, nên chưa có cơ chế kiểm định chất lượng hoặc giám sát tài chính rõ ràng.

Luật sư T.T.H cho biết: “Nếu tổ chức quảng cáo sai sự thật, sử dụng thủ thuật gây hiểu lầm về chứng chỉ hoặc lợi ích khóa học, người học có quyền yêu cầu hoàn tiền, hoặc phản ánh đến Cục Cạnh tranh và Bảo vệ người tiêu dùng – Bộ Công thương. Tuy nhiên, hầu hết trường hợp không có hợp đồng cụ thể nên việc chứng minh rất khó.

Làm sao để không trở thành “con mồi” của phễu học phí cao?

Các chuyên gia khuyến nghị người học cần đặc biệt lưu ý: Thứ nhất, tìm hiểu kỹ chứng chỉ, nguồn gốc của người giảng dạy; không tin hoàn toàn vào danh xưng “chuyên gia quốc tế” nếu không có xác nhận độc lập.

Thứ hai, đánh giá giá trị thực tế của nội dung có thật sự khác biệt so với các tài liệu, khóa học miễn phí khác?

Thứ ba, không quyết định đăng kí khi đang xúc động nếu được yêu cầu “đóng ngay hôm nay để giữ ưu đãi”, nên dừng lại xem xét.

Thứ tư, giữ bằng chứng giao dịch và nội dung cam kết để có thể khiếu nại nếu cần thiết.

Cần minh bạch và chuẩn hóa trong đào tạo phi chính quy

Giới chuyên môn cho rằng, sự phát triển của ngành đào tạo kỹ năng, trị liệu, coaching là tất yếu, nhưng cần khung đạo đức và chuẩn nghề nghiệp rõ ràng.

“Một khóa học giá cao không có nghĩa là sai, nhưng phải tương xứng với giá trị thực. Người dạy phải minh bạch, người học phải tỉnh táo, và cơ quan quản lý cần giám sát chặt chẽ để tránh biến giáo dục thành công cụ thương mại hóa cảm xúc” - Ths. N.Đ.G, chuyên gia truyền thông giáo dục, nhận định.

“Phễu học phí cao” không chỉ là câu chuyện của marketing, mà là thước đo đạo đức trong giáo dục phi chính quy. Trong khi nhiều người thật sự nhận được giá trị, cũng có không ít người phải trả giá vì tin vào những lời hứa “thay đổi cuộc đời” “sống đời xuất chúng” được gắn với mức học phí khổng lồ. Sự tỉnh táo, minh bạch và liêm chính từ cả người dạy, người học và xã hội là điều cần thiết để ngăn mô hình này trở thành vòng xoáy thao túng cảm xúc và lợi nhuận

Đặng Phi