Kỳ 1: Lợi dụng tiến bộ y khoa “tiếp tay” lựa chọn giới tính

Lời “thì thầm” từ các phòng khám siêu âm

Việt Nam đã sớm nhận thấy vấn đề mất cân bằng giới tính và đã có những chính sách, chương trình cảnh báo, can thiệp, nghiêm cấm lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức và cụ thể hóa trong các văn bản dưới luật; lồng ghép giải quyết vấn đề mất cân bằng giới tính khi sinh vào các lĩnh vực khác như bình đẳng giới, pháp luật dân sự, quy định cấm thông báo giới tính thai nhi khi khám thai…

Ảnh minh họa

Những quy định của pháp luật đã có tuy nhiên trên thực tế rất ít trường hợp phòng khám tư nhân tiết lộ giới tính thai nhi được phát hiện và bị xử lý. Một phần nguyên nhân là do thiếu phối hợp giữa cơ quan y tế, công an và chính quyền địa phương, trong khi các phòng khám siêu âm tư nhân vẫn “lách luật” bằng đủ các chiêu trò tinh vi.

Bởi thay vì ghi rõ giới tính trong kết quả siêu âm, các bác sĩ hoặc kỹ thuật viên thường dùng những “mật ngữ” quen thuộc để thông báo cho thai phụ, như “mặc váy” hay “tè ngồi “, “giống mẹ" … để ám chỉ bé gái, hay “tè đứng”, “giống bố” để ngụ ý bé trai.

Chính cách “lách luật” này khiến cơ quan chức năng rất khó xử lý, vì không thể quy kết hành vi tiết lộ giới tính bằng lời nói là vi phạm nếu không có chứng cứ cụ thể.

Theo phản ánh của nhiều sản phụ, đa phần các phòng khám siêu âm tư nhân đều tiết lộ giới tính thai nhi bằng các “mật ngữ“ chỉ cần các bà mẹ gợi ý khéo hoặc bày tỏ nguyện vọng muốn biết giới tính thai nhi để mua sắm quần áo, đồ dùng sớm…

Do vậy, đa phần các cặp vợ chồng dễ dàng nhận được thông tin giới tính thai nhi từ tuần thứ 12 - thời điểm siêu âm đã thấy hình dáng rõ nét. Chính những hành vi tưởng như vô hại ấy đang tiếp tay cho việc lựa chọn giới tính, làm trầm trọng thêm tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh.

Để ngăn chặn triệt để, lực lượng chức năng cần siết chặt hơn nữa công tác kiểm tra, đồng thời nâng cao đạo đức nghề nghiệp của đội ngũ y tế, để mỗi bác sĩ hiểu rằng một lời nói vô tình có thể tước đi quyền sống của một sinh linh vô tội.

Nở rộ các dịch vụ xét nghiệm giới tính “chuẩn 100%”

Ngoài phương pháp siêu âm biết giới tính trước kia, hiện nay nhiều cơ sở y tế còn ngang nhiên quảng cáo cung cấp dịch vụ sàng lọc giới tính trong các hội nhóm “sinh con trai”, “sinh con theo ý muốn“… xuất hiện nhan nhản trên các mạng xã hội.

Các cơ sở y tế này sẵn sàng công khai địa chỉ, số điện thoại quảng cáo như một dịch vụ xét nghiệm sàng lọc trước sinh thông thường.

Các cơ sở nhận sàng lọc NIPT ngang nhiên tiết lộ giới tính của thai nhi cho các bà mẹ

Với mức chi phí chỉ vài triệu đồng, các sản phụ có thể biết giới tính thai nhi sớm nhờ sàng lọc NIPT. Sàng lọc NIPT (Non-Invasive Prenatal Testing) vốn là xét nghiệm trước sinh không xâm lấn, phân tích ADN tự do của thai nhi có trong máu mẹ để sàng lọc nguy cơ các bất thường về số lượng nhiễm sắc thể, như hội chứng Down (Trisomy 21), Trisomy 18, Trisomy 13, và các bất thường nhiễm sắc thể giới tính.

Phương pháp này rất an toàn, chỉ cần lấy một mẫu máu của mẹ, không cần can thiệp trực tiếp vào buồng tử cung, giảm thiểu rủi ro cho thai nhi và mẹ. Kỹ thuật phân tích này phù hợp thực hiện từ tuần thứ 9 của thai kỳ.

Phương pháp xét nghiệm giới tính được quảng cáo “chuẩn 100%”

Từ một kỹ thuật sàng lọc trước sinh rất hiện đại phát hiện sớm, chính xác nhiều căn bệnh của trẻ mà các cặp vợ chồng cũng nên thực hiện thì nay biến tướng thành phương pháp xét nghiệm giới tính được quảng cáo “chuẩn 100%”.

Trong vai một sản phụ mới “cấn bầu" được 6 tuần tuổi, phóng viên báo Tuổi trẻ Thủ đô đã gọi điện đến số điện thoại 0967xxxxx của phòng khám nói trên để tìm hiểu về dịch vụ này.

Được biết, với mức giá khoảng 4,5 triệu phòng khám này sẽ thực hiện xét nghiệm sàng lọc NIPT để cho kết quả giới tính chuẩn 100% và cam kết bảo hành cho kết quả. Tính ưu việt của phương pháp này so với phương pháp “tiết lộ" giới tính qua siêu âm trước đây là phát hiện giới tính chính xác rất sớm, sản phụ mới “cấn bầu" có tim thai từ 5,6 tuần đến 9 tuần đều có thể thực hiện.

Do đó, nếu kết quả giới tính của thai nhi “không như ý muốn", sản phụ có thể thực hiện việc kết thúc thai kỳ sớm, tránh ảnh hưởng đến sức khỏe và khả năng sinh sản sau này.

Từ việc chào mời các dịch vụ xét nghiệm sàng lọc NIPT thông thường, nhiều phòng khám, trung tâm hỗ trợ sinh sản tư vấn, chào giá các dịch vụ trọn gói cao cấp giúp chọn lọc giới tính thai nhi ngay từ phôi thai hay còn gọi là “gói IVF (Thụ tinh trong ống nghiệm“ theo nhu cầu” với mức phí dao động hàng trăm triệu đồng.

Cụ thể, chi phí trung bình cho một ca chọn giới tính qua IVF khoảng 250 triệu đồng cho lần chuyển phôi đầu trong đó 150 triệu là chi phí IVF và 100 triệu đồng cho việc sinh thiết phôi xác định giới tính. Với những ca “khó “ hơn sẽ có mức giá lên đến 500 triệu đồng.

Ông Nguyễn Văn Tân, nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Dân số (nay là Cục Dân số, Bộ Y tế) cũng bày tỏ lo ngại, những kỹ thuật công nghệ cao phát hiện sớm giới tính trong thai nhi với những test ở ngay những tuần đầu của thai kỳ đang khiến cho tình trạng loại bỏ thai nhi gái, chọn giới tính thai nhi nam ngày càng tăng.

Khi sự tiến bộ của y học cho phép con người biết giới tính thai nhi từ rất sớm và tiền bạc có thể mua được quyền lựa chọn phôi thì tư tưởng “trọng nam khinh nữ” vẫn còn có cơ hội tồn tại âm ỉ trong xã hội hiện đại.

Và khi những định kiến ấy chưa được xóa bỏ tận gốc, xã hội vẫn sẽ phải gánh chịu những hệ lụy dài lâu – không chỉ là mất cân bằng giới tính, mà còn là vết thương đạo đức khó lành.

(Còn nữa)

Phương Thu