Nhà lao Hội An, chứng tích lịch sử và di sản văn hóa

Nhà lao Hội An còn có tên gọi khác là Nhà lao Xóm Mới hay còn gọi là Trung tâm cải huấn Quảng Nam có địa chỉ tại số 240/12 đường Lý Thường Kiệt, phường Hội An, thành phố Đà Nẵng

Nhà lao Hội An còn có tên gọi khác là Nhà lao Xóm Mới hay còn gọi là Trung tâm cải huấn Quảng Nam, có địa chỉ tại số 240/12 đường Lý Thường Kiệt, phường Hội An, TP Đà Nẵng. Đây là nhà tù do đế quốc Mỹ và chính quyền tay sai xây dựng từ năm 1960 - 1975, là một mắc xích quan trọng trong hệ thống nhà tù của địch ở miền Nam, Việt Nam.

Nhà lao này thuộc hệ thống chuỗi các nhà lao và là nhà lao cuối cùng mà chính quyền thực dân, đế quốc lập nên ở Hội An để giam cầm cán bộ, chiến sĩ và đồng bào yêu nước ở Quảng Nam, Đà Nẵng.

Nơi đây, hàng ngàn lượt cán bộ, chiến sĩ và đồng bào ở khắp các địa phương trong tỉnh Quảng Nam (trước đây) và một số tỉnh khác trong quá trình tham gia cách mạng đã bị đế quốc Mỹ và chính quyền tay sai bắt giữ, đưa về đây giam cầm, tra tấn.

Dưới vỏ bọc của một “Trung tâm cải huấn” nhưng thực chất đây lại là chốn “địa ngục trần gian” vô cùng hà khắc, man rợ, trở thành ký ức khó có thể phai mờ trong tâm thức của những người đã từng nếm trải qua.

Giai đoạn 1960 - 1975, nhà lao Hội An là nơi giam cầm, tra tấn hàng nghìn lượt cán bộ, chiến sĩ, đồng bào Quảng Nam và một số tỉnh khác bị địch giữ trong quá trình tham gia cách mạng

Mặc dù được thiết kế với sức chứa chỉ khoảng 500 người, nhưng thực tế nhà lao đã giam cầm lên đến hơn 1.000 tù nhân, gồm nhiều thành phần, lứa tuổi, kể cả người già và trẻ em.

Những khu vực bên trong Nhà lao Hội An không chỉ là những công trình kiến trúc đơn thuần, mà còn là những chứng tích sống động kể lại câu chuyện về tội ác của kẻ thù và tinh thần bất khuất của những người yêu nước.

Mỗi không gian tại đây đều mang một ý nghĩa lịch sử sâu sắc, khắc ghi một giai đoạn đau thương nhưng cũng đầy tự hào như, vị trí cột cờ - nơi quân địch dùng tổ chức chào cờ nguỵ và học tập tố các với các nội dung “chống cộng”, dãy phòng giam nam, dãy nhà giam nữ, khu xà lim hay còn gọi là khu biệt giam hay lô cốt Đông Bắc và khu nhà hướng nghiệp…

Mỗi không gian tại đây đều mang một ý nghĩa lịch sử sâu sắc, khắc ghi một giai đoạn đau thương nhưng cũng đầy tự hào

Tất cả các khu vực này đều là những bằng chứng câm lặng về một quá khứ đau thương, đồng thời là biểu tượng sáng ngời cho tinh thần yêu nước, ý chí kiên trung của dân tộc Việt Nam.

Dù phải chịu đựng sự đày ải về thể xác, tinh thần cách mạng của những người con đất Việt vẫn luôn bùng cháy. Các tổ chức Đảng được thành lập bí mật, cùng những phong trào đấu tranh không ngừng nghỉ ngay trong lòng địch, đã biến nơi đây thành biểu tượng của ý chí kiên trung, bất khuất.

Ghi nhận những giá trị lịch sử to lớn đó, ngày 8/2/2007, UBND tỉnh Quảng Nam (trước đây) đã công nhận Nhà lao Hội An là di tích lịch sử văn hóa cấp Tỉnh. Để bảo tồn và phát huy giá trị đó, năm 2012, một dự án tu bổ, tôn tạo quy mô lớn với tổng mức đầu tư hơn 19 tỷ đồng đã được khởi công.

Nhiều hạng mục quan trọng như cổng vào, nhà văn phòng, dãy nhà giam nam, nhà y tế, tường rào đã được tu bổ, phục hồi. Đặc biệt, những hạng mục đã bị phá hủy chỉ còn lại nền móng như phòng giam nữ, cột cờ, vọng lâu cũng được phục dựng, đảm bảo giữ vững yếu tố nguyên trạng theo nguyên tắc bảo tồn di tích. Quá trình trùng tu không chỉ làm sống lại một không gian lịch sử mà còn là sự tri ân sâu sắc đối với những hy sinh, mất mát của thế hệ cha anh.

Từ một nơi chốn bi thương, Nhà lao Hội An đã hồi sinh mạnh mẽ, trở thành một điểm đến không thể thiếu trên bản đồ du lịch văn hóa. Ngày nay, di tích đã mở cửa thường xuyên, chào đón nhân dân và du khách đến tham quan.

Nhà lao Hội An, một "địa chỉ đỏ" ghi dấu lịch sử, soi rọi tinh thần yêu nước và khát vọng hòa bình.

Nơi đây đã trở thành một “địa chỉ đỏ” đầy xúc động, nơi mà mỗi người có thể tìm về cội nguồn, lắng nghe những câu chuyện thầm lặng và cảm nhận sâu sắc hơn về lòng dũng cảm phi thường của dân tộc. Mỗi bước chân đến đây là một lần chúng ta tri ân và tiếp nhận ngọn lửa yêu nước từ quá khứ, để hiểu hơn về giá trị của hòa bình hôm nay

Bạn Nguyễn Minh Anh, sinh viên đến từ Đà Nẵng, chia sẻ: "Đến đây, em mới thực sự cảm nhận được sự tàn khốc của chiến tranh và lòng dũng cảm phi thường của thế hệ cha ông. Những câu chuyện, những hiện vật không chỉ là bài học lịch sử khô khan mà còn là nguồn cảm hứng sống động, giúp em hiểu sâu sắc hơn giá trị của hòa bình".

Không chỉ với người Việt, di tích còn để lại ấn tượng mạnh mẽ với du khách quốc tế. Ông Michael, một du khách đến từ Pháp, xúc động cho biết: "Tôi đã đến nhiều bảo tàng chiến tranh, nhưng nơi này mang lại một cảm giác rất khác. Sự tĩnh lặng ở đây dường như đang kể lại những câu chuyện bi thương nhưng cũng đầy tự hào. Tôi vô cùng khâm phục tinh thần bất khuất của người dân Việt Nam".

Nhà lao Hội An, một "địa chỉ đỏ" giữa lòng phố cổ, là nơi giáo dục lòng yêu nước và ý chí kiên cường cho thế hệ mai sau. Di tích mở cửa thường xuyên để đón du khách và người dân đến tham quan

Những cảm xúc đó được khơi dậy mạnh mẽ nhất tại khu vực Hội trường chính, nơi đã được cải tạo thành không gian trưng bày và khánh thành vào cuối năm 2023. Nơi đây lưu giữ hơn 150 hình ảnh, tư liệu, hiện vật quý giá, tái hiện một cách sinh động lịch sử nhà lao, tội ác của địch và các phong trào đấu tranh bất khuất.

Để có được không gian trưng bày ý nghĩa này, các cấp Hội tù yêu nước Quảng Nam, Đà Nẵng và nhiều nhân chứng lịch sử đã cung cấp 62 hiện vật, 3.390 lý lịch trích ngang của các tù nhân yêu nước, cùng hàng chục bài thơ ca được sáng tác trong ngục tù. Mỗi hiện vật, mỗi câu chuyện là một bài học sâu sắc về lòng yêu nước và sự hy sinh cao cả.

Không gian trưng bày được khánh thành vào cuối năm 2023, nơi đây lưu giữ hơn 150 hình ảnh, tư liệu, hiện vật quý giá, tái hiện một cách sinh động lịch sử nhà lao, tội ác của địch và các phong trào đấu tranh bất khuất

Từ một nơi giam cầm và tra tấn, Di tích Nhà lao Hội An đã hồi sinh mạnh mẽ, trở thành một phần không thể thiếu của di sản văn hóa Hội An. Đây không chỉ là chứng tích về một quá khứ đau thương mà còn là biểu tượng sáng ngời của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, là nơi để thế hệ hôm nay và mai sau tìm hiểu, suy ngẫm và tự hào về lịch sử dân tộc, từ đó tiếp thêm sức mạnh để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Út Vũ