Phát huy lợi thế, phát triển thương mại và văn hóa khu Bảo tàng sinh thái Làng cổ Bát Tràng

Thực hiện Nghị quyết số 25/2025/NQ-HĐND ngày 10/7/2025 quy định về khu phát triển thương mại và văn hóa trên địa bàn thành phố Hà Nội, chiều nay (16/9), đoàn khảo sát về việc thành lập khu thương mại và văn hoá Bảo tàng sinh thái Làng cổ Bát Tràng do Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP Hà Nội Lê Hồng Sơn chủ trì đã làm việc tại xã Bát Tràng.

Xây dựng không gian vừa mang tính văn hoá, vừa có giá trị thương mại

Làng Bát Tràng là làng gốm có lịch sử lâu đời nổi tiếng cùng với làng gốm Kim Lan nằm ở tả ngạn sông Hồng, được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia, là nơi gìn giữ, phát triển những tinh hoa nghệ thuật của tổ tiên, dân tộc.

Làng cổ Bát Tràng được hình thành từ thời nhà Lý gắn liền với sự phát triển của Thăng Long - Hà Nội xưa. Trải qua hơn 1000 năm lịch sử cùng với bao biến cố thăng trầm cùng thời gian nhưng cái tên Bát Tràng vẫn tồn tại và ngày càng phát triển cho đến ngày nay.

Năm 2009, UBND thành phố có quyết định công nhận làng nghề truyền thống Hà Nội cho 2 làng: Làng nghề truyền thống gốm sứ Giang Cao, làng nghề truyền thống gốm sứ Bát Tràng.

Trung tâm Tinh hoa Làng nghề Việt đón từ 200.000 - 300.000 khách/năm

Bên cạnh đó, xã Bát Tràng cũng là điểm du lịch làng nghề, du lịch tâm linh hấp dẫn với 47 di tích lịch sử văn hoá (trong đó có 10 di tích lịch sử xếp hạng Quốc gia, 20 di tích lịch sử xếp hạng thành phố) đồng thời xã Bát Tràng cũng là nơi sản xuất, cung cấp rau và các sản phẩm nông sản sạch, an toàn cho Thủ đô và các tỉnh lân cận (thương hiệu RAT Văn Đức).

Phát biểu tại Hội nghị, đồng chí Hoàng Tiến Dũng, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Bát Tràng cho biết: Với tiềm năng sẵn có của làng nghề gốm sứ có lịch sử lâu đời, tháng 5/2024, Ban đại diện Nhân dân làng Bát Tràng được hình thành, đại diện cho 19 dòng họ và các dòng họ trong làng cũng như cộng đồng dân cư, triển khai vận động thành lập Khu phát triển thương mại và văn hoá Bảo tàng sinh thái Làng cổ Bát Tràng. Ban đại diện được thành lập đã triển khai Hội nghị giới thiệu mô hình Bảo tàng sinh thái Làng cổ Bát Tràng vào ngày 27/5/2024.

Nhóm tư vấn, chuyên gia nghiên cứu do PGS.TS Đặng Văn Bài, Trưởng nhóm cùng các chuyên gia TS Nguyễn Thị Thu Trang, TS Phạm Cao Quý, TS Lê Ngọc Kiên, ThS Đoàn Thị Phương Mai đã tập trung nghiên cứu, khảo sát, xây dựng hồ sơ đề xuất lễ hội làng Bát Tràng vào danh mục di sản văn hoá pho vật thể Quốc gia.

Ban đại diện Nhân dân làng Bát Tràng đã triển khai lấy ý kiến cộng đồng dân cư lần 1 khi xây dựng mô hình Bảo tàng sinh thái Làng cổ Bát Tràng; Tổ chức toạ đàm “Bảo tàng sinh thái Làng cổ Bát Tràng - Những cơ hội của tương lai” vào ngày 11/5/2024 với sự tham gia của gần 100 đại biểu gồm các chuyên gia, nhà nghiên cứu và đại diện lãnh đạo các sở, ban, ngành Thành phố, đại diện các tổ chức chính trị - xã hội. Tổ chức Hội nghị “Giới thiệu mô hình Bảo tàng sinh thái Làng cổ Bát Tràng” vào ngày 27/5/2024 với sự tham gia của gần 80 đại biểu là cộng đồng dân cư xã Bát Tràng, Ban đại diện nhân dân, Ban quản lý di tích, đại diện 19 dòng họ và các nghệ nhân làng Bát Tràng…

Cùng với tổ chức các Hội nghị, Ban đại diện Nhân dân làng Bát Tràng cũng triển khai khảo sát, đánh giá các tuyến, điểm du lịch, lựa chọn tuyến du lịch thí điểm. Đồng thời tổ chức nghiên cứu, xây dựng logo và bộ nhận diện thương hiệu cho Khu phát triển thương mại và văn hoá Bảo tàng sinh thái Làng cổ Bát Tràng.

Đồng chí Hoàng Tiến Dũng, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Bát Tràng phát biểu tại Hội nghị

Tên gọi của khu phát triển thương mại và văn hóa bảo tàng sinh thái Làng cổ Bát Tràng là: Khu phát triển thương mại và văn hoá Bảo tàng sinh thái Làng cổ Bát Tràng. Tổng diện tích khoảng 300ha, nằm bên bờ tả ngạn sông Hồng, là trung tâm gốm sứ truyền thống lớn nhất Việt Nam.

Vùng lõi có 23 nhà cổ, 16 nhà thờ họ, hệ thống ngõ, cổng, tường than, tường rêu phong đặc trưng. Đây là không gian chính để tổ chức du lịch, trải nghiệm di sản. Có khoảng 350 hộ, 1.100 nhân khẩu, chủ yếu gắn bó trực tiếp với nghề gốm và du lịch cộng đồng.

Vùng phụ cận gồm thôn 2 Bát Tràng, Giang Cao, Trung tâm Tinh hoa Làng nghề Việt, làng gốm Kim Lan, cảng du lịch, cầu bắc sông Bắc Hưng Hải, các bãi đỗ xe, tuyến đường ven sông Hồng. Khu vực này bổ trợ sản xuất, thương mại, du lịch và đóng vai trò cảnh quan sinh thái, hạ tầng quan trọng. Quy mô dân cư khoảng 650 hộ với 2.800 nhân khẩu, tham gia sản xuất, kinh doanh, thương mại, dịch vụ; có chợ gốm khoảng 400 gian hàng, Trung tâm Tinh hoa Làng nghề Việt; đón 200.000 - 300.000 khách/năm.

Khu vực hiện có 3 di sản văn hoá phi vật thể Quốc gia được công nhận, gồm: Nghề gốm Bát Tràng, Hội làng Bát Tràng và Tri thức nấu cỗ Bát Tràng. Có 4 di sản văn hoá vật thể được xếp hạng cấp thành phố: Đình Bát Tràng, Chùa Kim Trúc Tự, Văn chỉ Bát Tràng và Đền Mẫu Bát Tràng.

Ngoài ra, trong làng còn lưu giữ 23 ngôi nhà cổ và 16 nhà thờ họ xây bằng gạch Bát Tràng, cùng khoảng 30 địa điểm có giá trị di sản (nhà thờ họ, gia đình khoa bảng, nhà cổ điển hình, nhà qua các thời kỳ, điểm du lịch cộng đồng…).

Về phong tục tập quán, nổi bật có tục truyền nghề gốm trong dòng họ, thờ tổ nghề, lễ hội làng Bát Tràng, phong tục “xin lửa” đầu năm, hương ước làng từ thế kỷ XVII và các nghi thức thờ cúng tổ tiên - tổ nghề gắn với đời sống cộng đồng…

Với tiềm năng, lợi thế sẵn có để hình thành khu phát triển thương mại và văn hóa, tại Hội nghị, đại diện lãnh đạo UBND xã Bát Tràng đã đề nghị UBND thành phố và các cơ quan trực thuộc UBND thành phố xem xét, tổ chức thẩm định hồ sơ, chấp thuận chủ trương, phê duyệt đề án thành lập Khu Phát triển thương mại và văn hóa Làng cổ Bát Tràng.

Giám đốc Sở Văn hoá và Thể thao Hà Nội Bạch Liên Hương phát biểu tại Hội nghị

Quy hoạch thêm không gian xanh để nâng cao chất lượng môi trường và trải nghiệm du lịch

Tại Hội nghị, Giám đốc Sở Văn hoá và Thể thao Hà Nội Bạch Liên Hương nhận định đề án được xây dựng công phu, có cơ sở dựa trên ba nhóm di sản chính: Di sản phi vật thể (lễ hội, nghề gốm cổ, nghề gốm), di sản vật thể (đình, đền, chùa, miếu…) và nhóm công trình kiến trúc với 11 công trình tiêu biểu. Theo lãnh đạo Sở, cần phát huy đồng thời cả ba nhóm di sản để xây dựng không gian vừa mang tính văn hoá, vừa có giá trị thương mại.

Đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường đánh giá, Bát Tràng có điều kiện thuận lợi để thí điểm mô hình vùng phát thải thấp, bởi các cơ sở sản xuất đã chuyển sang dùng điện thay cho lò than, không còn phát sinh khí thải lớn.

Đại diện Sở cho rằng, nếu kết hợp khai thác tuyến đường sông và sử dụng xe điện trung chuyển sẽ giảm đáng kể ô nhiễm, đồng thời tạo trải nghiệm du lịch thân thiện. Tuy nhiên, yêu cầu cấp bách là đầu tư hệ thống xử lý nước thải tập trung đạt chuẩn, nếu không sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển lâu dài của làng nghề.

Một số chuyên gia cũng góp ý đề án cần bổ sung chiến lược hợp tác quốc tế, tận dụng danh hiệu thành viên Hội đồng Thủ công Thế giới để mở rộng hợp tác truyền thông, quảng bá du lịch, đào tạo và thiết kế sáng tạo. Đây được coi là yếu tố quan trọng giúp Bát Tràng hội nhập sâu rộng và nâng tầm giá trị làng nghề trên trường quốc tế.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Lê Hồng Sơn phát biểu tại Hội nghị

Phát biểu tại cuộc họp, Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP Hà Nội Lê Hồng Sơn nhấn mạnh, đề án phải dựa trên nền tảng pháp lý vững chắc, trong đó Luật Thủ đô là khung pháp lý đặc thù cần được ưu tiên áp dụng. Lãnh đạo thành phố yêu cầu, đề án phải có kịch bản phát triển rõ ràng, tránh tình trạng thay đổi tuỳ hứng.

“Đường nội bộ của Bát Tràng phải là đường văn hoá, giữ được lối lát gạch nghiêng truyền thống, không bê tông hoá. Bãi đỗ xe cần được quy hoạch lâu dài, bài bản. Quan trọng hơn, vấn đề môi trường, đặc biệt là xử lý nước thải, phải được giải quyết dứt điểm”, ông Lê Hồng Sơn nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Lê Hồng Sơn cho rằng, cần phát triển giao thông xanh, hạn chế phương tiện cá nhân, đồng thời quy hoạch thêm không gian xanh để nâng cao chất lượng môi trường và trải nghiệm du lịch…

Về lâu dài, ông Lê Hồng Sơn đề nghị mạnh dạn ứng dụng công nghệ số trong quản lý và quảng bá. Việc áp dụng công nghệ mới được coi là hướng đi vừa phục vụ trước mắt, vừa tạo nền tảng phát triển lâu dài cho Bát Tràng…

Khắc Nam