Quốc hội tán thành chủ trương đầu tư trọng tâm, tạo đột phá cho y tế cơ sở và hệ thống phòng bệnh

Không phân tán nguồn lực, hạn chế tối đa đầu tư dàn trải

Trước khi biểu quyết, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan đã trình bày Báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý đối với hồ sơ Báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh điều hành phiên họp

Theo báo cáo, có ý kiến của đại biểu Quốc hội tại tổ là thống nhất cao với chương trình, tuy nhiên phải xác định được trọng tâm, bảo đảm đầu tư hiệu quả, khả thi, đẩy mạnh xã hội hóa và phòng, chống tham nhũng; rà soát kỹ lưỡng sự phù hợp giữa chương trình và dự thảo Nghị quyết.

Chính phủ tiếp thu và giải trình như sau: Chương trình đã xác định tập trung đầu tư nguồn lực vào các nội dung trọng tâm nhằm nâng cao năng lực, chất lượng của y tế cơ sở, y tế dự phòng, đẩy mạnh công tác dân số và phát triển đảm bảo chất lượng dân số, thích ứng với dân số già, đảm bảo chăm sóc xã hội cho các đối tượng yếu thế.

Đây là những nội dung nền tảng, cốt lõi của công tác y tế - dân số, đang cần được tập trung nguồn lực đầu tư để tháo gỡ những khó khăn, nút thắt nhằm thực hiện các mục tiêu chiến lược đã nêu trong Nghị quyết trung ương số 20-NQ/TW, số 21-NQ/TW, số 72-NQ/TW. Trong quá trình thực hiện, Chính phủ sẽ chỉ đạo Bộ Y tế phối hợp với các bộ, ngành, địa phương tiếp tục có các giải pháp huy động các nguồn lực ngoài ngân sách nhà nước cho chương trình.

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan trình bày Báo cáo tóm tắt giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Nghị quyết

Cũng có ý kiến của đại biểu Quốc hội cho rằng để đảm bảo tính khả thi, trong khi nguồn kinh phí không nhiều cần tập trung vào những mục tiêu chính như phòng dịch tốt, tiêm chủng, tập trung cho y tế cơ sở, y tế trường học và cơ bản là phòng bệnh (dinh dưỡng, nước sạch), tập trung vào những mục tiêu cần phải tháo gỡ, cần phải đột phá, cần xử lý trong chương trình để đảm bảo tiết kiệm, tránh đầu tư dàn trải.

Về vấn đề này, Chính phủ cho biết: Chương trình được xây dựng trên cơ sở quán triệt đầy đủ quan điểm chỉ đạo của Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9 tháng 9 năm 2025 của Bộ Chính trị, trong đó xác định phòng bệnh là nhiệm vụ trung tâm, y tế cơ sở là nền tảng, y tế dự phòng là then chốt và chăm sóc sức khỏe ban đầu là trụ cột của hệ thống y tế.

Trên tinh thần đó, chương trình không phân tán nguồn lực mà tập trung vào các lĩnh vực có tính nền tảng và tác động lan tỏa lớn. Các nội dung phòng, chống dịch bệnh, tiêm chủng, dinh dưỡng, nước sạch, y tế trường học, quản lý bệnh không lây nhiễm tại cộng đồng được bố trí chủ yếu trong Dự án 1 Nâng cao năng lực mạng lưới y tế cơ sở và Dự án 2 Nâng cao hiệu quả hệ thống phòng bệnh và nâng cao sức khỏe.

Dự án 1 tập trung đầu tư cơ sở hạ tầng, trang thiết bị, nhân lực cho trạm y tế xã, bảo đảm khả năng cung ứng dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu, y tế học đường và quản lý sức khỏe theo vòng đời.

Dự án 2 tập trung cho các hoạt động tiêm chủng, phòng chống dịch bệnh, dinh dưỡng học đường, nước sạch, vệ sinh môi trường, kiểm soát các yếu tố nguy cơ gây bệnh trong cộng đồng.

Việc thiết kế chương trình theo cấu trúc dự án nêu trên bảo đảm nguồn lực được tập trung vào các mục tiêu then chốt, có khả năng tạo chuyển biến rõ rệt về sức khỏe cộng đồng, hạn chế tối đa tình trạng đầu tư dàn trải, phù hợp với yêu cầu tiết kiệm, hiệu quả trong bối cảnh nguồn lực ngân sách còn hạn chế.

Chú trọng chuyển đổi số y tế cơ sở

Báo cáo cũng nêu rõ, có ý kiến về việc triển khai chương trình là đã có nền tảng nhất định, không phải tất cả từ con số không, hoặc “đập đi làm lại”. Nội dung này được Chính phủ giải trình như sau: Chương trình được xây dựng trên cơ sở kế thừa trực tiếp các thành tựu về mạng lưới y tế cơ sở, hệ thống y tế dự phòng, hạ tầng kỹ thuật, nhân lực y tế và kết quả đầu tư từ các chương trình mục tiêu quốc gia và các chương trình đầu tư công trung hạn trong giai đoạn trước.

Việc triển khai Chương trình không đặt mục tiêu xây dựng mới toàn bộ hệ thống mà tập trung vào chuẩn hóa, nâng cấp, bổ sung các hạng mục còn thiếu, hiện đại hóa và tích hợp các nền tảng đã có, đặc biệt là chuyển đổi số y tế cơ sở, quản lý sức khỏe người dân theo vòng đời, kết nối liên thông với tuyến trên. Cách tiếp cận này bảo đảm tính kế thừa, tránh lãng phí nguồn lực đầu tư trước đây và nâng cao hiệu quả tổng hợp của hệ thống y tế.

420/423 đại biểu Quốc hội có mặt tán thành, chiếm 88,79% tổng số đại biểu

Ngoài ra, giải trình trước một số ý kiến cho rằng từ mục tiêu tổng quát đến chỉ tiêu cụ thể so với nguồn lực, nhân lực và so với cơ chế để tổ chức thực hiện còn khoảng cách quá xa, khó đạt được kết quả, cần phải tính toán thêm về mặt cơ chế chính sách, Chính phủ cho biết: Hệ thống mục tiêu và chỉ tiêu của chương trình được xây dựng trên cơ sở đánh giá đầy đủ thực trạng sức khỏe Nhân dân, năng lực hệ thống y tế, nhu cầu thực tế của các địa phương và khả năng cân đối nguồn lực của ngân sách trung ương, ngân sách địa phương.

Chương trình được chia thành hai giai đoạn 2026 đến 2030 và 2031 đến 2035 nhằm bảo đảm lộ trình thực hiện phù hợp, tránh dồn áp lực nguồn lực trong thời gian ngắn.

Các chỉ tiêu cụ thể được xác định theo lộ trình tăng dần, gắn với tiến độ hoàn thiện thể chế, cơ chế tài chính, cơ chế tổ chức thực hiện và năng lực cán bộ ở từng cấp. Trong quá trình triển khai, Chính phủ sẽ tiếp tục rà soát, điều chỉnh linh hoạt các cơ chế chính sách, kết hợp với huy động nguồn lực xã hội hóa nhằm từng bước thu hẹp khoảng cách giữa mục tiêu đề ra và khả năng thực hiện trong thực tế.

Chương trình đã được thiết kế để tập trung nguồn lực vào các lĩnh vực y tế cơ sở, y tế công cộng (phòng bệnh), dân số và phát triển (chú trọng mức sinh, cơ cấu dân số), cùng với chăm sóc xã hội cho các đối tượng dễ bị tổn thương. Việc này đảm bảo giải quyết được các vấn đề bức thiết và có tác động lan tỏa rộng.

Các mục tiêu và chỉ tiêu của chương trình đã trải qua quá trình rà soát nhiều lần, phối hợp chặt chẽ với các địa phương (để đảm bảo tính khả thi thực tiễn) và các Bộ, ngành liên quan, đặc biệt là Bộ Tài chính (để đảm bảo tính cân đối và hiệu quả nguồn vốn).

Chương trình cũng đã được Hội đồng thẩm định cấp nhà nước thông qua, khẳng định tính phù hợp, khoa học và tính pháp lý cao, là cơ sở vững chắc để triển khai thực hiện trên phạm vi toàn quốc. Đồng thời, chương trình cũng đã được Kiểm toán Nhà nước có ý kiến tại văn bản số 1606/KTNN-CNIII ngày 18/11/2025.

Theo đó, Kiểm toán Nhà nước nhất trí với các tiêu chí xác định và nội dung của chương trình. Chương trình phù hợp với nguyên tắc đầu tư công, có tính tổng hợp, liên kết giữa các lĩnh vực y tế, dân số và an sinh xã hội, đảm bảo yêu cầu đầu tư tập trung. Về tổng mức vốn, nguồn vốn, Kiểm toán Nhà nước đánh giá về tổng vốn đầu tư và cơ cấu nguồn vốn của chương trình được xây dựng phù hợp, khả thi và tuân thủ đúng pháp luật.

Cuối cùng, kết quả biểu quyết cho thấy, 420/423 đại biểu Quốc hội có mặt tán thành, chiếm 88,79% tổng số đại biểu. Như vậy, với đa số đại biểu tán thành, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết về chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026 - 2035.

Thái Sơn