Tăng cường kiến thức chuyên môn về vi rút Nipah cho nhân viên y tế

Chưa có vắc xin cũng như thuốc điều trị đặc hiệu cho cả người và động vật

Tham dự hội thảo có TS.BS Đinh Thị Lam, Phó Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Đống Đa; cán bộ y tế thuộc khoa truyền nhiễm, khoa cấp cứu, khoa khám bệnh của các bệnh viện và đại diện các khoa phòng chuyên môn tại các trạm y tế xã, phường trên địa bàn.

Vi rút Nipah (NiV) được Tổ chức Y tế thế giới (WHO) xếp vào nhóm bệnh ưu tiên nghiên cứu do mức độ nguy hiểm đặc biệt cao. Đây là một trong những tác nhân gây bệnh truyền nhiễm đáng lo ngại hiện nay, có tỷ lệ tử vong cao và tiềm ẩn nguy cơ bùng phát trong cộng đồng.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, biến đổi khí hậu và thay đổi sinh thái, việc chủ động chuẩn bị phương án ứng phó với dịch bệnh Nipah không còn là lựa chọn mà đã trở thành nhiệm vụ bắt buộc đối với hệ thống y tế.

TS.BS Đinh Thị Lam - Phó Giám đốc Bệnh viện đa khoa Đống Đa phát biểu tại hội thảo khoa học với chủ đề “Phát hiện, chẩn đoán, điều trị và dự phòng bệnh do vi rút Nipah”

Hiện nay, bệnh do vi rút Nipah mới ghi nhận các ca mắc rải rác với quy mô nhỏ tại một số quốc gia, chưa hình thành các ổ dịch lớn, song tỷ lệ tử vong ở các trường hợp nhập viện rất cao, dao động từ 40 - 75%.

Đến nay chưa có vắc xin cũng như thuốc điều trị đặc hiệu cho cả người và động vật. Khả năng lây truyền từ người sang người đã được ghi nhận rõ ràng, đặc biệt trong môi trường gia đình và cơ sở y tế, tạo nguy cơ xuất hiện các chùm ca bệnh thứ phát.

Vi rút Nipah được phát hiện lần đầu trong các ổ dịch giai đoạn 1998 - 1999 tại Malaysia và Singapore, liên quan đến lợn là vật chủ trung gian gây ra hàng trăm ca bệnh cùng nhiều trường hợp tử vong. Sau đó, các đợt bùng phát tiếp tục được ghi nhận chủ yếu tại khu vực Nam Á, đặc biệt là Bangladesh và Ấn Độ.

Nipah thuộc họ Paramyxoviridae, loài Henipavirus, là vi rút lây truyền từ động vật sang người. Ổ chứa tự nhiên của vi rút là loài dơi ăn quả (cáo bay). Khi nhiễm vi rút, dơi có thể truyền bệnh cho người cũng như một số động vật khác, trong đó có lợn.

Theo hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm, từ ngày 27/12/2025 đến ngày 26/1/2026, Ấn Độ ghi nhận 5 trường hợp nghi mắc bệnh do vi rút Nipah, trong đó có 2 ca được xét nghiệm khẳng định tại một bệnh viện thuộc bang Tây Bengal.

Đáng chú ý, bệnh lây truyền từ người sang người vẫn tiếp tục xảy ra, đặc biệt trong các gia đình có người mắc bệnh và tại những cơ sở y tế chưa thực hiện đầy đủ kiểm soát nhiễm khuẩn.

Vi rút Nipah thường gây các ổ dịch khu trú, không lan rộng như Covid-19. Tuy nhiên, mỗi ca bệnh đều có nguy cơ tạo thành chùm ca bệnh thứ phát. Trong khi đó, nguồn lây từ động vật hoang dã như dơi ăn quả khó có thể loại trừ hoàn toàn, khiến vi rút tiếp tục được xem là mối đe dọa dịch bệnh dai dẳng.

Về triệu chứng, thời gian ủ bệnh thường từ 4 - 14 ngày. Bệnh có thể diễn biến từ nhẹ đến nặng, ban đầu với các biểu hiện không đặc hiệu như sốt, đau đầu, đau cơ, mệt mỏi, ho, đau họng, khó thở. Khi bệnh tiến triển nặng, người bệnh có thể xuất hiện các dấu hiệu viêm não cấp như lơ mơ, rối loạn ý thức, mất định hướng, co giật, hôn mê và có thể tử vong nhanh trong vòng 24 - 48 giờ.

Nhân viên y tế là nhóm có nguy cơ cao phơi nhiễm nếu không tuân thủ nghiêm các biện pháp phòng ngừa lây nhiễm. Vì vậy, các cơ sở y tế cần đặc biệt chú trọng thực hiện nghiêm quy định về kiểm soát nhiễm khuẩn trong quá trình khám, điều trị và chăm sóc người bệnh.

Theo đó, nhân viên y tế phải thực hiện rửa tay thường xuyên, đúng quy trình bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, đặc biệt sau khi tiếp xúc với người nghi ngờ hoặc xác định mắc bệnh. Khi xử trí, chăm sóc các trường hợp nghi nhiễm hoặc đã được xác nhận, cần áp dụng đầy đủ các biện pháp phòng ngừa lây nhiễm theo quy định của Bộ Y tế.

Đối với các thủ thuật có nguy cơ cao lây truyền qua đường hô hấp, nhân viên y tế cần sử dụng đầy đủ phương tiện phòng hộ cá nhân như áo choàng chống thấm, găng tay, khẩu trang y tế hoặc khẩu trang chuyên dụng, kính bảo hộ hoặc tấm chắn giọt bắn, giày và mũ bảo hộ nhằm hạn chế tối đa nguy cơ phơi nhiễm.

Các trường hợp nghi nhiễm vi rút Nipah cần được đưa ngay vào khu cách ly tại bệnh viện, tách biệt hoàn toàn với các bệnh nhân khác.

Công tác phân luồng, cách ly và điều trị phải tuân thủ chặt chẽ quy trình chuyên môn nhằm tránh lây nhiễm chéo trong cơ sở y tế. Nhân viên y tế cũng cần hạn chế tiếp xúc không cần thiết với người bệnh và tuân thủ nghiêm các biện pháp phòng hộ trong suốt quá trình làm việc.

Chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh nhằm bảo vệ sức khỏe

Theo báo cáo của Bệnh viện Đa khoa Đống Đa, trong năm 2025, đơn vị tiếp tục duy trì và nâng cao chất lượng chẩn đoán, điều trị các bệnh truyền nhiễm trong hệ thống y tế Hà Nội; đồng thời tăng cường năng lực quản lý, điều trị các bệnh truyền nhiễm mạn tính tại các cơ sở y tế trong mạng lưới và đẩy mạnh hoạt động hỗ trợ chuyên môn cho các bệnh viện và đơn vị y tế tuyến cơ sở.

Trong năm 2025, chuyên khoa đầu ngành của bệnh viện đã thực hiện 5 lượt hỗ trợ chuyên môn tại tuyến y tế cơ sở, tập trung chủ yếu trong các tháng 9 và 10.

Bệnh viện Đa khoa Đống Đa tăng cường năng lực quản lý, điều trị các bệnh truyền nhiễm mạn tính tại các cơ sở y tế trong mạng lưới và đẩy mạnh hoạt động hỗ trợ chuyên môn cho các bệnh viện và đơn vị y tế tuyến cơ sở

Thời gian tới, bệnh viện tiếp tục đảm bảo và không ngừng nâng cao chất lượng công tác chuyên môn trong chẩn đoán, điều trị, thu dung và quản lý các bệnh truyền nhiễm; phát triển các kỹ thuật chuyên sâu phù hợp với điều kiện thực tiễn; đồng thời tăng cường chỉ đạo tuyến, đào tạo, tập huấn và chuyển giao kỹ thuật.

Mục tiêu đặt ra là bảo đảm công tác khám chữa bệnh, chẩn đoán, điều trị và thu dung người bệnh truyền nhiễm được thực hiện kịp thời, an toàn và hiệu quả đối với các bệnh thường gặp, mới nổi và tái nổi; tăng cường quản lý, điều trị các bệnh truyền nhiễm mạn tính như viêm gan vi rút, HIV/AIDS và các bệnh truyền nhiễm nặng có biến chứng; đồng thời đẩy mạnh hoạt động đi tuyến, hội chẩn, bình bệnh án, giám sát và hỗ trợ chuyên môn nhằm nâng cao năng lực mạng lưới y tế.

Bên cạnh đó, công tác đào tạo, tập huấn, cập nhật kiến thức cho cán bộ y tế tuyến dưới tiếp tục được tăng cường, cùng với việc chủ động tham gia giám sát, sẵn sàng đáp ứng kịp thời trước các diễn biến bất thường của dịch bệnh.

Để chủ động bảo vệ sức khỏe cộng đồng, ngành Y tế Hà Nội khuyến cáo người dân thực hiện nghiêm các biện pháp phòng bệnh sau: Hạn chế đến các khu vực đang có dịch bệnh do vi rút Nipah nếu không thực sự cần thiết.

Người trở về từ vùng có dịch cần tự theo dõi sức khỏe trong vòng 14 ngày. Nếu xuất hiện các triệu chứng như đau đầu, đau cơ, đau họng, nôn mửa, chóng mặt, buồn ngủ nhiều, lú lẫn hoặc co giật, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất, hạn chế tiếp xúc với người xung quanh và thông báo rõ tiền sử dịch tễ cho nhân viên y tế.

Người dân đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm, thực hiện nghiêm nguyên tắc “ăn chín, uống sôi”; rửa sạch, gọt vỏ trái cây trước khi ăn; không sử dụng các loại trái cây hoặc nước ép có dấu hiệu bị dơi, chim hay động vật khác cắn, gặm; tránh dùng nước nhựa cây như nhựa thốt nốt, nhựa dừa sống hoặc chưa qua chế biến.

Mọi người không tiếp xúc gần với các loài động vật có nguy cơ lây truyền bệnh cao, đặc biệt là dơi ăn quả; đồng thời thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn sau khi tiếp xúc hoặc giết mổ động vật.

Đồng thời, hạn chế tiếp xúc trực tiếp với người nghi ngờ hoặc mắc bệnh; khi chăm sóc, điều trị người bệnh cần đeo khẩu trang, găng tay và sử dụng phương tiện bảo hộ cá nhân, sau đó rửa tay kỹ bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn.

Ngành Y tế khuyến cáo người dân cần bình tĩnh, không hoang mang nhưng cũng tuyệt đối không chủ quan, chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh nhằm bảo vệ sức khỏe bản thân, gia đình và cộng đồng.

Phương Thu