Quyết sách cho tương lai

Tổng Bí thư Tô Lâm cùng các đồng chí lãnh đạo Trung ương và TP Hà Nội nói chuyện với học sinh, giáo viên tại phòng "STEM Innovation 57", trường THCS Cầu Giấy, ngày 14/5

Giáo dục - mạch nguồn cho tầm nhìn mới của đất nước

Phiên thảo luận sáng 25/11 diễn ra trong bối cảnh đất nước đang có những chuyển động rất lớn về thể chế, về mô hình phát triển và về tầm nhìn dài hạn. Chỉ trong hai năm qua, Trung ương đã ban hành một loạt nghị quyết mang tính định hình tương lai: Từ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, hội nhập quốc tế, nhà nước pháp quyền, kinh tế tư nhân, đến y tế và sắp tới là nghị quyết về chấn hưng văn hóa.

Những văn kiện này hợp thành “bộ khung chiến lược” cho giai đoạn phát triển mới của Việt Nam - một giai đoạn đòi hỏi chất lượng nguồn nhân lực phải được nâng tầm mạnh mẽ hơn bất kỳ thời kỳ nào trước đây.

Hai nghị quyết mở đường cho hành trình sáng tạo của Thủ đô

Trong tổng thể ấy, giáo dục không đứng bên cạnh mà đứng ở chính trung tâm. Không có giáo dục mạnh, sẽ không thể có khoa học công nghệ tiên tiến. Không có giáo dục sâu, sẽ không thể có một quốc gia hội nhập tự tin và bản lĩnh. Không có giáo dục khai phóng, sẽ không thể có một xã hội pháp quyền thượng tôn pháp luật. Không có giáo dục nuôi dưỡng khát vọng, sẽ khó hình thành đội ngũ doanh nhân sáng tạo - động lực mới của nền kinh tế. Không có giáo dục về sức khỏe và lối sống, những mục tiêu mà Nghị quyết 72 mở ra cũng khó thành hiện thực.

Tổng Bí thư Tô Lâm thăm Phòng thực hành giáo dục STEM của Trường THCS Cầu Giấy, quận Cầu Giấy, ngày 14/5

Trên hết, nếu giáo dục không truyền năng lượng văn hóa mạnh mẽ vào mỗi cá nhân, việc chấn hưng văn hóa, củng cố hệ giá trị dân tộc và bồi đắp sức mạnh con người Việt Nam sẽ không có điểm tựa vững chắc.

Chính bởi vậy, khi Quốc hội thảo luận về Chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa giáo dục, nhiều đại biểu đã nhìn nhận đây không đơn thuần là một chương trình đầu tư cho một ngành, mà là một quyết sách then chốt tác động trực tiếp đến cục diện phát triển quốc gia trong nhiều thập kỷ tới. Giáo dục là nguồn nước ngầm nuôi dưỡng mọi dòng chảy phát triển: Kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học, y tế, hội nhập. Nếu dòng chảy này mạnh, những dòng chảy khác mới đủ sức bứt phá.

Để Hà Nội trở thành trung tâm công nghiệp văn hóa của khu vực và thế giới...

Trong không gian thảo luận tại các Tổ, tinh thần ấy hiện lên rõ ràng: các đại biểu đặt giáo dục trong bối cảnh rộng lớn hơn, trong sự gắn kết chặt chẽ với toàn bộ hệ thống nghị quyết trụ cột mà đất nước đang triển khai. Giáo dục trở thành điểm bắt đầu để hiện thực hóa các chiến lược, là nơi “khai mở” một tương lai mà Việt Nam hướng tới - một tương lai của năng lực, của bản lĩnh văn hóa và của sự sáng tạo không ngừng.

PGS. TS Bùi Hoài Sơn - Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hộp phát biểu

Tầm vóc lớn, kỳ vọng lớn

Chương trình mục tiêu quốc gia về giáo dục lần này có quy mô lớn chưa từng có, được thiết kế kéo dài 10 năm, tổng nguồn lực dự kiến hơn 580 nghìn tỷ đồng. Điều đó cho thấy quyết tâm của Nhà nước trong việc tái thiết nền tảng giáo dục quốc gia.

Điểm cốt lõi của chương trình là hướng đến sự thay đổi toàn diện, không phải chỉ sửa chữa manh mún. Một tầm nhìn mới về giáo dục được đặt ra: Chất lượng, hiện đại, sáng tạo, nhân văn và hội nhập. Những giá trị đó len vào từng cấu phần của chương trình, tạo nên một bức tranh thống nhất từ mầm non đến đại học, từ cơ sở vật chất đến chuyển đổi số, từ đội ngũ giáo viên đến mô hình quản trị.

Ở cấp độ nền tảng, chương trình đặt trẻ em và học sinh vào trung tâm của phát triển. Ở nhiều vùng quê, phòng học tạm, lớp học xuống cấp, thiết bị dạy học thiếu thốn… vẫn là thực trạng kéo dài. Vì vậy, đầu tư kiên cố hóa trường lớp, chuẩn hóa không gian học tập, bổ sung thiết bị dạy học không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà là cách tạo ra công bằng xã hội từ gốc. Một đứa trẻ sinh ra ở vùng núi hay vùng đồng bằng đều phải có quyền được học trong những điều kiện tốt nhất có thể.

Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn cùng các đại biểu, các thày, cô giáo xem học sinh Trường THCS Tây Mỗ thực hành trên các thiết bị của phòng học STEM, ngày 29/9

Ở cấp độ năng lực, chương trình tập trung mạnh vào đổi mới phương pháp dạy và học. Những yêu cầu mới như tư duy phản biện, năng lực giải quyết vấn đề, học tập suốt đời, kỹ năng số, năng lực ngoại ngữ và năng lực sáng tạo - vốn từng được coi là “tiêu chuẩn thêm vào” - giờ trở thành tiêu chuẩn bắt buộc. Điều này phù hợp với yêu cầu của Nghị quyết 57 về đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, cũng như Nghị quyết 59 về hội nhập quốc tế sâu rộng.

Ở cấp độ kỹ thuật, chương trình chú trọng hiện đại hóa giáo dục nghề nghiệp. Sự chuyển dịch của nền kinh tế sang các ngành công nghệ cao khiến nhu cầu về kỹ thuật viên trình độ quốc tế ngày càng cấp thiết. Việc xây dựng các trung tâm đào tạo nghề quốc gia và khu vực giúp Việt Nam có thể chủ động nguồn nhân lực kỹ thuật, thay vì lệ thuộc vào lao động nước ngoài hoặc chậm chân trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Hà Nội - điểm hẹn của sáng tạo và sự kiện lớn

Ở cấp độ trí tuệ, chương trình đặt đại học vào vị trí trung tâm của hệ sinh thái nghiên cứu và đổi mới sáng tạo. Những tham vọng lớn như đưa đại học Việt Nam vào top 100 thế giới trong một số ngành không chỉ là mục tiêu về thứ hạng mà thể hiện kỳ vọng thay đổi mô hình phát triển: Đại học phải trở thành đầu máy của nền kinh tế tri thức, nơi tạo ra công nghệ mới, tri thức mới và lực lượng khoa học trẻ.

Giáo dục trở thành điểm bắt đầu để hiện thực hóa các chiến lược, là nơi “khai mở” một tương lai mà Việt Nam (Ảnh minh họa)

Ở cấp độ con người, đội ngũ giáo viên - từ mầm non đến đại học - được coi là trụ cột. Giáo viên không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn là người dẫn dắt, truyền cảm hứng, vun đắp nhân cách. Đầu tư cho giáo viên là đầu tư cho khả năng phát triển dài hạn của quốc gia. Khi giáo viên được trang bị tốt, giáo dục mới có thể chạm tới tầm cao mà xã hội mong muốn.

Ở cấp độ quản trị, chương trình nhấn mạnh tính minh bạch, liêm chính và trách nhiệm giải trình - những yếu tố gắn liền với Nghị quyết 66 về xây dựng Nhà nước pháp quyền. Đầu tư lớn mà không có một cơ chế quản trị tốt sẽ dễ dẫn đến lãng phí. Vì thế, giám sát chặt chẽ, đánh giá độc lập, công khai thông tin, sử dụng hiệu quả từng đồng vốn được xem là yếu tố sống còn của chương trình.

Tất cả những mục tiêu này, khi kết hợp lại, tạo nên một hệ sinh thái giáo dục hoàn chỉnh - nơi mỗi học sinh, mỗi giáo viên, mỗi nhà trường đều được đặt vào một mạng lưới phát triển liên thông. Giáo dục không chỉ đổi mới trong nhà trường; giáo dục đổi mới vì tương lai của cả quốc gia.

Hà Nội và khát vọng trở thành trung tâm tri thức của khu vực

Trong phiên thảo luận sáng 25/11, các đại biểu Hà Nội dành sự quan tâm đặc biệt đến khả năng Thủ đô trở thành hạt nhân đổi mới của giáo dục quốc gia. Hà Nội, với truyền thống hiếu học và bề dày văn hóa, với hệ thống trường đại học và viện nghiên cứu dày đặc, đang sở hữu lợi thế hiếm nơi nào trong cả nước có được.

Nếu chương trình mục tiêu lần này được triển khai tốt, Hà Nội có thể tiến gần hơn tới mục tiêu trở thành trung tâm tri thức và sáng tạo của khu vực. Tiềm năng ấy đến từ nhiều phía.

Trước hết là sức mạnh của hệ thống đại học. Những trường đại học hàng đầu tại Hà Nội hoàn toàn có thể thí điểm mô hình đại học nghiên cứu hiện đại, gắn với chuyển đổi số, công nghệ cao, công nghiệp văn hóa, AI và thiết kế sáng tạo. Đây không chỉ là xu hướng của thế giới mà là nhu cầu tất yếu của nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn mới.

Bên cạnh đó, Hà Nội có đủ điều kiện để trở thành hình mẫu về chuyển đổi số trong giáo dục. Từ xây dựng cơ sở dữ liệu liên thông, thiết kế chương trình học tập số hóa, phát triển học liệu mở, đến tích hợp AI vào đánh giá năng lực học sinh - tất cả đều có thể làm tốt hơn và sớm hơn so với nhiều địa phương khác. Khi Hà Nội đi trước, cả nước sẽ có mô hình tham chiếu đáng tin cậy.

Quan trọng hơn, Hà Nội đang bước vào thời kỳ mới của phát triển văn hóa. Trong bối cảnh nghị quyết về chấn hưng văn hóa chuẩn bị được ban hành, Hà Nội có trách nhiệm dẫn dắt việc hình thành hệ giá trị con người mới - những con người có tri thức, có khát vọng, có năng lực sáng tạo và chứa đựng bản sắc văn hóa Việt Nam.

Ở Hà Nội, giáo dục không thể tách khỏi văn hóa; mỗi ngôi trường phải là một “không gian văn hóa”; mỗi học sinh phải được nuôi dưỡng bằng cả tri thức lẫn tình yêu với truyền thống; mỗi giờ học phải giúp bồi đắp cho các em lòng tự hào về Thủ đô ngàn năm văn hiến.

Chỉ khi đó, Hà Nội mới thực sự trở thành “trái tim tri thức” của cả nước; và toàn bộ chương trình mục tiêu quốc gia về giáo dục mới có thể lan tỏa đến từng gia đình, từng cộng đồng.

Phiên thảo luận sáng 25/11 không chỉ đề cập đến một chương trình đầu tư công dài hạn. Đó là cuộc thảo luận về vận mệnh tương lai, về lựa chọn con đường phát triển của đất nước, về cách chúng ta hình dung thế hệ trẻ Việt Nam trong 20, 30 năm nữa.

Một chương trình giáo dục hiện đại, nhân văn, sáng tạo và hội nhập sẽ là “cỗ máy thời gian” đưa Việt Nam tiến nhanh hơn, mạnh hơn và bền vững hơn. Khi đầu tư cho giáo dục, chúng ta đang gieo những hạt mầm của tương lai - những hạt mầm sẽ lớn lên thành trí tuệ, thành bản lĩnh, thành nhân cách, thành sức mạnh văn hóa, và thành nội lực của quốc gia.

Chương trình mục tiêu quốc gia về giáo dục giai đoạn 2026 - 2035 vì thế không chỉ là một văn kiện. Đó là lời cam kết của Quốc hội và Chính phủ với Nhân dân: cam kết về một tương lai tốt đẹp hơn; cam kết về một Việt Nam tự tin, sáng tạo, giàu bản sắc; cam kết rằng mọi trẻ em Việt Nam, dù sinh ra ở đâu, đều có cơ hội vươn lên bằng sức mạnh của tri thức và văn hóa.

Phát triển toàn diện văn hóa, con người Việt Nam Để phát triển toàn diện văn hóa và con người Việt Nam thật sự trở thành đột phá chiến lược, văn kiện Đại hội XIV ...

Hà Nội là điểm sáng về phát triển văn hóa TTTĐ - PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa - Xã hội của Quốc hội đánh giá, TP Hà Nội ...