Xây dựng chính quyền đô thị...- Bài 2: Vì một chính quyền tinh gọn, hiệu quả

>> Xây dựng chính quyền đô thị - Hướng mở để phát triển Thủ đô
Bài 1: Ðáp ứng nhu cầu thực tiễn

Tăng cường phân cấp, phân quyền

Dù đã được bàn thảo nhiều lần, nhưng đến nay CQĐT vẫn là một vấn đề mới với Hà Nội cũng như các địa phương khác. Qua đợt khảo sát chuẩn bị cho việc xây dựng đề án thí điểm CQĐT tại Hà Nội vừa qua cho thấy, vấn đề hiện nay là lựa chọn mô hình nào, cần triển khai ra sao để phù hợp với Thủ đô. Các ý kiến cho rằng, việc xây dựng CQĐT cần nghiên cứu theo hướng: Tập trung thu gọn đầu mối bộ máy hoạt động, giảm bớt các tầng, nấc trung gian, bảo đảm tính nhanh nhạy trong công tác quản lý, giải quyết kịp thời vấn đề cấp thiết của đô thị, dân cư. Phải hướng tới cải cách toàn diện các lĩnh vực, nhưng ưu tiên đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và tăng cường tự quản cho địa phương.

Nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ Thang Văn Phúc cho rằng, trong mô hình CQĐT, cốt lõi là phải phân cấp, phân quyền mạnh để nâng cao tính chủ động, tự chịu trách nhiệm của chính quyền địa phương. Nguyên tắc nữa là việc nào có thể xã hội hóa hoặc chuyển giao cho người dân tự quản, tự tổ chức thực hiện tốt hơn, thì chính quyền nên chuyển giao cho các tổ chức xã hội làm.

Thực tế, thời gian vừa qua, Hà Nội cũng đã thực hiện thí điểm một số lĩnh vực, trong đó có một số lĩnh vực phân cấp mạnh hơn, nhưng cũng có những lĩnh vực thu về một mối quản lý. Chẳng hạn, về quản lý cây xanh, trước đây được phân cấp cho các quận, huyện, nay thu về một đầu mối quản lý là Công ty Công viên cây xanh, qua đó phát huy hiệu quả cao, tránh tình trạng mỗi quận, huyện trồng một loại cây. Hay với việc quản lý biển quảng cáo, trước đây do năm đơn vị cùng quản lý, giờ toàn bộ quy hoạch về một đầu mối quản lý là Sở Văn hóa và Thể thao.

Cùng với đó, có những lĩnh vực thành phố đã phân cấp rất mạnh mẽ. Chẳng hạn, Thanh tra Xây dựng, trước đây chỉ tập trung một đầu mối ở cấp thành phố nay phân về các quận, huyện; công tác đấu giá đất cũng đã phân cấp cho các quận, huyện tự tổ chức; giải phóng mặt bằng cũng vậy…

Tại Hội thảo về “Thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, đẩy mạnh phân cấp trên các lĩnh vực kinh tế - xã hội giữa chính quyền Trung ương với chính quyền TP Hà Nội; giữa các cấp chính quyền của thành phố trong điều kiện thí điểm mô hình CQĐT và xây dựng đô thị thông minh” do Thành ủy Hà Nội tổ chức đầu tháng 5/2018, nhiều ý kiến của các chuyên gia cũng cho rằng, đề án cần đề cao tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm trước pháp luật của bộ máy chính quyền; những nhiệm vụ nào, cơ quan nào làm tốt thì tiếp tục phát huy và phải xác định trong thực hiện dịch vụ công thì Nhà nước nên làm gì và doanh nghiệp, người dân làm gì.

Lựa chọn mô hình tổ chức và cơ chế vận hành

Một nội dung cốt lõi của Đề án thí điểm mô hình CQĐT là lựa chọn mô hình tổ chức và cơ chế vận hành. Thời gian qua, mặc dù cơ cấu tổ chức bộ máy của chính quyền Hà Nội đã có nhiều thay đổi, góp phần làm cho Thủ đô ngày càng phát triển, song vẫn bộc lộ những hạn chế, bất hợp lý cần khắc phục. Như cơ cấu tổ chức bộ máy chính quyền HĐND và UBND quận, phường vẫn còn tồn tại nhiều tầng nấc trung gian, chưa phù hợp với đặc điểm, tính chất các đơn vị hành chính, chưa tinh gọn, hiệu quả theo tinh thần cải cách hành chính nhà nước; cơ chế hoạt động của tập thể UBND chưa phát huy được vai trò, trách nhiệm cá nhân người đứng đầu… Xuất phát từ thực tế đó, Đề án xây dựng CQĐT của thành phố Hà Nội đã dành chuyên đề 03 để phân tích thực trạng tổ chức bộ máy, cơ chế hoạt động của HĐND, UBND quận, thị xã và đề xuất các giải pháp đổi mới CQĐT ở quận, thị xã của thành phố Hà Nội. Đây cũng được coi là chuyên đề xương sống có ý nghĩa hết sức quan trọng, để xác định việc tổ chức sắp xếp của cả hệ thống chính trị, mối quan hệ của các cấp ủy đảng, MTTQ và các đoàn thể chính trị xã hội với CQĐT.

Nhằm bảo đảm tính khả thi, trong quá trình xây dựng chuyên đề 3, Ban Chỉ đạo cũng như Thường trực HĐND thành phố đã xác định giới hạn, phạm vi nghiên cứu với quan điểm là: Việc xây dựng mô hình CQĐT của Hà Nội được thực hiện trên cơ sở các quy định của Hiến pháp năm 2013, có thể vượt trên các quy định của các luật khác (như Luật Tổ chức Chính quyền địa phương, Luật Ngân sách Nhà nước...) nhưng phải bảo đảm phù hợp thực tiễn của thành phố. Trên cơ sở đó, Tổ soạn thảo đã đề xuất ba phương án xây dựng mô hình tổ chức CQĐT của Hà Nội. Cụ thể, phương án 1: Xây dựng mô hình tổ chức một cấp chính quyền (thành phố), một cấp hành chính (quận) và một cơ quan hành chính đại diện (phường); Các cơ quan hành chính nhà nước tại các đơn vị hành chính tổ chức theo thiết chế thủ trưởng hành chính. Phương án 2: Xây dựng mô hình tổ chức một cấp chính quyền (thành phố), một cấp hành chính (quận) và một cơ quan hành chính (phường). Cơ quan hành chính nhà nước tại các đơn vị hành chính tổ chức theo thiết chế ủy ban. Phương án 3: Xây dựng mô hình tổ chức hai cấp chính quyền ở đô thị (thành phố và quận), ba cấp chính quyền ở nông thôn (thành phố, huyện, xã), một cơ quan hành chính đại diện (tại phường); cơ quan hành chính nhà nước tại các đơn vị hành chính tổ chức theo thiết chế ủy ban. Việc tổ chức bộ máy cũng theo hướng tinh gọn, gắn với xây dựng CQĐT thành phố thông minh và có lộ trình thực hiện với từng đơn vị hành chính cụ thể.

Tại hội thảo bàn về chuyên đề này, đa số các đại biểu đều thể hiện sự đồng tình với phương án 3. Nguyên Phó Chủ tịch HĐND thành phố Hà Nội Nguyễn Bằng Việt cho rằng: “Hà Nội đề xuất xây dựng CQĐT là việc làm cần thiết, bắt nhịp với xu thế chung của thế giới. Trước mắt, nên triển khai phương án 3 và từng bước chuyển tiếp sang các phương án sau trong 15 đến 20 năm nữa”.

Ngoài ra, cũng cần đổi mới và tăng cường mối quan hệ giữa cấp ủy đảng, Mặt trận, các đoàn thể nhân dân và các cấp chính quyền.Theo PGS, TS Hoàng Ngọc Giao, Viện trưởng Viện nghiên cứu chính sách pháp luật và phát triển - Liên hiệp các hội khoa học kỹ thuật Việt Nam, khi xây dựng CQĐT cần giao quyền tự chủ cho chính quyền địa phương. Cần tăng cường công tác kiểm tra giám sát của cấp ủy, vai trò giám sát, phản biện xã hội của MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội đối với bốn lĩnh vực cần kiểm soát quyền lực gồm: Nhân sự; quy trình, thủ tục phê duyệt các đề án phát triển kinh tế - xã hội; thủ tục hành chính và quyền lực để bảo đảm công lý, tư pháp hoạt động độc lập.

Việc xây dựng CQĐT vẫn là vấn đề mới và khó. Do đó, theo ý kiến của các chuyên gia, ngoài quyết tâm cao, Hà Nội cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, bài bản, khoa học và triển khai theo từng lộ trình phù hợp từng địa bàn…

(Còn nữa)

Hạnh Nguyên