Bài 25: Thú chơi cờ có sức hút kỳ lạ

(TTTĐ) Có dịp dạo quanh Hồ Gươm, bất kể thời gian sáng hay chiều cũng có từng nhóm các cụ già say sưa bên những bàn cờ tướng; lớp trẻ ngồi xem, chăm chú và bình luận. Không biết từ bao giờ, sức hút ghê gớm của những quân cờ nhỏ bé đã ăn sâu vào nếp sinh hoạt của người Hà Nội như thế.

>> Gìn giữ và phát huy nét thanh lịch người Hà Nội:
Bài 20: Khi giới trẻ thiếu ý thức nơi công cộng
Bài 21: Nét đẹp trong mỗi bữa cơm gia đình
Bài 22: Để ngày cưới thực sự vui…
Bài 23: Gieo mầm thanh lịch từ trong mỗi gia đình
Bài 24: Chuyện người phụ nữ hay tặng hoa cho chồng quá cố

Điểm hẹn của các kì thủ

Cứ mỗi buổi trưa, khi ăn cơm xong, Đức lại phóng xe ra Hồ Gươm. Thói quen ấy của anh, ai cùng cơ quan đều biết. Anh ra đó để chơi cờ. Theo chân Đức ra đây vào một buổi trưa, tôi được biết về sự xuất hiện của một bàn cờ và các kì thú quanh Hồ Gươm. Giữa trưa nắng hanh vàng, ước chừng phải có đến 5, 6 bàn cờ dưới gốc cây. Mỗi bàn có 2 người đấu với nhau nhưng có tới 4 – 5 người “chầu rìa”. Ai ai cũng say sưa, chăm chú vào những nước cờ, chẳng bận tâm đến mọi diễn biến chung quanh.

Cờ tướng vỉa hè có sức cuốn hút kỳ lạ

Ông Nguyễn Văn Thiết (70 tuổi, phố Phúc Xá), người đã có thâm niên hơn 40 năm chơi cờ vui vẻ cho biết: “Buổi trưa cứ ra đây chơi cờ là thấy vui. Bàn cờ xuất hiện ở đây từ lâu lắm, lúc đầu do một số cụ già thảnh thơi, rỗi rãi mang ra chơi. Nghe đâu các cụ là người ở phố Huế, nơi có truyền thống đấu cờ vào dịp đầu năm. Dần dần, thu hút đông đảo người xem, bàn cờ cũng theo đó mà nhân lên quanh hồ”.

Theo nhiều tư liệu ghi lại, làng Thịnh Yên xưa (nay là phố Thịnh Yên, phường Phố Huế, quận Hai Bà Trưng) có chùa Vua (còn gọi là chùa Hưng Khánh) thờ Đế Thích, người dân gian tôn là đánh cờ giỏi nhất. Nơi đây thường xuyên tổ chức cuộc thi cờ vào mồng 6 đến mồng 9 tháng Giêng Âm lịch. Ngày đầu khảo trịch (đấu loại), ai lọt “nhất thắng”, “nhị thắng” vào được “tam thắng” (chung kết). Ai nhất chung kết là người phá giả cờ.

Lệ làng Thịnh Yên quy định, người đoạt giải nhất 3 năm liền được ghi danh lên bia đá ở nhà bia trong sân chùa. Hội cờ hàng năm ở đây còn là nơi đọ tài cao thấp của các danh cờ trong cả nước và các danh cờ nước ngoài. Hiện di tích này vẫn còn lại bàn cờ và bia đá. Đến giờ, không ai khẳng định thú chơi cờ của người Hà Nội chính xác từ bao giờ, song dấu ấn của chùa Vua còn lại đã chứng tỏ, “Kì”, một trong 4 nghệ thuật (Cầm, Kì Thi, Họa) đã từng tồn tại ở đất Thăng Long xưa.

“Đấu trường” Ngõ Trạm

Dân cờ Hà thành hầu như đều biết "chiếu cờ" ở 33 ngõ Trạm. Quán nước nhỏ là nơi "quần hùng" tụ tập rất đông.

Chủ quán là ông Thu, một người mà đường đi nước bước của "Tướng, Sĩ, Tượng" đã ngấm vào máu. Gần hai chục năm trước, ông Thu mở quán nước chè và bày một bàn cờ để chơi cho đỡ buồn. Ngày này qua ngày khác, người đến chơi cứ đông dần. Đầu tiên là đến thử sức với chủ quán, rồi để thay đổi không khí, chuyển sang đấu với nhau. Tiếng lành đồn xa, có người đến chơi, có người lại qua xem cho biết, chẳng mấy chốc quán nước trở nên luôn quá tải, phải chen chúc nhau ngồi lấn ra cả vỉa hè. Nhìn cách đánh cờ có thể đoán ngay được, người đó tính khí thế nào: trầm tĩnh, sôi nổi hoặc dễ nóng giận.

Thế nên, cuộc cờ thường hay cãi nhau cũng ỏm tỏi nhưng nếu căng thẳng quá mức cho phép, ông Thu sẽ ra tay dàn xếp. Thậm chí có người bị ông cấm không cho đến đây vài tháng liền. Cách đây chục năm, ông Thu còn mở hẳn một giải cờ ngõ Trạm, quy tụ khá nhiều hảo thủ, có tài trợ, có giải thưởng hẳn hoi. Tuy nhiên, nghe nói có vài kì thủ máu cờ ít, bạc nhiều, đã "đi đêm" để ôm giải thưởng về chia nhau. Thành ra giải cờ bị chết yểu.

Ngày nay, cờ tướng trở thành môn thể thao phổ biến không chỉ đối với lớp người cao niên mà hấp dẫn cả tầng lớp thanh thiếu niên. Không ít bàn cờ quanh Hồ Gươm có đấu thủ là các em học sinh cấp III. Đức kể với tôi, ông nội cậu từng là người chơi cờ rất giỏi. Từ nhỏ, cậu đã được ông dạy chơi cờ và truyền những nước cờ bí truyền. Đức luôn nhớ lời ông dạy: “Mỗi nước cờ là một nghệ thuật. Học chơi cờ là học cách làm người”.

Ngoài mục đích thư giãn, hóng mát, nhiều người đến đây chơi cờ mong muốn học hỏi, giao lưu, nâng cao trình độ và hoàn thiện mình. Ông Trần Bách, một cán bộ hưu trí ở phường Hàng Bông nói: “Cờ tướng là một trong những môn thể thao trí tuệ. Đức tính quan trọng nhất mà cờ tướng rèn cho con người là sự cẩn thận, biết nhìn xa trông rộng, linh hoạt trong mọi tình huống. Chỉ cần nhìn vài nước đi của các kì thủ cũng có thể hiểu được tâm tính, phong cách của họ”.

Vì thế, qua cuộc cờ, phong cách chơi, người ta có thể nhận biết được người chơi: Người nóng nảy thì thích tấn công, đánh nhanh thắng nhanh, muốn kết thúc cuộc cờ sớm, lối chơi được ăn cả ngã về không; người trầm tĩnh thì ít nói, tính toán cẩn thận, kín nước, dù thua vẫn bình tĩnh, chống đỡ ngoan cường…

Với người thích chơi cờ, không quan trọng chuyện được thua, thường mong muốn tìm được “kì phùng địch thủ” có đẳng cấp để vừa chơi vừa học. Cũng có thể, vì sự lí thú ấy mà bên bàn cờ, mọi ranh giới giữa tuổi tác, tầng lớp đều không đáng chú ý. Các bàn cờ với quân xanh, quân đỏ ấy cũng đã hấp dẫn không ít khách du lịch ngoại quốc mỗi khi dạo quanh hồ.

Chiều chiều, trong khung cảnh nhộn nhịp, sôi động của phố phường, bên hồ Gươm, hồ Trúc Bạch… từng tốp người đăm chiêu tính toán nước đi bên những bàn cờ, người thắng kẻ thua đâu cần biết. Mặc dù vẫn có một số ít người biến cờ tướng thành trò chơi ăn tiền nhưng đó không thể làm mọi người kém yêu mến cờ tướng. Chắc rằng, thú chơi tao nhã này đã trở nên gần gũi, gắn bó và tô điểm cho vẻ đẹp Thủ đô ngàn năm văn hiến này.

Quang Anh