Bổ sung nguyên tắc bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong Luật Dẫn độ

Kịp thời thể chế hóa chủ trương của Đảng về tăng cường hợp tác quốc tế

Báo cáo một số vấn đề lớn trong giải trình, tiếp thu, chỉnh lý 4 dự thảo: Luật Dẫn độ, Luật Chuyển người đang chấp hành án phạt tù, Luật Tương trợ tư pháp về hình sự và Luật Tương trợ tư pháp về dân sự do Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày cho biết, đây là 4 dự án Luật được tách ra từ Luật Tương trợ tư pháp về hình sự hiện hành và đã được Quốc hội thảo luận, cho ý kiến tại Kỳ họp thứ Chín.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành phiên họp (Ảnh: Quang Khánh)

4 dự thảo Luật sau khi được tiếp thu, chỉnh lý đã bám sát mục tiêu, quan điểm đề ra khi xây dựng các dự án luật, kịp thời thể chế hóa chủ trương của Đảng về tăng cường hợp tác quốc tế về pháp luật và hội nhập quốc tế trong tình hình mới, hoàn thiện pháp luật về tương trợ tư pháp nói chung và pháp luật trong từng lĩnh vực dẫn độ, chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù, tương trợ tư pháp về hình sự và tương trợ tư pháp về dân sự nói riêng. Đồng thời, khắc phục những bất cập, hạn chế trong quá trình thực hiện Luật Tương trợ tư pháp về hình sự hiện hành năm 2007.

Về dự thảo Luật Dẫn độ, sau khi tiếp thu, chỉnh lý, dự thảo Luật gồm 4 chương, 45 điều.

Về gửi người trong trường hợp khẩn cấp trước khi có yêu cầu dẫn độ (Điều 33), một số ý kiến đề nghị bổ sung trình tự, thủ tục gửi người trong trường hợp khẩn cấp để dẫn độ trong trường hợp khẩn cấp trước khi có yêu cầu dẫn độ.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày Báo cáo một số vấn đề lớn trong giải trình, tiếp thu, chỉnh lý 4 dự thảo: Luật Dẫn độ, Luật Chuyển người đang chấp hành án phạt tù, Luật Tương trợ tư pháp về hình sự và Luật Tương trợ tư pháp về dân sự (Ảnh: Hồ Long)

Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhận thấy, Điều 506a của Bộ luật Tố tụng hình sự mới được bổ sung theo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2025 đã quy định việc giữ người trong trường hợp khẩn cấp trước khi có yêu cầu dẫn độ được thực hiện theo quy định của điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên và pháp luật về dẫn độ.

Tiếp thu ý kiến ĐBQH và căn cứ quy định tại Điều 506a của Bộ luật Tố tụng hình sự, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã chỉ đạo chỉnh lý Điều 33 của dự thảo Luật theo hướng quy định về thủ tục và điều kiện giữ người trong cả 2 trường hợp (Việt Nam và nước ngoài cùng là thành viên của điều ước quốc tế; Việt Nam và nước ngoài không cùng là thành viên của điều ước quốc tế về dẫn độ); về thời hạn giữ người trong trường hợp khẩn cấp (không quá 45 ngày) tại cơ sở lưu trú cho người nước ngoài chờ xuất cảnh.

Ngoài ra, dự thảo Luật cũng được chỉnh lý, bổ sung tại các điểm h, k, l và m khoản 3 Điều 33 để làm rõ trách nhiệm của nước yêu cầu dẫn độ và Chính phủ quy định chi tiết nội dung này

Đáp ứng yêu cầu phòng chống tội phạm trong tình hình mới

Đa số ĐBQH tán thành việc ban hành Luật Dẫn độ, Luật Chuyển người đang chấp hành án phạt tù, Luật Tương trợ tư pháp về hình sự và Luật Tương trợ tư pháp về dân sự.

Theo ĐBQH Nguyễn Hải Dũng (Ninh Bình), các điểm ưu việt của 4 dự thảo Luật là rất ngắn gọn; đã phân định thẩm quyền về trình tự thủ tục rất rõ ràng, dễ thực hiện; nguồn kinh phí cho các hoạt động phối hợp giữa các cơ quan nhà nước Việt Nam rất cụ thể.

Đặc biệt đại biểu Nguyễn Hải Dũng rất đồng tình về quy định miễn hợp pháp hóa lãnh sự trong 4 dự thảo Luật; nhấn mạnh, việc xử lý các tình huống trong các dự thảo Luật đã thể hiện sự linh hoạt trong ứng xử của chúng ta đối với nước ngoài.

ĐBQH Nguyễn Hải Dũng (Ninh Bình) phát biểu (Ảnh: Hồ Long)

Bày tỏ tán thành cao với sự cần thiết ban hành Luật Dẫn độ, ĐBQH Nguyễn Tâm Hùng (TP. Hồ Chí Minh) nêu rõ, đây là một bước tiến quan trọng trong tiến trình hoàn thiện thể chế pháp lý về hợp tác tư pháp quốc tế khi lần đầu tiên hoạt động dẫn độ được điều chỉnh bởi một đạo luật độc lập, có tính khoa học thay vì chỉ là một chương trong Luật Tương trợ tư pháp hiện hành.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, các loại tội phạm theo đó tìm cách lẩn trốn đến các quốc gia mà ở đó khoảng trống pháp lý hoặc quy định pháp luật có lợi cho người phạm tội nhằm thoát tội. Do đó, ĐBQH Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) cho rằng, việc xây dựng dự án Luật Dẫn độ nhằm tăng cường hợp tác quốc tế chặt chẽ và đáp ứng yêu cầu phòng chống tội phạm trong tình hình mới.

Về dẫn độ được thực hiện trên cơ sở các nguyên tắc quy định tại Khoản 2, Điều 4 dự thảo Luật quy định: Tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau, bình đẳng và các bên cùng có lợi; phù hợp với Hiến pháp, pháp luật Việt Nam và điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên; Trường hợp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và nước ngoài không cùng là thành viên của điều ước quốc tế về dẫn độ thì việc dẫn độ được thực hiện theo nguyên tắc có đi có lại nhưng không trái pháp luật Việt Nam, phù hợp với pháp luật quốc tế và tập quán quốc tế.

ĐBQH Nguyễn Tâm Hùng (TP Hồ Chí Minh)

Tuy nhiên đại biểu Nguyễn Tâm Hùng đề nghị, cần xem xét, bổ sung thêm nguyên tắc bảo đảm quyền con người, quyền công dân. Đây không chỉ là yêu cầu chính trị pháp lý mà còn là chuẩn mực quốc tế mà Việt Nam đang thực hiện theo Hiến pháp năm 2013.

Nguyên tắc nhân đạo cần được hiến định trong Luật Dẫn độ để khẳng định hợp tác tư pháp quốc tế của Việt Nam là hợp tác có điều kiện, có giới hạn và lấy con người làm trung tâm.

Cùng quan điểm này, đại biểu Dương Khắc Mai đề nghị, bổ sung một điểm vào khoản 2, Điều 4 như sau: không thực hiện dẫn độ trong trường hợp có căn cứ xác định người bị yêu cầu dẫn độ có nguy cơ bị tra tấn hoặc bị trừng phạt vô nhân đạo hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự, xử lý vì lý do chính trị, tôn giáo, dân tộc.

Thái Sơn