Chính quyền hai cấp ở Quảng Ninh: Bước ngoặt cải cách từ thực tiễn

Chuẩn bị bài bản, sắp xếp đồng bộ từ tổ chức đến con người

Ngay từ đầu năm 2025, Quảng Ninh đã xác định việc triển khai mô hình chính quyền hai cấp không đơn thuần là “bỏ cấp trung gian” mà là một cuộc tái cấu trúc toàn diện hệ thống quản trị địa phương.

Tỉnh đã xây dựng kế hoạch chi tiết, lộ trình rõ ràng, phân công cụ thể trách nhiệm cho từng Sở, ngành, địa phương, bảo đảm chuyển đổi không gây xáo trộn đời sống Nhân dân và hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Cán bộ chiến sĩ công an hỗ trợ người dân làm căn cước tại Trung tâm Phục vụ hành chính công tỉnh

Một trong những bước đi quan trọng là sắp xếp lại đơn vị hành chính cấp xã. Từ 171 xã, phường, thị trấn trước đây, Quảng Ninh đã tổ chức lại còn 54 đơn vị hành chính cấp xã mới, giảm hơn 68% đầu mối. Việc sáp nhập không chỉ nhằm tinh gọn tổ chức mà còn hướng tới hình thành các đơn vị hành chính có quy mô phù hợp, đủ nguồn lực về nhân sự, tài chính và hạ tầng để đảm đương khối lượng công việc tăng lên khi không còn cấp huyện.

Song song với sắp xếp đơn vị hành chính, tỉnh đặc biệt chú trọng công tác cán bộ. Hơn 4.000 cán bộ, công chức, viên chức thuộc khối chính quyền cấp huyện cũ được rà soát, bố trí, điều động về cấp tỉnh và cấp xã theo nguyên tắc “đúng người, đúng việc, không để gián đoạn nhiệm vụ”. Riêng trong quý II/2025, Quảng Ninh đã tổ chức trên 120 lớp tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng quản lý Nhà nước, chuyển đổi số, tiếp công dân và giải quyết thủ tục hành chính cho đội ngũ cán bộ cấp xã - lực lượng trực tiếp gánh vác phần lớn nhiệm vụ sau khi mô hình hai cấp đi vào hoạt động.

Vận hành thông suốt, cải cách hành chính chuyển biến rõ nét

Một điểm nhấn quan trọng là việc triển khai Trung tâm Phục vụ hành chính công một cấp, gắn trực tiếp với mô hình chính quyền hai cấp. Theo đó, người dân và doanh nghiệp có thể nộp hồ sơ tại bất kỳ trung tâm nào trong tỉnh, không phụ thuộc vào địa giới hành chính cũ. Ngay trong giai đoạn đầu, Quảng Ninh đã phê duyệt 1.509/1.823 thủ tục hành chính, tương đương khoảng 83%, được giải quyết theo nguyên tắc không phân quyền địa lý; mục tiêu hết năm 2025 đạt 100%.

Theo mô hình của Trung tâm Phục vụ hành chính công một cấp, các thủ tục như cấp căn cước, tư pháp, thuế... sẽ được liên thông tại 54 Trung tâm Phục vụ hành chính công tại các xã, phường, đặc khu

Số liệu thống kê cho thấy hiệu quả bước đầu khá rõ nét. Tính từ ngày 1/7 đến hết tháng 9/2025, hệ thống Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã và cấp tỉnh trên toàn tỉnh đã tiếp nhận gần 100.000 hồ sơ thủ tục hành chính các loại. Trong đó, trên 80% hồ sơ được giải quyết đúng và trước hạn, nhiều lĩnh vực đạt tỷ lệ trên 90%, như đăng ký hộ tịch, chứng thực, thủ tục về lao động - việc làm, bảo trợ xã hội.

Tại một số địa phương đông dân, khối lượng hồ sơ tăng mạnh nhưng vẫn được xử lý kịp thời. Điển hình như phường Cẩm Phả, chỉ trong hơn hai tháng đầu vận hành mô hình mới đã tiếp nhận 12.775 hồ sơ, chủ yếu thuộc các lĩnh vực địa chính, công chứng, chứng thực, đăng ký kinh doanh hộ cá thể. Phần lớn hồ sơ được giải quyết trong ngày hoặc trước thời hạn quy định.

Thường trực Tỉnh đoàn Quảng Ninh tặng quà, động viên các đội hình thanh niên tình nguyện trên địa bàn dân cư và đội hình sinh viên tình nguyện

Cùng với cải cách tổ chức, Quảng Ninh tiếp tục khẳng định vai trò tiên phong trong chuyển đổi số. Toàn tỉnh hiện có 1.763/1.837 thủ tục hành chính, tương đương 96%, được cung cấp dưới dạng dịch vụ công trực tuyến; trong đó gần 46% là dịch vụ công trực tuyến toàn trình. Việc xử lý hồ sơ trên môi trường số giúp rút ngắn thời gian giải quyết trung bình từ 30 - 40% so với trước đây, đồng thời tăng tính minh bạch, giảm tiếp xúc trực tiếp, hạn chế phát sinh tiêu cực.

Cảm nhận rõ hiệu quả của mô hình mới, bà Nguyễn Thị Duyên, cư dân phường Hà Lầm chia sẻ: “Trước đây, làm thủ tục đất đai hay chứng thực giấy tờ tôi phải di chuyển qua lại nhiều địa điểm mất cả buổi, có khi phải quay lại nhiều lần. Nay chỉ cần đến phường, cán bộ hướng dẫn cụ thể, hồ sơ giải quyết nhanh hơn, xong trong ngày, chúng tôi cảm thấy rõ sự thuận tiện hơn rất nhiều so với trước đây”.

Hiệu quả thực tiễn và những yêu cầu đặt ra trong giai đoạn tiếp theo

Thực tiễn vận hành cho thấy, mô hình chính quyền hai cấp đã tạo ra chuyển biến rõ rệt trong tư duy quản lý, từ “quản lý hành chính” sang “phục vụ”. Khoảng cách giữa chính quyền và người dân được rút ngắn, trách nhiệm của cấp xã được nâng lên, trong khi vai trò điều phối, hoạch định của cấp tỉnh trở nên rõ nét hơn.

Đối với người dân, lợi ích dễ nhận thấy nhất là giảm thời gian, chi phí đi lại. Nhiều thủ tục trước đây phải qua cấp huyện, nay được giải quyết trực tiếp tại xã, phường hoặc qua môi trường mạng. Đối với doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, việc rút ngắn thời gian xử lý thủ tục về đăng ký kinh doanh, đất đai, xây dựng đã góp phần cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, củng cố niềm tin vào chính quyền địa phương.

Cán bộ hành chính công tiếp nhận xử lý hồ sơ cho người dân

Tuy nhiên, mô hình mới cũng đặt ra không ít thách thức. Khối lượng công việc dồn về cấp xã lớn hơn, yêu cầu cán bộ cơ sở phải có trình độ tổng hợp, khả năng xử lý đa lĩnh vực và kỹ năng số tốt hơn. Thực tế cho thấy, tại một số xã vùng sâu, vùng xa, hạ tầng công nghệ thông tin và chất lượng nhân lực vẫn là điểm nghẽn cần tiếp tục đầu tư, hỗ trợ.

Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh Bùi Văn Khắng nhấn mạnh: “Vận hành chính quyền địa phương hai cấp là yêu cầu tất yếu trong cải cách hành chính. Đây không phải phép cộng cơ học về tổ chức mà là thay đổi căn bản về tư duy điều hành, lấy người dân làm trung tâm, lấy hiệu quả phục vụ làm thước đo”.

Hàng nghìn "áo xanh" Quảng Ninh tỏa đi các phường, đặc khu hỗ trợ người dân trong việc làm thủ tục hành chính

Nhận diện rõ những vấn đề này, Quảng Ninh xác định trong thời gian tới sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền, tăng cường đào tạo, bồi dưỡng cán bộ cấp xã; đồng thời đầu tư đồng bộ hạ tầng số, bảo đảm mô hình chính quyền hai cấp vận hành ổn định, hiệu quả và bền vững.

Có thể khẳng định, việc triển khai chính quyền địa phương hai cấp tại Quảng Ninh không chỉ là một bước đi mang tính tổ chức mà là một cuộc đổi mới sâu sắc về tư duy và phương thức quản trị. Những kết quả bước đầu, với các con số cụ thể và chuyển biến rõ nét trong thực tiễn, cho thấy Quảng Ninh đang đi đúng hướng trong xây dựng một nền hành chính hiện đại, tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, thực sự lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.

Ngọc Quyết