Cú hích tăng trưởng từ tầm nhìn Đại hội XIV

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đang mở ra một giai đoạn phát triển mới cho đất nước, với khát vọng đưa Việt Nam trở thành nước có nền công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và vươn lên nhóm quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045. Để hiện thực hóa tầm nhìn đó, những trụ cột như giáo dục – đào tạo, phát triển hạ tầng, khoa học – công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao được xác định giữ vai trò then chốt.

Báo Tuổi trẻ Thủ đô có cuộc trao đổi với PGS.TS. Nguyễn Hồng Thái, Trưởng khoa Vận tải Kinh tế (Trường Đại học Giao thông Vận tải) về những phân tích và gợi mở xung quanh các mục tiêu và đột phá chiến lược được Đại hội XIV xác định.

PGS.TS. Nguyễn Hồng Thái, Trưởng khoa Vận tải Kinh tế - Trường Đại học Giao thông Vận tải: Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đang mở ra một giai đoạn phát triển mới cho đất nước, với khát vọng đưa Việt Nam trở thành nước có nền công nghiệp hiện đại

PV: Thưa PGS.TS Nguyễn Hồng Thái, Đại hội Đảng lần thứ XIV đặt mục tiêu tăng trưởng GDP trên 10% và nâng cao chất lượng tăng trưởng. Theo ông, hạ tầng giao thông và logistics cần được đầu tư, tổ chức ra sao để thực sự trở thành động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững?.

PGS.TS Nguyễn Hồng Thái: Mục tiêu tăng trưởng GDP trên 10% đi đôi với nâng cao chất lượng tăng trưởng thể hiện tầm nhìn chiến lược, bản lĩnh và khát vọng phát triển mạnh mẽ của Đảng ta trong giai đoạn mới. Để hiện thực hóa mục tiêu này, hạ tầng giao thông và logistics cần được xác định là một trong những động lực nền tảng, mang tính dẫn dắt cho toàn bộ nền kinh tế.

Theo tinh thần các nghị quyết của Đảng, hạ tầng giao thông phải đi trước một bước, đầu tư không chỉ về quy mô mà quan trọng hơn là đồng bộ, có trọng tâm và hiệu quả. Trước hết, cần tập trung hoàn thiện các trục giao thông chiến lược và hành lang kinh tế quan trọng như cao tốc Bắc – Nam, các tuyến kết nối vùng, kết nối cửa khẩu, cảng biển, sân bay và các trung tâm logistics lớn.

Bên cạnh đó, logistics cần được phát triển theo hướng đa phương thức và tích hợp, gắn kết chặt chẽ giữa đường bộ, đường sắt, đường thủy nội địa, hàng hải và hàng không nhằm giảm chi phí logistics – một điểm nghẽn lớn hiện nay. Quan trọng hơn, đầu tư hạ tầng phải đi cùng đổi mới thể chế, tổ chức vận hành hiện đại và ứng dụng công nghệ số, qua đó nâng cao năng suất, giảm chi phí xã hội và tạo nền tảng vững chắc cho tăng trưởng nhanh nhưng bền vững.

PV: Đột phá phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số quốc gia được xác định là một trụ cột chiến lược. Ở lĩnh vực giáo dục đại học, đặc biệt là đào tạo kinh tế – hạ tầng – giao thông, theo ông cần đổi mới những nội dung nào để đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước đến năm 2030, tầm nhìn 2045?

PGS.TS Nguyễn Hồng Thái: Đại hội XIV đã xác định khoa học, công nghệ và chuyển đổi số là động lực then chốt của phát triển, điều này đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ đối với giáo dục đại học, đặc biệt trong các lĩnh vực kinh tế, hạ tầng và giao thông.

Với Trường Đại học Giao thông Vận tải, là một trong năm trường đại học trọng điểm quốc gia lĩnh vực kỹ thuật và là trường đầu ngành đào tạo nhân lực cho ngành GTVT, trách nhiệm này càng rõ nét. Trước hết, cần đổi mới chương trình đào tạo theo hướng tích hợp kỹ thuật – kinh tế – quản lý – công nghệ số, phù hợp với yêu cầu phát triển các hệ thống giao thông hiện đại.

Đặc biệt, trong bối cảnh Việt Nam đang chuẩn bị triển khai các dự án đường sắt tốc độ cao, trong khi nguồn nhân lực cho lĩnh vực này còn thiếu và chưa đồng bộ, Trường Đại học GTVT cần đóng vai trò nòng cốt trong đào tạo đội ngũ kỹ sư, chuyên gia và nhà quản lý có khả năng làm chủ công nghệ, tổ chức khai thác và quản trị hệ thống.

PGS.TS. Nguyễn Hồng Thái: Đối với các lĩnh vực hạ tầng, giao thông và logistics, nơi vốn đầu tư lớn và yêu cầu hiệu quả cao nguồn nhân lực được đào tạo gắn với thực tiễn sẽ góp phần giảm lãng phí, nâng cao hiệu suất khai thác và đổi mới phương thức tổ chức sản xuất

Cùng với đó, cần tăng cường các học phần về giao thông thông minh, logistics thông minh, kinh tế số, quản lý dự án quy mô lớn, đồng thời đổi mới phương thức đào tạo theo hướng gắn chặt với thực tiễn ngành và hợp tác quốc tế. Đây chính là nền tảng để giáo dục đại học đóng góp trực tiếp vào mục tiêu phát triển đất nước đến năm 2030, tầm nhìn 2045.

PV: Một trong những mục tiêu quan trọng là nâng cao đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) lên khoảng 55%. Theo ông, việc gắn đào tạo đại học với thực tiễn sản xuất, kinh doanh và phát triển hạ tầng có vai trò như thế nào trong nâng cao năng suất và hiệu quả nền kinh tế?

PGS.TS Nguyễn Hồng Thái: TFP phản ánh chất lượng tăng trưởng và trình độ phát triển của nền kinh tế. Để nâng tỷ trọng đóng góp của TFP lên khoảng 55% như mục tiêu đề ra, yếu tố then chốt chính là chất lượng nguồn nhân lực.

Việc gắn đào tạo đại học với thực tiễn sản xuất, kinh doanh và phát triển hạ tầng giúp người học hình thành năng lực giải quyết vấn đề thực tế, rút ngắn khoảng cách giữa kiến thức và ứng dụng, từ đó nâng cao hiệu quả lao động ngay khi ra trường. Đối với các lĩnh vực hạ tầng, giao thông và logistics, nơi vốn đầu tư lớn và yêu cầu hiệu quả cao nguồn nhân lực được đào tạo gắn với thực tiễn sẽ góp phần giảm lãng phí, nâng cao hiệu suất khai thác và đổi mới phương thức tổ chức sản xuất.

Do đó, gắn đào tạo với thực tiễn không chỉ là yêu cầu giáo dục mà còn là giải pháp căn cơ để nâng cao TFP và năng lực cạnh tranh quốc gia.

PGS.TS. Nguyễn Hồng Thái, Trưởng khoa Vận tải Kinh tế, Trường Đại học Giao thông Vận tải

PV: Đại hội XIV nhấn mạnh yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt là nhân lực chất lượng cao. Từ kinh nghiệm quản lý đào tạo và kết nối doanh nghiệp, ông đánh giá đâu là “khoảng trống” lớn nhất hiện nay trong đào tạo nhân lực cho các ngành hạ tầng, giao thông và kinh tế vận tải?

PGS.TS Nguyễn Hồng Thái: Khoảng trống lớn nhất hiện nay, theo tôi, là sự thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực giao thông có khả năng tham gia và từng bước làm chủ các hệ thống giao thông hiện đại, đặc biệt là đường sắt tốc độ cao. Nhiều cán bộ, kỹ sư còn hạn chế về tư duy tích hợp, năng lực triển khai các dự án hạ tầng quy mô lớn, công nghệ cao trong bối cảnh phát triển mới.

Thực tiễn cho thấy, phát triển nhân lực cho các ngành hạ tầng, giao thông và kinh tế vận tải không chỉ đòi hỏi giỏi chuyên môn kỹ thuật, mà còn cần tư duy liên ngành, am hiểu kinh tế – tài chính, quản lý dự án, tổ chức vận hành, an toàn hệ thống và công nghệ số, đáp ứng các chuẩn mực và thông lệ quốc tế. Tuy nhiên, đào tạo hiện nay vẫn còn nặng về đơn ngành, thiếu tính tích hợp và gắn kết với thực tiễn sản xuất – kinh doanh, chưa theo kịp yêu cầu của các dự án giao thông hiện đại.

Đường sắt đô thị hiện đại và hệ thống giao thông xanh sẽ đóng vai trò chủ đạo trong hệ thống giao thông nước ta trong thời gian tới

Bên cạnh đó, kinh nghiệm thực tế, khả năng làm việc trong môi trường đa quốc gia, năng lực tiếp nhận và chuyển giao công nghệ, cũng như kỹ năng làm việc trong môi trường số và phối hợp đa bên (Nhà nước – doanh nghiệp – xã hội) còn hạn chế. Khoảng trống này đặt ra yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ chương trình đào tạo, tăng cường sự tham gia thực chất của doanh nghiệp và các chủ thể sử dụng lao động, nhằm hình thành đội ngũ nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu phát triển hạ tầng và giao thông của đất nước trong giai đoạn tới.

PV: Trong bối cảnh đất nước hướng tới mục tiêu đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao, ông kỳ vọng gì ở vai trò của các trường đại học và đội ngũ trí thức trong việc chuẩn bị lực lượng nhân lực đủ năng lực dẫn dắt các dự án hạ tầng lớn và các cực tăng trưởng mới của quốc gia?

PGS.TS Nguyễn Hồng Thái: Đại hội Đảng lần thứ XIV đã khẳng định rõ khát vọng phát triển đất nước hùng cường, thịnh vượng, đồng thời củng cố niềm tin và quyết tâm chính trị mạnh mẽ để Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao. Trong tiến trình đó, tôi hoàn toàn tin tưởng rằng các trường đại học và đội ngũ trí thức sẽ tiếp tục giữ vai trò nòng cốt trong việc kiến tạo nguồn lực con người và tri thức cho phát triển.

PGS.TS. Nguyễn Hồng Thái

Tôi kỳ vọng các trường đại học sẽ chuyển mạnh từ mô hình đào tạo truyền thống sang trung tâm đổi mới sáng tạo, nghiên cứu và tư vấn chính sách, chủ động tham gia giải quyết những bài toán lớn của quốc gia, đặc biệt là các dự án hạ tầng chiến lược và các cực tăng trưởng mới. Đội ngũ trí thức cần phát huy cao nhất tinh thần trách nhiệm, tham gia sâu vào quá trình hoạch định, phản biện và tổ chức thực hiện các chương trình phát triển, đồng thời dẫn dắt đào tạo thế hệ nhân lực mới có tư duy toàn cầu, bản lĩnh hội nhập và năng lực làm chủ công nghệ hiện đại.

Với nền tảng trí tuệ, truyền thống và khát vọng đổi mới, tôi tin tưởng rằng giáo dục đại học và đội ngũ trí thức Việt Nam sẽ đóng góp thiết thực, hiệu quả vào sự thành công của nhiệm kỳ Đại hội Đảng XIV và sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước trong những thập niên tới.

Hương Giang