Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai: Từ lớp học đến tương lai quốc gia

Việc đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học đang được Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai xây dựng thành một đề án tầm quốc gia, thực hiện trong giai đoạn 2025 - 2035 và định hướng đến năm 2045.

Đây không chỉ là một cải cách về chương trình, mà còn là một sự lựa chọn chiến lược về nhân lực, văn hóa và năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên hội nhập quốc tế. Bởi trong bối cảnh toàn cầu hóa và cách mạng công nghệ đang cuộn chảy, ngoại ngữ nói chung và tiếng Anh nói riêng trở thành chiếc chìa khóa để mở cánh cửa tri thức, công nghệ, thương mại và giao lưu văn hóa.

Ảnh minh họa

Thực tế cho thấy, 95% công bố khoa học quốc tế, hơn 60% nội dung truyền thông toàn cầu và phần lớn các tài liệu học thuật, công nghệ đều được viết bằng tiếng Anh. Vì thế, với một đất nước đang trên hành trình phát triển mạnh mẽ và hội nhập sâu rộng như Việt Nam, việc đầu tư để tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong nhà trường không còn là lựa chọn, mà là một tất yếu lịch sử.

Hiện nay, gần 100% học sinh phổ thông từ lớp 3 đến lớp 12 đã học tiếng Anh như môn ngoại ngữ bắt buộc, nhiều trường đại học và cao đẳng đã đưa chuẩn đầu ra tiếng Anh vào quy định đào tạo, hàng chục nghìn trẻ em mầm non đã được tiếp cận với tiếng Anh từ sớm. Tuy nhiên, chất lượng dạy và học ngoại ngữ chưa đồng đều, đặc biệt là ở các vùng khó khăn, miền núi, hải đảo.

Kỹ năng sử dụng tiếng Anh trong giao tiếp và học tập thực tiễn của học sinh, sinh viên còn hạn chế, chưa đủ để tạo sức cạnh tranh so với các nước trong khu vực. Đây chính là một “nút thắt” cần tháo gỡ để nguồn nhân lực Việt Nam có thể sánh bước trong môi trường lao động quốc tế, nơi tiếng Anh đã được coi là “ngôn ngữ làm việc chung” từ lâu.

Chính vì vậy, đề án mà Bộ Giáo dục và Đào tạo đang xây dựng đã nhận được sự quan tâm đặc biệt của dư luận, bởi nó mang theo kỳ vọng về một thế hệ công dân toàn cầu - những người trẻ vừa giỏi chuyên môn, vừa thành thạo ngoại ngữ, lại vừa giữ gìn được căn cốt bản sắc Việt Nam.

Ảnh minh họa

Ý nghĩa chiến lược của đề án này trước hết nằm ở việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Trong bối cảnh kinh tế tri thức và hội nhập sâu rộng, khả năng sử dụng tiếng Anh sẽ giúp học sinh, sinh viên Việt Nam tiếp cận trực tiếp kho tri thức toàn cầu, nắm bắt những xu hướng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo mới nhất.

Tiếng Anh không chỉ là công cụ giao tiếp, mà còn là “ngôn ngữ của tri thức”, mở ra cánh cửa để thanh niên Việt Nam bước vào những diễn đàn học thuật, nghiên cứu và hợp tác quốc tế. Khi thế hệ trẻ có thể sử dụng tiếng Anh để học tập, nghiên cứu và sáng tạo, đó cũng là lúc nguồn nhân lực Việt Nam bước lên một nấc thang mới về chất lượng.

Đồng thời, điều này còn tạo lợi thế cạnh tranh cho đất nước trong việc thu hút đầu tư nước ngoài, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và khẳng định vị thế quốc gia trong các ngành mũi nhọn như công nghệ thông tin, công nghiệp văn hóa, dịch vụ sáng tạo, du lịch hay thương mại quốc tế.

Bên cạnh ý nghĩa kinh tế và nguồn nhân lực, việc đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học còn mang giá trị xã hội và văn hóa sâu sắc. Hội nhập bằng ngoại ngữ nhưng vẫn tỏa sáng bằng bản sắc dân tộc - đó là thông điệp xuyên suốt mà đề án hướng tới.

Ảnh minh họa

Thực tế cho thấy, nhiều quốc gia thành công trong quá trình hiện đại hóa và hội nhập đều song hành hai dòng chảy: Một ngôn ngữ quốc tế để giao tiếp, hợp tác và một ngôn ngữ mẹ đẻ để gìn giữ bản sắc. Việt Nam cũng đang đi theo con đường đó.

Khi học sinh có thể giới thiệu Truyện Kiều, ca trù, quan họ hay món phở bằng tiếng Anh, thì đó không chỉ là kỹ năng ngôn ngữ, mà còn là sức mạnh mềm để lan tỏa văn hóa Việt Nam ra thế giới. Tiếng Anh trong trường học không làm suy yếu vai trò của tiếng Việt, mà trái lại, càng củng cố giá trị của tiếng Việt trong thế giới đa ngôn ngữ, bởi nó giúp thanh niên Việt Nam tự tin mang bản sắc dân tộc bước ra toàn cầu.

Điểm đặc biệt của đề án này là tư duy chuyển từ dạy tiếng Anh như một môn học sang xây dựng một hệ sinh thái tiếng Anh trong nhà trường. Tiếng Anh sẽ hiện diện không chỉ trong tiết học ngoại ngữ, mà còn trong các hoạt động ngoại khóa, câu lạc bộ, sinh hoạt chuyên đề, thậm chí trong một số môn học bằng tiếng Anh ở những nơi có điều kiện. Điều này sẽ biến mỗi ngôi trường thành một cộng đồng song ngữ thu nhỏ, nơi học sinh được sống trong không gian vừa Việt Nam vừa quốc tế.

Để thực hiện điều đó, bên cạnh chương trình, yếu tố then chốt là đội ngũ giáo viên. Việt Nam sẽ cần tuyển dụng thêm hàng chục nghìn giáo viên tiếng Anh, đồng thời đào tạo một lực lượng giáo viên bộ môn có khả năng giảng dạy bằng tiếng Anh. Đặc biệt, ứng dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo sẽ tạo nên những cú hích mới, giúp học sinh học mọi lúc, mọi nơi, thu hẹp khoảng cách vùng miền, và biến việc học tiếng Anh thành trải nghiệm cá nhân hóa, công bằng và hiện đại.

Ảnh minh họa

Song hành với đó, một trong những trăn trở lớn nhất là vấn đề công bằng trong tiếp cận. Làm sao để không chỉ học sinh ở đô thị mà cả học sinh miền núi, hải đảo cũng có cơ hội tiếp cận ngoại ngữ chất lượng? Câu trả lời nằm ở những chính sách đặc thù: cơ chế thu hút và đãi ngộ giáo viên về vùng khó, chương trình luân chuyển hoặc kết nối trực tuyến để giáo viên giỏi hỗ trợ học sinh ở những nơi điều kiện hạn chế, và đặc biệt là tận dụng sức mạnh của hạ tầng số.

Khi một lớp học miền núi có thể kết nối trực tuyến với giáo viên bản ngữ ở bất kỳ đâu, khi học liệu số và trợ lý học tập trí tuệ nhân tạo được phổ biến rộng rãi, thì khoảng cách vùng miền trong học ngoại ngữ sẽ từng bước được xóa nhòa. Đồng thời, cần đẩy mạnh hợp tác công - tư để xây dựng phòng học ngoại ngữ, cung cấp thiết bị và học bổng cho học sinh khó khăn, đảm bảo mọi em nhỏ đều có cơ hội bước vào hành trình song ngữ.

Rõ ràng, đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học không chỉ là một cải cách giáo dục, mà là sự khởi đầu cho một chiến lược dài hạn về con người, về tri thức và về văn hóa. Đây là cơ hội để Việt Nam đào tạo thế hệ công dân toàn cầu, có năng lực hội nhập nhưng vẫn kiêu hãnh với căn cốt Việt Nam. Và trên tất cả, đây là lời khẳng định rằng dân tộc ta sẵn sàng bước ra thế giới với sự tự tin, bình đẳng, vừa học hỏi để vươn lên, vừa lan tỏa giá trị của mình cho nhân loại. Hội nhập bằng tiếng Anh, khẳng định bản sắc Việt Nam - đó chính là ý nghĩa lớn lao và bền vững của quyết sách này.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn (Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội)