Học sinh THCS kiến tạo chuẩn mới cho thực phẩm lên men Việt

Khi khoa học bước vào ẩm thực truyền thống

Dưới sự hướng dẫn của cô Nguyễn Thị Lý - Hiệu trưởng trường THCS Nguyễn Du, thầy Nguyễn Văn Hiếu - giáo viên nhà trường, nhóm học sinh tham gia dự án gồm 5 em: Trần Gia Hưng, Hoàng Diệu Thiên Dy, Lê Trần Ngân An, Mai Nhã Uyên, Nguyễn Vân Khanh.

Nhóm học sinh tham gia thực hiện dự án

Chia sẻ về dự án, cô Nguyễn Thị Lý - Hiệu trưởng trường THCS Nguyễn Du cho biết: Trong đời sống ẩm thực Việt Nam, các món lên men như nem chua, dưa cà muối, sữa chua hay đồ uống lên men từ hoa quả không chỉ là thực phẩm, mà còn là ký ức, là hương vị gắn với nếp sinh hoạt truyền đời của mỗi gia đình.

Tuy nhiên, đằng sau sự quen thuộc ấy là không ít nỗi lo: quá trình lên men phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm cá nhân, thời tiết và cảm quan, dẫn đến tình trạng “được - hỏng” khó lường. Mẻ thành công thì thơm ngon, mẻ thất bại có thể nhớt, mốc, chua gắt, thậm chí gây mất an toàn cho sức khỏe.

Các em đã có quá trình nghiên cứu, thực hành để hoàn thiện sản phẩm

“Những trăn trở ấy không chỉ dừng lại trong gian bếp của các gia đình, mà còn là bài toán lớn với các hộ kinh doanh nhỏ lẻ, thị trường thực phẩm và sức khỏe cộng đồng. Từ thực tế đó, ý tưởng Fresh Taste đã hình thành - bắt đầu bằng một câu hỏi rất đời thường: Làm thế nào để món ăn lên men truyền thống luôn ngon, an toàn và ổn định, không còn phụ thuộc vào “hên xui”?”, cô Nguyễn Thị Lý bộc bạch.

Tiếp cận vấn đề từ nền tảng giáo dục STEM và định hướng nghiên cứu khoa học trong nhà trường, nhóm học sinh lớp 8 của Trường THCS Nguyễn Du, dưới sự hướng dẫn của giáo viên và cố vấn chuyên môn, đã lựa chọn con đường khoa học để tìm lời giải. Fresh Taste ra đời như một bước chuyển quan trọng: biến quá trình lên men từ kinh nghiệm cảm tính thành quy trình được chuẩn hóa, có thể kiểm soát và lặp lại thành công.

Trọng tâm của dự án là giải pháp “1 gói = 1 mẻ”. Mỗi gói gia vị không đơn thuần chỉ gồm muối hay đường, mà là một “hệ sinh thái lên men” hoàn chỉnh, kết hợp men khởi động sống được tuyển chọn, chất mang ổn định và công thức gia vị chuẩn hóa riêng cho từng món ăn Việt. Nhờ đó, lợi khuẩn được đưa vào sớm, nhanh chóng chiếm ưu thế, định hướng toàn bộ quá trình lên men, hạn chế vi sinh vật gây hỏng, đồng thời tạo nên vị chua dịu, hương thơm tự nhiên và chất lượng đồng đều giữa các mẻ.

Điểm đáng chú ý là với Fresh Taste, người nội trợ, người trẻ theo đuổi lối sống “ăn sạch - sống khỏe” hay các cơ sở kinh doanh nhỏ đều có thể tạo ra sản phẩm lên men an toàn mà không cần kiến thức chuyên sâu về vi sinh. Hương vị truyền thống được giữ lại, nhưng được đặt trên nền tảng khoa học hiện đại - đó chính là cách dự án “chuẩn hóa” tinh hoa ẩm thực Việt.

Hệ sinh thái sản phẩm gắn với đời sống

Không dừng ở một sản phẩm đơn lẻ, Fresh Taste đã xây dựng hệ sinh thái gồm nhiều dòng gia vị lên men chuyên biệt: cho nem chua, dưa cà muối, sữa chua - sữa hạt và nước hoa quả lên men. Mỗi dòng đều được nghiên cứu công thức riêng, phù hợp với nguyên liệu và đặc trưng văn hóa ẩm thực Việt, hướng tới mục tiêu giảm lãng phí thực phẩm, tăng tỷ lệ thành công và bảo đảm vệ sinh an toàn.

Sản phẩm gia vị lên men tự nhiên là kết tinh quá trình nghiên cứu của nhóm học sinh dưới sự dẫn dắt của các thầy cô

Từ gian bếp gia đình đến bếp ăn tập thể, từ quán nhỏ đến cộng đồng người tiêu dùng trẻ, Fresh Taste cho thấy khả năng ứng dụng thực tiễn rõ ràng, không mang tính thử nghiệm hình thức mà hướng tới giá trị sử dụng lâu dài.

Giá trị lớn nhất của Fresh Taste không chỉ nằm ở sản phẩm, mà ở tinh thần giáo dục mà dự án lan tỏa. Đây là mô hình học sinh nghiên cứu - sáng tạo - khởi nghiệp gắn chặt với đời sống, nơi kiến thức hóa học, sinh học, công nghệ không nằm trên trang sách mà đi thẳng vào giải quyết vấn đề thực tiễn của cộng đồng.

Dưới sự đồng hành của Ban giám hiệu và đội ngũ giáo viên, dự án trở thành minh chứng sinh động cho hướng đi đổi mới giáo dục phổ thông: nuôi dưỡng tư duy khoa học, năng lực giải quyết vấn đề và ý thức trách nhiệm xã hội ngay từ bậc THCS.

Trong bối cảnh nhu cầu thị trường đối với các sản phẩm lên men ngày càng gia tăng, việc chuẩn hóa quy trình và xây dựng niềm tin nơi người tiêu dùng được xem là chìa khóa để ẩm thực Việt vươn ra khỏi phạm vi gia đình, tiến tới thương mại hóa bài bản và có trách nhiệm.

Với tầm nhìn trở thành “chuẩn mới” cho thực phẩm lên men tại Việt Nam và hướng tới thị trường châu Á, Fresh Taste đã vượt khỏi khuôn khổ một cuộc thi học sinh. Đó là khát vọng về một tương lai nơi mỗi gia đình Việt có thể tự tin làm chủ gian bếp của mình, nơi món ăn truyền thống được tiếp nối bằng tri thức khoa học, và nơi giáo dục thực sự trở thành cái nôi khơi nguồn cho những sáng kiến phục vụ cộng đồng.

Từ mái trường THCS Nguyễn Du, hành trình chuẩn hóa tinh hoa ẩm thực Việt đang được khởi đầu, bằng tri thức, đam mê và niềm tin của thế hệ trẻ hôm nay.

Ngọc Minh