Hà Nội “tiên phong hành động” để trở thành thành phố đáng sống, kết nối toàn cầu

Thủ đô Hà Nội trong những ngày Đại hội XIV mang một sắc thái đặc biệt: Vừa trang trọng trong không khí chính trị của một sự kiện có ý nghĩa lịch sử, vừa sôi động trong nhịp sống của một đô thị đang chuyển mình mạnh mẽ, lại vừa lắng sâu trong những suy tư về trách nhiệm, vị thế và khát vọng phát triển. Nếu Đại hội XIV được xem là dấu mốc mở ra “kỷ nguyên vươn mình” của dân tộc, thì việc Đại hội diễn ra tại Hà Nội càng khiến vai trò của Thủ đô trở nên nổi bật: Hà Nội không chỉ là nơi hội tụ của tầm nhìn chiến lược quốc gia, mà phải là nơi tiên phong biến tầm nhìn ấy thành động lực phát triển cụ thể, hữu hình, để người dân có thể nhìn thấy, cảm nhận và thụ hưởng.

Trong dòng chảy của 40 năm đổi mới và nhiệm kỳ Đại hội XIII, Hà Nội luôn là nơi chịu áp lực lớn nhất nhưng cũng là nơi tích lũy thế và lực mạnh nhất. Áp lực của đô thị hóa nhanh, của dân số tăng, của nhu cầu hạ tầng và dịch vụ đô thị luôn ở mức cao; áp lực của yêu cầu điều hành một đô thị trung tâm trong bối cảnh nhiều biến động toàn cầu; áp lực của trách nhiệm chính trị đặc biệt - khi Thủ đô không thể phép “lệch nhịp” trong tiến trình phát triển chung. Nhưng đồng thời, Hà Nội cũng là nơi hội tụ nguồn lực trí tuệ, văn hiến, nguồn nhân lực chất lượng cao, hệ thống thiết chế, kết nối vùng và kết nối quốc tế. Hà Nội là “trái tim” - mà trái tim thì không chỉ đập cho riêng mình: Mỗi nhịp đập phải tạo xung lực lan tỏa cho cả cơ thể.

Bởi vậy, khi nhìn lại chặng đường vừa qua, các thành tựu của Hà Nội không chỉ mang ý nghĩa “địa phương hoàn thành nhiệm vụ”, mà phản ánh năng lực của Thủ đô trong vai trò đầu tàu, trung tâm. Như nhấn mạnh của Bí thư Thành ủy Nguyễn Duy Ngọc, nhiệm kỳ Đại hội XIII và 40 năm đổi mới là hành trình “tạo nên bước phát triển quan trọng, toàn diện, đột phá của đất nước, khẳng định bản lĩnh, trí tuệ và khát vọng vươn lên của dân tộc ta”, và Thủ đô đã “nhận thức sâu sắc trách nhiệm tiên phong, gương mẫu trong triển khai các chủ trương, nghị quyết của Trung ương”. Trong bối cảnh ấy, Hà Nội không chỉ làm đúng, làm đủ, mà làm theo tinh thần “đi trước một bước” - đặt mình vào vị trí người mở đường, người dẫn dắt, tạo lực kéo cho vùng Thủ đô và cả nước.

Điểm sáng của Hà Nội trong nhiệm kỳ qua là sự kết hợp giữa ổn định và đổi mới, giữa tăng trưởng và an sinh, giữa cải cách bộ máy và đảm bảo vận hành thông suốt. Thành phố đã vượt qua nhiều khó khăn, thách thức để thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XVII Đảng bộ thành phố nhiệm kỳ 2020-2025. Đặc biệt, năm 2025 được coi là một năm bản lề, tạo dấu ấn đột phá: Hà Nội đi đầu trong sắp xếp tổ chức bộ máy, thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, sắp xếp 526 phường, xã, thị trấn thành 126 phường, xã. Đây không chỉ là một cuộc “tái cấu trúc hành chính”, mà là cuộc đổi mới trong tư duy quản trị đô thị - hướng đến một bộ máy tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, gần dân và phục vụ dân tốt hơn; hướng đến một mô hình chính quyền có khả năng ứng đáp nhanh trước yêu cầu chuyển đổi số và hội nhập sâu rộng.

Lãnh đạo Đảng, Nhà nước chụp ảnh lưu niệm với Đoàn đại biểu Đảng bộ Thành phố Hà Nội dự Đại hội XIV của Đảng (Ảnh: TTXVN)

Điều đáng nói là, trong bối cảnh thực hiện cùng lúc nhiều nhiệm vụ mới, chưa có tiền lệ, Hà Nội vẫn duy trì thông suốt mọi công việc, hoàn thành các mục tiêu quan trọng, bảo đảm ba trụ cột: Tăng trưởng kinh tế, giữ vững an ninh - quốc phòng, bảo đảm an sinh xã hội. Lần đầu tiên sau nhiều năm, Hà Nội hoàn thành và hoàn thành vượt toàn bộ 24/24 chỉ tiêu phát triển chủ yếu. Tăng trưởng GRDP đạt 8,16%, vượt mục tiêu (8%) và cao hơn nhiều so với năm 2024 (6,52%). Quy mô kinh tế đạt khoảng 63,5 tỷ USD. Thu nhập bình quân đầu người đạt 7.200 USD. Tổng thu ngân sách nhà nước 711 nghìn tỷ đồng, đạt 138,4% dự toán - cao nhất trong nhiều năm; giải ngân vốn đầu tư công gần 90 nghìn tỷ đồng, đạt 106,8% kế hoạch Thủ tướng giao. Những con số này không chỉ là thành tích kinh tế; đó là thước đo năng lực quản trị và sức bật nội sinh của Thủ đô trong giai đoạn đất nước tăng tốc.

Nhưng nếu chỉ nhìn Hà Nội như một “cỗ máy tăng trưởng”, sẽ là nhìn chưa đủ chiều sâu của Thủ đô. Hà Nội, trong cốt lõi, là một đô thị văn hiến. Sự phát triển của Hà Nội luôn đòi hỏi phải đặt văn hóa ở vị trí dẫn đường, bởi văn hóa chính là “bản sắc” tạo nên sức hút, là “hệ điều tiết” giúp đô thị phát triển hài hòa, là nền tảng để xây dựng con người Hà Nội thanh lịch, văn minh, và cũng là nguồn lực mềm để Thủ đô kết nối toàn cầu. Khi Hà Nội hướng tới mục tiêu trở thành “thành phố đáng sống”, điều đó không chỉ nằm ở hạ tầng hiện đại hay tốc độ tăng trưởng, mà nằm ở chất lượng văn hóa đô thị: văn hóa ứng xử, không gian công cộng nhân văn, bản sắc kiến trúc, sự trân trọng di sản, đời sống nghệ thuật, khả năng tạo ra niềm tự hào và cảm giác thuộc về cho mỗi người dân.

Bối cảnh Đại hội XIV càng đặt ra yêu cầu rõ nét: Hà Nội không chỉ phải phát triển nhanh hơn, mà phải phát triển đẹp hơn, sâu hơn và bền vững hơn. Đại hội XIV là “sự kiện có ý nghĩa lịch sử trọng đại, định hình tầm nhìn chiến lược và cương lĩnh hành động cho giai đoạn phát triển mới của đất nước”. Và vì thế, Hà Nội không chỉ vinh dự là nơi tổ chức Đại hội, mà đó còn là trách nhiệm chính trị cao nhất trước toàn Đảng, toàn dân. Sau 40 năm đổi mới, đất nước đã tích lũy đủ thế và lực để bước vào một giai đoạn phát triển mới - kỷ nguyên vươn mình mạnh mẽ. Với vị thế “trái tim”, Hà Nội phải là nơi hội tụ rõ nét nhất, sớm nhất tinh thần, tầm nhìn và yêu cầu đổi mới mà Đại hội XIV xác lập.

Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành uỷ Hà Nội Nguyễn Duy Ngọc chỉ đạo các Sở, ngành tập trung tháo gỡ các “điểm nghẽn” trong GPMB các dự án trọng điểm của thành phố

Tâm thế đó được gói gọn trong hai từ: “Sẵn sàng” và “tiên phong”. Sẵn sàng để bảo đảm Đại hội diễn ra an toàn, chu đáo, trang trọng. Nhưng quan trọng hơn, sẵn sàng về tinh thần cải cách và tổ chức thực thi - để ngay khi Đại hội xác lập những định hướng chiến lược, Hà Nội là nơi đi đầu trong cụ thể hóa và đưa quyết sách vào cuộc sống nhanh nhất, hiệu quả nhất. Chính vì thế, ngay từ những tuần đầu, tháng đầu của năm 2026, thành phố đã chủ động triển khai quyết liệt các nhiệm vụ chính trị, cụ thể hóa tư tưởng chỉ đạo của Trung ương vào chương trình hành động. Quán triệt tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm “Hà Nội đã nói là làm - làm nhanh, làm đúng, làm hiệu quả, làm đến cùng”, Thủ đô thể hiện quyết tâm chính trị cao độ, chủ động tiên phong, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm - để biến khát vọng hùng cường của dân tộc thành kết quả thực tế mà nhân dân có thể nhìn thấy và thụ hưởng.

Nếu hành động chỉ là khẩu hiệu, Hà Nội sẽ không thể đóng vai trò đầu tàu. Bởi thế, điểm đặc biệt đáng chú ý trong định hướng phát triển của Thủ đô là lựa chọn con đường “kiến tạo nền tảng” bằng một bộ ba chiến lược mang tầm vóc lịch sử lâu dài: Đề xuất nghị quyết mới thay Nghị quyết 15 của Bộ Chính trị (5/5/2022), sửa đổi Luật Thủ đô, xây dựng quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm. Đây là “kiềng 3 chân” vừa tạo lập nền tảng thể chế đồng bộ, vừa mở ra không gian phát triển mới, đồng thời định hình mô hình tăng trưởng hiện đại. Quy hoạch tầm nhìn 100 năm không chỉ thiết kế không gian đô thị - nông thôn, mà quan trọng hơn là định hình tầm vóc, bản sắc, cấu trúc kinh tế - xã hội của Thủ đô trong dài hạn, đặt Hà Nội trong liên kết chặt chẽ với vùng Thủ đô, với cả nước và quốc tế.

Đi cùng quy hoạch là thể chế: Nghị quyết của Bộ Chính trị và Luật Thủ đô đóng vai trò nền tảng chính trị - pháp lý, tháo gỡ căn cơ những điểm nghẽn về cơ chế chính sách, đồng thời kiến tạo khuôn khổ và công cụ vượt trội để hiện thực hóa quy hoạch, chuyển hóa định hướng chiến lược thành động lực phát triển cụ thể, bền vững và lan tỏa. Đây chính là điều Thủ đô cần để bước vào kỷ nguyên mới: Một thể chế đủ rộng, đủ thông thoáng cho sáng tạo; đủ chặt chẽ cho kỷ cương; đủ linh hoạt cho đổi mới; đủ mạnh để phát triển bền vững.

Trên nền tảng ấy, mô hình phát triển của Hà Nội được định hướng chuyển mạnh từ tăng trưởng dựa vào khai thác tài nguyên và đầu tư theo chiều rộng sang tăng trưởng dựa vào khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nguồn nhân lực chất lượng cao. Thành phố xây dựng các kịch bản để phấn đấu tăng trưởng 2 con số (từ 11% trở lên trong năm 2026) và duy trì ổn định liên tục trong nhiều năm, với nhu cầu huy động vốn đầu tư xã hội rất lớn (khoảng 730 nghìn tỷ đồng riêng năm 2026). Để làm được điều đó, Hà Nội đẩy mạnh các dự án hạ tầng số, khu đô thị thông minh, đường sắt đô thị, kinh tế xanh - số - tuần hoàn, đồng thời ban hành kế hoạch hành động thực hiện Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trên địa bàn thành phố.

Nhưng dù quy hoạch có xa, thể chế có mạnh, công nghệ có hiện đại đến đâu, tất cả vẫn phải được “hạ xuống” bằng con người. Bài toán cuối cùng của Hà Nội vẫn là bài toán xây dựng đội ngũ cán bộ đủ tâm, đủ tầm, và tạo dựng sự đồng thuận xã hội. Mọi cơ chế, mọi quy hoạch chỉ nằm trên giấy nếu thiếu một đội ngũ đủ năng lực và sự đồng hành của nhân dân. Hà Nội nhất quán coi công tác cán bộ là “then chốt của then chốt”, xây dựng đội ngũ vừa vững vàng chính trị, đạo đức, vừa tinh thông chuyên môn, có năng lực đổi mới, sáng tạo và bản lĩnh dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập sâu rộng.

Chính vì vậy, bước vào năm đầu tiên triển khai Nghị quyết Đại hội XIV, Hà Nội xác định rõ phương châm hành động: “Kỷ cương, chuyên nghiệp - đột phá, sáng tạo - hiệu quả, bền vững”; yêu cầu vận hành đồng bộ theo “4 trục”: Đảng - HĐND - UBND - Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội, nhất là trong giải quyết những việc khó. Công việc được phân công theo tinh thần “6 rõ, 1 xuyên suốt”, giám sát, kiểm đếm thường xuyên để bảo đảm thực chất, tạo động lực thi đua.

Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên mới, Hà Nội không thể chỉ là nơi “đón đầu sự kiện”, mà phải là nơi “đón đầu tương lai”. Thủ đô phải phát triển không chỉ giàu có hơn, mà nhân văn hơn; không chỉ hiện đại hơn, mà văn hóa hơn; không chỉ tăng trưởng hơn, mà hạnh phúc hơn. Mục tiêu cuối cùng mà Thủ đô hướng tới không chỉ là những chỉ tiêu kinh tế, mà là hình hài một đô thị văn hiến - văn minh - hiện đại - hạnh phúc. Và đó cũng là lời cam kết trước Trung ương, trước nhân dân: Hà Nội sẽ phát triển bền vững, toàn diện, trở thành thành phố đáng sống, kết nối toàn cầu, xứng đáng là trung tâm, đầu tàu của cả nước.

Trong không khí của Đại hội XIV, Hà Nội - với bản lĩnh của một Thủ đô nghìn năm văn hiến - đang bước vào hành trình mới bằng tinh thần tiên phong hành động: làm nhanh nhưng không vội vàng; làm mạnh nhưng không cực đoan; làm đột phá nhưng không đánh đổi bản sắc; làm hiện đại nhưng luôn đặt văn hóa và con người ở vị trí trung tâm. Đó chính là con đường để Thủ đô trở thành thành phố đáng sống, và cũng là cách Hà Nội góp phần dựng xây Việt Nam hùng cường trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn