Hải Phòng: Từ thủ phủ công nghiệp đến đầu tàu tăng trưởng xanh

Phát triển kinh tế song hành thách thức môi trường

Hải Phòng đã khẳng định vị thế là một trong những trung tâm kinh tế trọng điểm của miền Bắc và cả nước. Những con số tăng trưởng ấn tượng trong năm 2024 đã minh chứng rõ rệt cho sức hấp dẫn của thành phố.

Cụ thể, Hải Phòng đạt tốc độ tăng trưởng GRDP ở mức 11,01%, đứng thứ 3 toàn quốc và là địa phương duy nhất duy trì đà tăng trưởng hai con số trong suốt 10 năm liên tiếp. Cùng với đó, thành phố đã thu hút được 1.353 dự án có vốn đầu tư ngoài ngân sách, thu hút 63,3 tỷ USD vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), tăng gần 1,3 lần so với năm 2023, vươn lên vị trí thứ 2 cả nước về thu hút FDI.

Kết quả này đóng góp quan trọng vào sự phát triển của 2 Khu kinh tế đã được thành lập với tổng diện tích 42.540 và 43 khu công nghiệp đã được thành lập với tổng điện lên tới 12.119,82 ha. Trong đó khu vực phía đông thành phố có 23 khu công nghiệp (diện tích 8.486 ha), tập trung vào các ngành công nghiệp công nghệ cao và logistics gắn với cảng biển, trong khi khu vực phía tây có 20 khu công nghiệp (diện tích 3.366 ha), định hướng phát triển công nghiệp hỗ trợ và chế biến.

Bến cảng container quốc tế Hải Phòng thuộc Khu kinh tế Đình Vũ – Cát hải

Đặc biệt, có 17 khu công nghiệp, nằm trong Khu kinh tế (5.933 ha), bao gồm 13 khu công nghiệp nằm trong Khu kinh tế Đình vũ - Cát Hải và 4 khu công nghiệp nằm trong Khu kinh tế phía Nam Hải Phòng và 26 khu công nghiệp nằm ngoài các Khu kinh tế.

Tuy nhiên, các tài liệu phân tích cho thấy sự tăng trưởng kinh tế nhanh chóng tại Hải Phòng đang đi kèm với áp lực môi trường ngày càng lớn. Hoạt động sản xuất công nghiệp đòi hỏi tiêu thụ một lượng lớn tài nguyên và năng lượng, đồng thời thải ra một lượng đáng kể chất ô nhiễm.

Báo cáo Bảo vệ Môi trường năm 2024 của UBND thành phố Hải Phòng đã chỉ ra những dấu hiệu đáng báo động về chất lượng không khí, đặc biệt là tình trạng ô nhiễm bụi lơ lửng và tiếng ồn gia tăng. Tỷ lệ vượt quy chuẩn tại các điểm quan trắc chịu ảnh hưởng trực tiếp từ hoạt động công nghiệp đã tăng từ 2,3% vào năm 2022 lên 10,3% vào năm 2024. Hàm lượng bụi lơ lửng tại các khu công nghiệp trọng điểm như Đình Vũ và Đồ Sơn đã vượt quá giới hạn cho phép từ 1,01 đến 1,56 lần.

Bên cạnh đó, ô nhiễm nước thải và chất thải rắn cũng là những vấn đề nan giải. Mặc dù hầu hết khu công nghiệp đang hoạt động đều có hệ thống xử lý nước thải, công tác vận hành chưa hiệu quả và việc bảo dưỡng không đầy đủ khiến chất lượng nước sau xử lý chưa đạt yêu cầu, đe dọa nguồn nước ngọt của thành phố.

Khu công nghiệp An Dương Hải Phòng

Tổng lượng điện năng tiêu thụ tại các khu công nghiệp cũng tăng 15,77% chỉ trong một năm, từ 2,38 tỷ kWh năm 2023 lên 2,76 tỷ kWh năm 2024, gây áp lực lớn lên hệ thống điện lưới và gia tăng khí thải nhà kính do nguồn điện chủ yếu từ nhiên liệu hóa thạch. Việc tăng trưởng kinh tế mà không có sự chuyển đổi toàn diện sẽ dẫn đến suy thoái môi trường nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân và tính bền vững của nền kinh tế thành phố trong dài hạn. Điều này tạo ra một nhu cầu cấp bách cho các giải pháp kinh tế mới như thị trường tín chỉ carbon, nhằm giải quyết bài toán phát triển hài hòa.

Từ cam kết quốc gia đến hành động quyết liệt tại thành phố Cảng

Nhận thức rõ những thách thức từ biến đổi khí hậu, Việt Nam đã đưa ra cam kết mạnh mẽ tại Hội nghị COP26, hướng tới mục tiêu đạt phát thải ròng bằng không (Net Zero) vào năm 2050.

Hưởng ứng cam kết này, Hải Phòng đã thể hiện sự chủ động và quyết liệt với những hành động cụ thể, vượt ra ngoài khuôn khổ nghĩa vụ thông thường. Ngày 15/9/2022, UBND thành phố đã ban hành Kế hoạch số 222/KH-UBND với các mục tiêu cụ thể: giảm phát thải khí nhà kính ít nhất 43,5% vào năm 2030 và đạt Net Zero vào năm 2050.

Biến đổi khí hậu đặt ra những thách thức to lớn đối với nền kinh tế và môi trường

Một trong những bước đi chiến lược và khoa học nhất của thành phố là việc thực hiện kiểm kê khí nhà kính (GHG) với năm cơ sở là 2020 tại 107 cơ sở trọng điểm. Hoạt động này cung cấp dữ liệu nền tảng quan trọng, làm cơ sở để xây dựng lộ trình giảm phát thải chi tiết cho từng ngành, từng khu vực.

Thay vì chờ đợi những quy định chung từ trung ương, Hải Phòng đã chủ động đề xuất Chính phủ cho phép thí điểm thực hiện sàn giao dịch tín chỉ carbon tại địa phương. Đề xuất này không chỉ là một giải pháp môi trường mà còn thể hiện tầm nhìn chiến lược của lãnh đạo thành phố. Bằng cách đi trước một bước, Hải Phòng muốn kiến tạo lợi thế cạnh tranh, định vị mình là một điểm đến hấp dẫn cho các nhà đầu tư nước ngoài (FDI) có cam kết mạnh mẽ về phát triển bền vững.

Bài toán vốn và công nghệ cho mục tiêu phát thải ròng bằng không

Theo ông Lê Trung Kiên, Uỷ viên Ban thường vụ Thành uỷ, Trưởng Ban quản lý Khu kinh tế Hải Phòng cho biết: Mặc dù có những cam kết mạnh mẽ, quá trình chuyển đổi xanh tại Hải Phòng đối mặt với những thách thức không nhỏ, đặc biệt là về tài chính và công nghệ. Việc chuyển đổi từ mô hình khu công nghiệp truyền thống sang mô hình sinh thái đòi hỏi chi phí đầu tư cao hơn khoảng 30% so với khu công nghiệp thông thường.

Ông Phạm Hồng Điệp - Chủ tịch Công ty CP Shinec - chủ đầu tư KCN Nam Cầu Kiền tại một buổi hội thảo về thị trường tín chỉ Carbon.

Điều này đặt ra một bài toán khó không chỉ cho các nhà đầu tư hạ tầng mà còn cho các doanh nghiệp thứ cấp, những đơn vị trực tiếp sản xuất. Các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) thường có nguồn lực tài chính hạn chế, khó đáp ứng được chi phí lớn để cải tạo, nâng cấp hoặc thay thế dây chuyền công nghệ cũ, vốn tiêu tốn nhiều năng lượng và gây ô nhiễm. Hơn nữa, hành lang pháp lý về tài chính xanh và tín dụng xanh vẫn chưa đầy đủ và đồng bộ, khiến các doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc tiếp cận các nguồn vốn ưu đãi để thực hiện các dự án xanh.

Những vấn đề này tạo ra một khoảng trống giữa nhu cầu giảm phát thải và nguồn lực thực tế. Áp lực từ các quy định quốc tế và chuỗi cung ứng toàn cầu đòi hỏi các doanh nghiệp phải chuyển đổi, nhưng rào cản tài chính lại kìm hãm quá trình này.

Đây chính là điểm mà thị trường tín chỉ carbon có thể phát huy vai trò như một cầu nối chiến lược. Bằng cách tạo ra một nguồn doanh thu mới từ việc giảm phát thải, thị trường này cung cấp một động lực kinh tế mạnh mẽ, giúp các doanh nghiệp bù đắp chi phí đầu tư ban đầu cho các công nghệ sạch. Thị trường tín chỉ carbon biến việc giảm phát thải từ một gánh nặng chi phí thành một cơ hội kinh doanh, giúp các doanh nghiệp vượt qua rào cản tài chính và thúc đẩy quá trình chuyển đổi một cách hiệu quả hơn…”.

Quang Chiến