Hào khí mở nước và linh hồn khai đất trong mạch nguồn văn hóa

Di tích thờ Đức Vương Ngô Quyền - ký ức sống của đất Cảng

Ngô Quyền sinh năm 897 tại làng Đường Lâm, trong một gia đình có truyền thống yêu nước. Từ thuở niên thiếu, ông đã sớm bộc lộ tố chất trí dũng song toàn, được truyền dạy binh pháp, võ nghệ. Trưởng thành trong bối cảnh đất nước còn chịu ách đô hộ, Ngô Quyền từng bước tập hợp lực lượng, nuôi chí giành lại quyền tự chủ cho dân tộc. Đỉnh cao của sự nghiệp ấy là chiến thắng Bạch Đằng năm 938, đánh tan quân Nam Hán, chấm dứt hơn một nghìn năm Bắc thuộc, mở ra kỷ nguyên độc lập lâu dài cho quốc gia Đại Việt.

Lễ hội di tích Từ Lương Xâm - căn cứ bản doanh của Ngô Quyền năm 938 (tại phường Đông Hải, thành phố Hải Phòng)

Tại Hải Phòng, Đức Vương Ngô Quyền không chỉ được tôn vinh trong chính sử mà còn trở thành biểu tượng tâm linh có sức lan tỏa sâu rộng. Toàn thành phố có 37 di tích thờ Ngô Quyền, gồm 17 di tích xếp hạng cấp quốc gia, 14 di tích xếp hạng cấp thành phố và 6 di tích chưa xếp hạng. Đức Vương Ngô Quyền được tôn kính như phúc thần bảo hộ đời sống cộng đồng, gắn bó trực tiếp với sinh hoạt văn hóa làng xã của người dân vùng cửa biển.

Các di tích thờ tự Ngô Quyền tại Hải Phòng đều gắn với chiến thắng lịch sử trên sông Bạch Đằng. Tiêu biểu là Cụm di tích Từ Lương Xâm (phường Đông Hải), căn cứ bản doanh của Ngô Quyền năm 938. Miếu - chùa Hạ Đoạn được coi là nơi ông từng đóng quân vì vậy trong lễ hội còn tái hiện các trò diễn như múa roi, đánh kiếm, mô phỏng khí thế xung trận của quân dân ta. Chùa Vẽ theo truyền thuyết là nơi Ngô Quyền vẽ bản đồ tác chiến. Tại Từ Lương Xâm hiện còn lưu giữ những cọc gỗ là di vật gắn với trận Bạch Đằng lịch sử.

Bên cạnh đó là hệ thống di tích quan trọng như đình Hàng Kênh, đình Dư Hàng, đình Hạ Lũng, đình Đông Khê, miếu - chùa Trung Hành, miếu - chùa Xâm Bồ cùng Khu di tích Bạch Đằng Giang... Chính từ những không gian thờ tự mang đậm tính cộng đồng ấy, hình tượng Ngô Quyền không còn xa cách trong sử sách mà trở nên gần gũi, sống động trong đời sống thường nhật.

Đình Dư Hàng, phường Lê Chân, thành phố Hải Phòng

Thông qua thần tích, di vật, nghi lễ và các trò diễn truyền thống, những bài học về đấu tranh bảo vệ chủ quyền dân tộc được truyền lại cho các thế hệ mai sau một cách sinh động, giàu tính nhân văn.

Trong hệ thống các không gian gắn với Đức Vương Ngô Quyền tại Hải Phòng, Khu di tích Bạch Đằng Giang giữ vị trí đặc biệt. Đây là nơi ghi dấu chiến thắng Bạch Đằng năm 938, trận quyết chiến làm thay đổi vận mệnh dân tộc. Không chỉ là không gian lịch sử, Bạch Đằng Giang còn là nơi hội tụ giá trị văn hóa tâm linh, nơi người dân và du khách tìm về để chiêm nghiệm chiều sâu của tinh thần độc lập, tự chủ.

Cô trò dâng hoa tượng đài Đức Vương Ngô Quyền

Nếu đình làng, miếu mạo đưa Ngô Quyền đến gần với đời sống dân sinh thì Bạch Đằng Giang nâng tầm hình tượng ông thành ký ức chung của cả dân tộc. Từ dòng sông Bạch Đằng lịch sử, hào khí mở nước tiếp tục chảy vào mạch nguồn văn hóa Hải Phòng qua nhiều thế kỷ.

Cũng từ mạch nguồn ấy, nơi hào khí sông Bạch Đằng còn ngân vọng, lịch sử Hải Phòng tiếp tục được bồi đắp bởi hình tượng một người phụ nữ kiên cường, người đã đặt những viên gạch đầu tiên cho vùng đất này: Nữ tướng Lê Chân.

Nữ tướng Lê Chân - linh hồn khai đất

Nữ tướng Lê Chân sinh ra tại làng An Biên, huyện Đông Triều (nay thuộc tỉnh Quảng Ninh), trong một gia đình giàu lòng nhân ái. Cha bà là thầy thuốc Lê Đạo, mẹ là Trần Thị Châu - người phụ nữ hiền thục, đức độ. Bi kịch ập đến khi Thái thú Tô Định dùng quyền thế ép bà làm vợ, rồi hãm hại cha mẹ bà. Từ nỗi đau mất gia đình và mối thù mất nước, Lê Chân quyết chí luyện võ, học binh thư, chờ thời cơ đứng lên.

Lễ hội truyền thống Nữ tướng Lê Chân được tổ chức hằng năm để tôn vinh Nữ tướng Lê Chân, người có công khai hoang, lập ấp, đặt nền móng cho trang An Biên xưa - tiền thân của thành phố Hải Phòng ngày nay

Bà xuôi về vùng An Biên (An Dương, Hải Phòng ngày nay), khi ấy còn là bãi đất hoang sơ. Tại đây, bà khai khẩn đất đai, lập ấp mở làng, tích trữ lương thảo, chiêu tập binh mã, đặt nền móng cho An Biên trang - tiền thân của Hải Phòng. Khi lực lượng đã đủ mạnh, bà lên Mê Linh theo Hai Bà Trưng khởi nghĩa, góp phần làm nên thắng lợi vang dội, giành lại quyền tự chủ cho đất nước. Sau chiến thắng, bà được phong làm tướng, trấn giữ vùng Đông Triều và An Biên.

Trở lại An Biên, nữ tướng Lê Chân tiếp tục mở mang đất đai dọc sông Tam Bạc, khuyến khích sản xuất, cứu giúp người nghèo, tạo dựng đời sống ổn định cho cư dân vùng cửa biển. Ghi nhớ công lao ấy, người dân Hải Phòng lập Đền Nghè trên phố Mê Linh để thờ phụng, tôn bà là Thành hoàng của thành phố. Đền Nghè, di tích quốc gia cùng Quảng trường Tượng đài Nữ tướng Lê Chân hôm nay là biểu tượng sinh động về công lao khai phá, dựng xây và bảo vệ Hải Phòng.

Mỗi mùa Xuân về, giữa nhịp sống hiện đại của thành phố Cảng, người Hải Phòng vẫn tìm về đình làng, đền cổ, về dòng Bạch Đằng lịch sử và Đền Nghè linh thiêng như một cách lắng lại để tri ân cội nguồn.

Từ hào khí mở nước của Ngô Quyền đến tinh thần khai đất, dựng làng của nữ tướng Lê Chân, lịch sử không chỉ được gìn giữ trong ký ức mà đã trở thành mạch nguồn nuôi dưỡng bản lĩnh, nhân cách và niềm tự hào của đất Cảng hôm nay. Chính từ những giá trị ấy, Hải Phòng bước vào mùa xuân mới với niềm tin vững bền: Hiện đại nhưng không rời cội rễ, phát triển và luôn mang theo hồn cốt của cha ông.

Ngọc Quyết