Học đại học: Đừng gọi là gánh nặng, hãy coi là khoản đầu tư

Gánh nặng tài chính hay một khoản đầu tư?

Gần đây, dư luận đang bàn tán về vấn đề: “Sau 4 năm đại học, cái nhận được là vừa mất tuổi thanh xuân, vừa mang lại gánh nặng tài chính cho gia đình”.

Quan điểm này đã gây ra nhiều tranh luận, đặc biệt trong bối cảnh nhiều bạn trẻ đang loay hoay giữa chọn học đại học, học nghề, hay đi làm sớm. Tuy nhiên, nếu nhìn sâu hơn, có thể khẳng định rằng nhận định này là phiến diện và sai lầm.

Đông đảo sinh viên tham gia hội chợ học tập và việc làm ngành bán dẫn được tổ chức tại Hà Nội

Chuyên gia giáo dục, PGS.TS Phan Thị Thanh Thảo cho rằng, 4 năm đại học không phải là “mất” thanh xuân mà là thanh xuân được đầu tư một cách bài bản hơn. Đó là khoảng thời gian bạn được thử sai, được trải nghiệm nhiều điều mới, được va chạm với bạn bè từ khắp nơi, được sống trong môi trường năng động trước khi bước hẳn vào đời.

Theo UNESCO (2023), giáo dục đại học không chỉ cung cấp kiến thức chuyên môn mà còn phát triển năng lực cá nhân, tư duy phản biện và kỹ năng xã hội - những yếu tố cốt lõi để hội nhập trong thế kỷ 21.

Học phí đại học không hề rẻ nhưng giáo dục là khoản đầu tư có tỷ suất sinh lời cao nhất. Báo cáo của Ngân hàng Thế giới (World Bank, 2020) cho thấy, trung bình mỗi năm học đại học giúp người học tăng từ 8 - 10% thu nhập trong suốt sự nghiệp. Nếu tính trong 30 - 40 năm đi làm, con số đó gấp nhiều lần chi phí ban đầu.

Theo thống kê, sinh viên tốt nghiệp nhiều ngành nghề kỹ thuật, công nghệ, y dược… có mức lương khởi điểm cao gấp 1,5 - 2 lần so với lao động chỉ có trình độ trung cấp.

Đại học không chỉ cho “tấm bằng”

Chuyên gia giáo dục Phan Thị Thanh Thảo nhận định, đại học là nơi giúp các bạn trẻ mở rộng tư duy, biết phân tích, phản biện, sáng tạo. Khi tham gia môi trường đại học, các bạn được xây dựng mạng lưới bạn bè, thầy cô, cộng đồng nghề nghiệp sau này; đồng thời có cơ hội trải nghiệm và trưởng thành qua hoạt động ngoại khóa, nghiên cứu, tình nguyện, khởi nghiệp…

Trong môi trường đại học, các bạn có cơ hội trải nghiệm và trưởng thành qua hoạt động

Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD, 2021), sinh viên đại học có khả năng tham gia vào các hoạt động xã hội, đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp cao hơn đáng kể so với nhóm lao động không qua đại học.

Thực tế, nhiều bạn sau khi tốt nghiệp có việc làm tốt, thu nhập ổn định, trở thành niềm tự hào của gia đình. Có những gia đình ở nông thôn, cả nhà phải chắt chiu nuôi một người con ăn học. Và khi người con đó có công việc tốt, thu nhập tốt, họ đã thay đổi cả cuộc đời của gia đình mình.

Theo Báo cáo “Việc làm của sinh viên Việt Nam” (Trung tâm Dịch vụ việc làm Thanh niên, năm 2023), nhiều ngành nghề mới nổi như công nghệ thông tin, logistics, y tế, dược, tài chính, ngân hàng đang mở ra cơ hội nghề nghiệp rộng lớn, với mức lương khởi điểm cạnh tranh khu vực châu Á.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu, tri thức và kỹ năng cao mới là lợi thế bền vững. Đại học, về bản chất, vẫn là cách thức giúp phần đông người trẻ có cơ hội vươn lên.

Cần nhìn đại học ở tầm dài hạn. Những giá trị thực sự có khi chỉ được “trả lãi” sau 5, 10, 20 năm. Người có kiến thức, kỹ năng, tư duy khoa học luôn có khả năng thích ứng và cơ hội phát triển hơn.

Những đánh giá, cách nhìn tiêu cực về giáo dục đại học, một phần nguyên nhân do một số trường đào tạo chưa đúng chuẩn, không sát với thực tiễn. Vì vậy, các trường đại học cần liên tục đổi mới chương trình, gắn đào tạo với thực tiễn, để sinh viên ra trường có năng lực đáp ứng yêu cầu nguồn nhân lực hiện đại.

Nói rằng “đại học chỉ là gánh nặng” là bỏ qua bức tranh lớn. Đại học không lấy đi tuổi thanh xuân của bạn mà giúp thanh xuân của bạn có ý nghĩa hơn. Nó cũng không phải là khoản tiêu hao mà là khoản đầu tư lâu dài, bền vững cho tương lai. Thanh xuân có tri thức, có khát vọng, có ước mơ - đó mới là thanh xuân đáng nhớ.

Trí Nhân