Sáp nhập đại học: Bước đi tất yếu để nâng tầm giáo dục

Theo Nghị quyết số 18-NQ/TW và Kế hoạch số 130/KH-BCĐTKNQ18 của Chính phủ, việc sắp xếp, tổ chức lại các đơn vị sự nghiệp công lập, trong đó có các cơ sở giáo dục được xem là bước đi nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng nguồn lực công.

Cùng với đó, Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị, ban hành ngày 22/8/2025, xác định rõ mục tiêu “đột phá phát triển giáo dục và đào tạo”, trong đó nhấn mạnh nhiệm vụ sắp xếp lại mạng lưới các cơ sở giáo dục đại học, hướng tới hình thành những đại học lớn, mạnh, có khả năng cạnh tranh quốc tế. Việc sáp nhập được xem là giải pháp then chốt để tập trung nguồn lực, xây dựng trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Nghị quyết cũng yêu cầu sắp xếp, tái cấu trúc các cơ sở giáo dục đại học; sáp nhập, giải thể các cơ sở không đạt chuẩn.

Mục tiêu trọng tâm của việc sáp nhập là nâng tầm chất lượng đào tạo, hình thành các đại học tinh hoa, có uy tín trong khu vực và trên thế giới. Tuy nhiên, bất kỳ sự thay đổi lớn nào cũng kéo theo những lo lắng nhất định.

Giữa kỳ vọng đổi thay, nỗi lo về học phí và điểm chuẩn vẫn hiện hữu trong tâm trí nhiều học sinh, sinh viên (Ảnh minh họa)

Kỳ vọng vào bước đi tinh gọn đại học

Học sinh, sinh viên và phụ huynh đều nhìn nhận việc sáp nhập đại học là một chủ trương đúng đắn, cần thiết và phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục trong giai đoạn hiện nay. Họ cho rằng đây là một bước đi tất yếu trong tiến trình đổi mới giáo dục, nhằm khắc phục tình trạng dàn trải, chồng chéo, phân tán nguồn lực, đồng thời hướng tới một nền giáo dục đại học tinh hoa và có sức cạnh tranh quốc tế.

Là sinh viên năm thứ tư chuyên ngành Kinh doanh quốc tế, trường Đại học Ngoại thương, bạn Nguyễn Thị Thư (21 tuổi) cho rằng, việc sáp nhập không chỉ đơn thuần là hợp nhất bộ máy mà là tái cấu trúc toàn diện hệ thống giáo dục. “Nhiều trường hiện gặp khó khăn về tuyển sinh, cơ sở vật chất và đội ngũ giảng viên. Khi sáp nhập, nguồn lực được gộp lại, sinh viên sẽ được học trong môi trường hiện đại, tiếp cận chương trình đào tạo đa ngành và có nhiều cơ hội thực tập, việc làm hơn”, Thư chia sẻ.

Không chỉ sinh viên khối trường top đầu, những bạn đến từ các cơ sở nhỏ hơn cũng nhìn thấy cơ hội rõ ràng. Hà Thị Thu Hà (21 tuổi, sinh viên ngành Quản trị kinh doanh, Trường Đại học Phương Đông) cho rằng việc sáp nhập mở ra cơ hội bình đẳng về chất lượng học tập: “Nếu trường tôi được nhập vào một hệ thống lớn, sinh viên có thể được học chương trình tiên tiến hơn, giảng viên giỏi hơn, cơ sở vật chất hiện đại hơn. Quan trọng là bằng cấp của tôi sẽ có giá trị hơn trong mắt doanh nghiệp”.

Ông Nguyễn Thành Thắng (51 tuổi, phụ huynh có con học đại học, sống tại thành phố Hà Nội) cho biết: “Tôi đồng tình với việc tinh gọn vì thực tế có nhiều trường mở ra nhưng chất lượng không đồng đều, gây lãng phí lớn. Nếu được thực hiện đúng hướng, các trường sau sáp nhập sẽ có điều kiện đầu tư cơ sở vật chất tốt hơn, đội ngũ giảng viên giỏi hơn, con em chúng tôi được học trong môi trường bài bản, uy tín hơn”.

Sinh viên các trường top đầu đặt nhiều kỳ vọng vào quá trình sáp nhập, hướng tới một nền giáo dục đại học tinh gọn và chất lượng (Ảnh: Minh họa)

Bên cạnh đó, bà Tạ Thị Chính (45 tuổi, nhà tuyển dụng nhân sự trong lĩnh vực kỹ thuật tại thành phố Hà Nội) cũng bày tỏ về chất lượng đầu ra của hệ thống giáo dục đại học hiện nay. Theo bà, vấn đề cốt lõi là tình trạng đào tạo cử nhân tràn lan đang khiến cho giá trị của tấm bằng đại học bị giảm sút: “Việc lấy được tấm bằng đại học đang trở nên quá đơn giản. Hệ quả trực tiếp là trình độ và năng lực sinh viên sau tốt nghiệp không đáp ứng được yêu cầu thực tế của thị trường lao động”.

Nhấn mạnh tầm quan trọng của bước tiến mới trong giáo dục, bà Chính khẳng định quan điểm: “Giáo dục là quốc sách. Đây là kim chỉ Nam cho mọi định hướng phát triển đất nước. Việc làm mới cho nền giáo dục quốc gia, sáp nhập đại học là cần thiết hơn bao giờ hết”.

Nỗi lo hiện hữu trong câu chuyện sáp nhập

Bên cạnh những kỳ vọng về một diện mạo mới cho giáo dục đại học thì dư luận vẫn luôn tồn tại không ít băn khoăn, đặc biệt là từ phía học sinh, sinh viên. Điều khiến họ lo lắng không chỉ là việc học tập, thích ứng với môi trường mới mà còn nằm ở những cửa ngõ mang tính quyết định như học phí, điểm chuẩn và cả thương hiệu của nhà trường sau khi sáp nhập.

Nguyễn Anh Thư (học sinh lớp 12 trường THPT Lý Chính Thắng, tỉnh Hà Tĩnh) chia sẻ: “Lo nhất của em là về điểm chuẩn. Sáp nhập thành trường lớn, thương hiệu mạnh hơn, em sợ điểm chuẩn sẽ tăng chóng mặt. Chúng em ở “trường làng”, ôn thi chủ yếu là tự học, cạnh tranh với học sinh thành phố đã khó, giờ điểm chuẩn cao lên nữa thì cơ hội vào trường tốt càng hẹp”.

Học sinh Trường THCS và THPT Nguyễn Tất Thành

Không chỉ dừng lại ở nỗi lo của các sĩ tử đang chuẩn bị bước vào kỳ thi quan trọng, mối băn khoăn ấy còn lan sang cả những sinh viên đang theo học tại các trường đại học.

Bạn Trần Thị Thùy Linh (21 tuổi, sinh viên ngành Marketing, trường Đại học Kinh tế Quốc dân) nói thêm: “Dù ủng hộ chủ trương nhưng tôi vẫn khá lo ngại về hai vấn đề lớn là thương hiệu và học phí. Hiện nay, học phí ở NEU dao động từ 16 - 22 triệu đồng/năm với chương trình chuẩn; còn chương trình chất lượng cao có thể từ 45 - 60 triệu đồng.

Trong khi đó, tôi biết có những trường khác chỉ thu khoảng 10 - 12 triệu mỗi năm. Nếu sau sáp nhập phải đồng bộ theo mặt bằng học phí của trường lớn, sẽ có rất nhiều bạn gặp khó khăn, đặc biệt là những bạn có hoàn cảnh khó khăn”.

Có thể thấy, từ học sinh phổ thông đến sinh viên đại học, nỗi lo chung đều tập trung vào hai vấn đề cốt lõi là học phí và điểm chuẩn. Nó không còn là những con số trên giấy tờ mà thực sự là rào cản đối với ước mơ vào giảng đường của hàng nghìn học sinh, sinh viên, đặc biệt là những bạn đến từ vùng nông thôn, gia đình có điều kiện kinh tế khó khăn.

Góc nhìn chuyên gia: Thời điểm vàng cho hệ thống giáo dục

Tại Hội nghị giáo dục đại học năm 2025, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Kim Sơn cho rằng, việc sắp xếp lại hệ thống các cơ sở giáo dục không chỉ là chủ trương mà là mệnh lệnh của thời cuộc. Theo ông, đây là giai đoạn quan trọng để giáo dục đại học vươn lên mạnh mẽ. Nếu không tận dụng được cơ hội này, ngành Giáo dục sẽ tự đánh mất động lực phát triển.

TS Tô Phương Oanh - Chủ tịch Công đoàn Khoa Công tác xã hội, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội chia sẻ quan điểm về chủ trương sáp nhập đại học (Ảnh: NVCC)

Ở góc nhìn chuyên môn, Tiến sĩ Tô Phương Oanh - Chi ủy viên, Chủ tịch Công đoàn Khoa Công tác xã hội, Ủy viên BCH Công đoàn trường Đại học Sư phạm Hà Nội, giảng viên Công tác xã hội và Giáo dục giá trị sống, cho rằng: “Sáp nhập và tinh gọn đại học là bước đi đúng, vì sẽ giảm tình trạng trường nhỏ lẻ, trùng ngành, dàn trải nguồn lực; đồng thời tạo ra những đại học mạnh hơn, có thương hiệu và sức cạnh tranh quốc tế. Dĩ nhiên, để thành công thì phải tính kỹ chuyện quản trị, giữ bản sắc từng trường và đảm bảo quyền lợi cho cán bộ, giảng viên, sinh viên.

Với sinh viên, điểm lợi là học trong môi trường đa ngành, tiếp cận thầy cô giỏi, cơ sở vật chất tốt và cơ hội việc làm rộng hơn. Với hệ thống, đây là cách tinh gọn, tập trung đầu tư trọng điểm và nâng tầm giáo dục Việt Nam. Quan trọng nhất là sáp nhập không chỉ để gọn đi, mà để người học và xã hội nhận được nhiều giá trị hơn.

Từ nhận định của chuyên gia có thể thấy, sáp nhập đại học cần được tiến hành thận trọng và nhân văn, hướng đến chất lượng, giữ gìn bản sắc và tạo giá trị lâu dài cho người học.

Trong bối cảnh đất nước đang đứng trước vận hội mới để sánh vai cùng thế giới, hơn lúc nào hết, học tập suốt đời trở thành chìa khóa để nâng cao dân trí, bồi dưỡng nhân tài, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Như lời Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam Tô Lâm nhấn mạnh: “Học tập suốt đời để dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám hy sinh vì lợi ích chung, để trở thành người có ích cho xã hội”. Đây chính là tinh thần định hướng cho công cuộc đổi mới giáo dục và phát triển quốc gia bền vững.

Anh Thư