Hội thảo khoa học Danh nhân Phan Huy Ích và dòng họ Phan Huy tại xã Sài Sơn

Ban Tổ chức Hội thảo đã nhận được 18 bài viết của 19 tác giả, nhà khoa học đến từ nhiều đơn vị nghiên cứu và đào tạo có tính hàn lâm ở trong nước, đồng thời cũng thu hút được một số tác giả nước ngoài. Đặc biệt, Hội thảo đã nhận được Lời chúc mừng của Ngài Ban Ki Moon- Nguyên Tổng thư kí Liên Hợp Quốc, Giám đốc Quỹ "Ban Ki-moon Vì một tương lai tốt đẹp hơn".

Nhà chính trị, ngoại giao vĩ đại

Cụ Phan Huy Ích, tự là Khiêm Phủ, Chi Hòa, hiệu là Dụ Am, Đức Hiên, là con trai trưởng cụ Phan Huy Cẩn, là cha cụ Phan Huy Chú và là em rể của cụ Ngô Thì Nhậm.

Hình ảnh tại buổi Hội thảo khoa học Danh nhân Phan Huy Ích (1751-1822) và dòng họ Phan Huy tại xã Sài Sơn

Cụ Phan Huy Ích từ nhỏ đã nổi tiếng thông minh, ham học. Năm Tân Mão lúc 22 tuổi (1771) thi Hương đỗ Giải nguyên. Năm Quý Tỵ (1773), cụ được giữ một chức quan nhỏ ở xứ Sơn Nam. Năm Ất Mùi (1775) 26 tuổi, đỗ Đệ tam giáp đồng Tiến sĩ xuất thân. Năm Bính Thân (1776) đỗ khoa ứng chế, nên được bổ làm Hàn lâm Thừa chỉ. Ba năm sau (1779) người em ruột là Phan Huy Ôn cũng đỗ Tiến sĩ, khi đó ba cha con cùng đỗ đại khoa, làm quan đồng triều.

Cuộc đời cụ Phan Huy Ích sống trải qua ba triều đại, từng đảm nhận các chức quan như: Năm Đinh Dậu (1777) được bổ chức Đốc đồng Thanh Hoa, sau chuyển về Thăng Long giữ chức Thiêm sai tri hình ở phủ chúa Trịnh, sau được phái lên ải Nam Quan đón rước sứ thần. Năm Ất Tỵ (1785) được bổ làm Hiến sát sứ trấn Thanh Hoa. Năm Bính Ngọ (1786) cụ được ban chức Đô cấp sự trung, kiêm Thiêm sai Tri hình ở phủ chúa. Rồi cụ được giao chức Đốc thị Nghệ An, kiêm Tán lý quân vụ Thanh Nghệ.

Khi Nguyễn Huệ đem quân ra Bắc lần thứ 2 (1788), Phan Huy Ích cùng một số danh nho khác như Vũ Huy Tấn, Đoàn Nguyễn Tuấn... được Nguyễn Huệ trọng dụng và bổ nhiệm chức quan. Sau khi quân Tây Sơn đánh bại quân Thanh năm Kỷ Dậu (1789), cụ được Nguyễn Huệ giao cùng anh vợ là Ngô Thì Nhậm phụ trách việc ngoại giao với nhà Thanh.

Năm 1790, cụ được cử làm Chánh sứ đưa Giả Vương (người đóng giả vua Quang Trung) sang nhà Thanh và dự lễ mừng thọ vua Càn Long 80 tuổi. Cụ ứng đối giỏi và làm thơ hay, được vua khen và ban tặng ché rượu ngọc. Năm 1792, được thăng chức Thị trung ngự sử, rồi Thượng thư bộ Lễ. Sau khi vua Quang Trung mất (1792), cụ vẫn được giao phụ trách việc từ hàn và ngoại giao.

Sang thời Nguyễn, cụ lui về ẩn cư dạy học, làm thơ, nhưng vẫn cố vấn về bang giao với nhà Thanh cho triều vua Gia Long, thảo những văn kiện gửi nhà Thanh như "Thụ phong trần tạ biểu"... Cụ qua đời vào năm Minh Mệnh thứ 3 (1822), hưởng thọ 73 tuổi.

Cụ Phan Huy Ích được giới nghiên cứu đánh giá là một nhà chính trị, một nhà ngoại giao vĩ đại, đã cống hiến cho ba triều đại từ nhà Lê, nhà Tây Sơn, cho đến nhà Nguyễn, có đóng góp quan trọng trong quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam - Trung Quốc và Việt Nam - Hàn Quốc.

Ngoài những đóng góp cho sự nghiệp chính trị và ngoại giao, cụ Phan Huy Ích còn là nhà thơ, nhà văn lớn, có vị trí quan trọng bậc nhất trong dòng văn Phan Huy nói riêng và văn học dân tộc Việt Nam nói chung. Những trước tác mà cụ để lại rất phong phú với nhiều thể loại khác nhau, tiêu biểu như: "Dụ Am thi văn", "Dụ Am ngâm lục", "Dụ Am văn tập", "Cúc đường bách vịnh", "Yên đài thu vịnh"...

Dòng họ Phan Huy đất Sài Sơn

Theo PGS.TS Nguyễn Tuấn Cường - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Hán Nôm, Trưởng ban Ban Tổ chức Hội thảo cho biết: Dòng họ Phan Huy đất Sài Sơn vốn có nguồn gốc từ dòng họ Phan Huy nổi tiếng về khoa bảng và sĩ hoạn (người làm quan) ở Xứ Nghệ. Đến đời thứ 7, cụ Phan Huy Cận (1722 - 1789) quyết định chuyển cư đến xã Thụy Khuê huyện Yên Sơn phủ Quốc Oai (nay thuộc xã Sài Sơn, huyện Quốc Oai, Hà Nội), từ đó lập nên một nhánh Phan Huy Sài Sơn, tiếp tục phát triển truyền thống hào hùng của tổ tiên dòng họ Phan Huy ở Nghệ Tĩnh xưa.

Nhà thờ Phan Huy Chú - từ đường của dòng họ Phan Huy ở Sài Sơn (Quốc Oai, Hà Nội)

Phan Huy Cận đỗ Đệ tam giáp Đồng Tiến sĩ xuất thân năm 1754 đời vua Lê Hiển Tông, từng giữ các chức quan: Đặc tiến Kim tử Vinh lộc Đại phu, Bồi tụng, Nhập thị Kinh diên kiêm Nhập thị Bồi tụng, Quốc sử Tổng tài, Lễ bộ Tả Thị lang. Sau khi định cư trên vùng đất mới, các thế hệ tiếp theo của cụ Phan Huy Cận đã kế thừa và phát dương nếp nhà, đóng góp nhiều bậc hiền tài, cống hiến cho quốc gia và xã hội từ nhiều lĩnh vực như văn chương, lịch sử, ngoại giao, văn hoá, giáo dục.

Có thể kể tên một số danh nhân tiếp theo của dòng họ Phan Huy đất Sài Sơn như Phan Huy Ích (1751 - 1822, đời thứ 8, con cả của cụ Phan Huy Cận), Phan Huy Ôn (1755 - 1786, đời thứ 8), Phan Huy Sảng (1764 - 1811, đời thứ 8), Phan Huy Quýnh (1775 - 1844, đời thứ 9), Phan Huy Thực (1778 - 1844, đời thứ 9), Phan Huy Chú (1782 - 1840, đời thứ 9), Phan Huy Vịnh (1800 - 1876, đời thứ 10), Phan Huy Dũng (1842 - 1912, đời thứ 11), cũng như nhiều nhân vật khác đóng góp cho lịch sử văn hoá Việt Nam thời hiện đại và đương đại.

Trong số các danh nhân của dòng họ Phan Huy đất Sài Sơn, Dụ Am Phan Huy Ích có vị trí nổi bật. Ông thuộc đời thứ 8 của dòng họ (là con cả của Phan Huy Cận, là thân phụ của danh nhân Phan Huy Chú).

Khẳng định thành tựu và gợi mở các nghiên cứu tiếp theo

Tại Hội thảo, các tham luận đi sâu phân tích về hành trạng, thân thế, sự nghiệp, văn bản trước tác, thành tựu thơ văn của danh nhân Phan Huy Ích, đặt trong mối quan hệ với dòng họ Phan Huy đất Sài Sơn cũng như trong nền văn hoá Việt Nam thời trung đại. Nội dung các tham luận bao quát các khía cạnh vấn đề đặt ra của Ban Tổ chức, thể hiện khá rõ nét trên ba phương diện: Một số vấn đề chung về dòng họ Phan Huy đất Sài Sơn; Thân thế, sự nghiệp của danh nhân Phan Huy Ích; Thành tựu thơ văn của Dụ Am tiên sinh.

Trong các chủ đề và vấn đề được đặt ra trong Hội thảo này, có một số vấn đề đã được các nhà nghiên cứu trước đây tìm hiểu, bàn thảo khá nhiều nhưng cũng có những vấn đề được đề xuất mới và bước đầu đề xuất phương án và quan điểm để giải quyết. Các tác giả tham luận là những học giả đã có nhiều kinh nghiệm học thuật, đóng góp tiếng nói khoa học từ góc độ cá nhân và chịu trách nhiệm trước những tư liệu và quan điểm mà mình sử dụng và đưa ra.

Các vấn đề được bàn thảo đã đánh dấu một cột mốc trong tư duy và nhận thức khoa học ngày nay về danh nhân Phan Huy Ích cũng như về những vấn đề cụ thể liên quan, đồng thời là những gợi mở để tiếp tục triển khai các nghiên cứu tiếp theo trên cả hai hướng mở rộng và đi sâu.

Ngài Ban Ki Moon trong đoạn ghi hình Lời phát biểu chúc mừng gửi tới Ban Tổ chức Hội thảo. Đặc biệt, Ngài Ban Ki - Moon - Nguyên Tổng Thư kí Liên Hiệp Quốc, Giám đốc Quỹ "Ban Ki - Moon Vì một tương lai tốt đẹp hơn" - đã gửi Lời phát biểu chào mừng tới Hội thảo. Ngài Ban Ki- Moon nhấn mạnh: “Với tổ tiên như tiên sinh Phan Huy Ích, một nhà ngoại giao vĩ đại đã cống hiến cho ba triều đại từ nhà Lê, nhà Tây Sơn, cho đến nhà Nguyễn, tôi xin chúc cho dòng họ Phan tiếp tục sản sinh ra những người con cống hiến cho tổ quốc Việt Nam như vậy. Tôi mong chờ sự thành công của Hội thảo khoa học và hy vọng rằng mối quan hệ hữu hảo giữa Hàn Quốc và Việt Nam sẽ mãi mãi bền lâu… Ngày 20/5/2015, tôi khi ấy với tư cách là Tổng thư ký Liên hợp quốc đã có chuyến thăm Việt Nam và gặp mặt Chủ tịch nước Trương Tấn Sang cùng các vị lãnh đạo cấp cao của nhà nước. Tôi nhớ rằng, khi ấy tôi có tìm đến nhà của ông Phan Huy Thanh ở Hà Nội và dâng hương tại từ đường nhà ông. Tôi rất mong được quay trở lại Việt Nam khi có cơ hội và được gặp mặt các vị thân tộc dòng họ Phan".

Cần "đổi mới" giáo dục nghề nghiệp trong cuộc cách mạng 4.0

Bảo tàng Hồ Chí Minh giới thiệu kỷ yếu sự kiện Nguyễn Tất Thành ra đi tìm đường cứu nước

Kỳ tích lịch sử, bài học về sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc

Hương Thu