Kết nối để di sản tỏa sáng trong lòng thành phố hiện đại

Tinh hoa hội tụ trong nhịp phố phường

Trong 16 ngày lễ hội (1 - 16/11), từ Văn Miếu - Quốc Tử Giám - biểu tượng của hiếu học và văn hiến Thăng Long cho đến Bảo tàng Hà Nội - không gian sáng tạo mới của Hà Nội và khắp khu vực xung quanh hồ Gươm cùng nhiều địa điểm tại thành phố Hà Nội trở thành sân khấu thực cảnh đặc sắc của Festival Thăng Long - Hà Nội 2025.

Những hoạt động đặc sắc được thể hiện trong Festival Thăng Long - Hà Nội 2025

Không gian cổ kính của Văn Miếu được “thổi hồn” bằng chuỗi hoạt động nghệ thuật, trải nghiệm, tọa đàm, trình diễn và sáng tạo, quy tụ tinh hoa nghề truyền thống từ khắp vùng miền.

Đặc biệt, chương trình “Hội tụ di sản” tại khu Thái Học là điểm nhấn của toàn lễ hội. Tại đây, du khách được bước vào một “hành trình văn hóa” nơi Hà Nội, Huế, Ninh Bình và Tây Nguyên cùng cất lời, để gốm Bát Tràng, sơn mài Hạ Thái, thêu Thường Tín, nón Chuông, thổ cẩm Ê Đê… kể lại câu chuyện về bàn tay, khối óc và trái tim của người Việt.

Không chỉ là trưng bày, mỗi gian hàng là một “sân khấu sống”, nơi nghệ nhân trực tiếp thao tác, giới thiệu quá trình làm nghề, chia sẻ ký ức, triết lý và niềm tự hào về di sản quê hương.

Nghệ nhân Đỗ Hùng Chiêu, người có hơn bốn thập kỷ gắn bó với nghề sơn mài Hạ Thái, xúc động chia sẻ: “Mỗi sản phẩm là một phần hồn Việt. Khi di sản được kết nối, được nhìn thấy và trân trọng, đó chính là niềm vui lớn nhất với người làm nghề”.

Du khách trong và ngoài nước thích thú với những di sản của Hà Nội và các vùng miền trên toàn quốc

Không chỉ dừng ở trải nghiệm thủ công, Festival còn mở rộng không gian sáng tạo tại Hồ Văn - nơi diễn ra hàng loạt chương trình nghệ thuật: Trình diễn thời trang “Áo dài trên con đường di sản”, triển lãm “Hà Nội thanh tân”, các workshop như làm thiệp giấy dó, tô chuồn chuồn tre, trang trí mặt nạ giấy bồi, vẽ cookie...

Khu ẩm thực “Hương vị Hà Nội” lại khiến du khách say lòng bởi hương vị giò chả Ước Lễ, bánh cuốn tráng tay, bún chả, chè Việt - những món ăn dân dã nhưng thấm đẫm tinh thần Hà thành.

Ẩm thực các vùng Ninh Bình, Huế, Tây Nguyên cũng mang đến những hương vị đặc trưng, níu chân từng đoàn khách tới đây thưởng thức và say mê.

Đặc biệt, tọa đàm quốc tế giữa Văn Miếu - Quốc Tử Giám và Đại học Columbia (Mỹ) là điểm sáng về học thuật, mở ra không gian đối thoại giữa di sản Nho học phương Đông và mô hình giáo dục hiện đại phương Tây.

Sự kiện ấy không chỉ mang tính biểu trưng, mà còn thể hiện khát vọng đưa di sản Việt ra khỏi “vỏ bọc bảo tồn”, để hòa vào dòng chảy tri thức toàn cầu, đối thoại với thế giới trên nền tảng bình đẳng và sáng tạo.

Không chỉ kết nối các vùng miền, Festival còn kết nối Việt Nam với bạn bè quốc tế.
Chương trình “Khoảnh khắc vĩnh cửu” tại Bảo tàng Hà Nội là minh chứng cho tinh thần đó - sự kết hợp giữa nghệ sĩ Việt Nam và Thụy Sĩ trong không gian nghệ thuật ánh sáng và âm thanh đương đại.

Âm nhạc Châu Âu hòa cùng nhạc cụ dân tộc Việt tạo nên bản giao hưởng mới, nơi di sản truyền thống được hồi sinh trong nhịp điệu hiện đại.

Sự kiện “Một thập kỷ bảo vệ và phát huy Nghi lễ và trò chơi Kéo co” tại Long Biên (Hà Nội) lại mang đến sắc màu khác của di sản phi vật thể. Hơn 250 đại biểu quốc tế cùng các cộng đồng di sản Việt Nam, Hàn Quốc, Campuchia đã cùng nhìn lại hành trình gìn giữ và lan tỏa giá trị kéo co - biểu tượng của tinh thần đoàn kết.

Đặc biệt, cuộc hội ngộ của các vùng đất trên khắp thế giới có di sản kéo co được UNESCO vinh danh diễn ra tại đền Trấn Vũ nơi có trò chơi kéo co ngồi - một di sản độc đáo của Hà Nội và thế giới sẽ mang đến cho người xem những sắc màu văn hóa độc đáo trong các màn trình diễn và giao lưu.

Độc đáo nghi thức kéo co ngồi ở đền Trấn Vũ (Hà Nội)

Trong chuỗi sự kiện này, sự ra mắt của “Mạng lưới Cộng đồng Di sản Kéo co Việt Nam” không chỉ là một hoạt động văn hóa, mà còn là một tuyên bố mang tính chiến lược: kết nối để cùng bảo tồn, cùng phát triển, cùng lan tỏa giá trị nhân văn của di sản đến bạn bè năm châu.

Việc kết nối di sản không chỉ là sự kiện văn hóa nhất thời, mà là một sợi dây mềm mại nhưng bền bỉ nối liền quá khứ và hiện tại. Khi di sản từ nhiều vùng miền được gặp nhau, chúng không chỉ “hòa hợp”, mà còn “cộng hưởng”, làm giàu thêm bản sắc dân tộc.

Quan trọng hơn, những cuộc đối thoại quốc tế cho thấy di sản Việt đang bước ra thế giới bằng chính nội lực văn hóa của mình vừa khiêm nhường, vừa tự tin, vừa cổ điển lại vừa mới mẻ.

Trong thời đại toàn cầu hóa, kết nối di sản chính là cách giữ bản sắc để văn hóa Việt Nam tỏa sáng bằng sức mạnh riêng có của mình.

Con đường sáng tạo và bền vững của Thủ đô

Nếu “kết nối di sản” là điều kiện cần, thì “biến di sản thành tài sản” chính là điều kiện đủ để văn hóa thực sự trở thành sức mạnh nội sinh của Thủ đô.

Festival Thăng Long - Hà Nội 2025 vừa tạo nên một không gian văn hóa đầy sắc màu vừa khẳng định khả năng chuyển hóa di sản thành nguồn lực sáng tạo và kinh tế - hướng đi tất yếu của một thành phố văn minh và hội nhập.

Khi người nghệ nhân giới thiệu sản phẩm thủ công đến du khách, khi nhà thiết kế lấy cảm hứng từ di sản để sáng tạo nên những bộ sưu tập áo dài, khi món ăn truyền thống trở thành trải nghiệm ẩm thực được du khách tìm kiếm thì đó chính là lúc di sản được “kích hoạt” thành tài sản.

Giá trị văn hóa không chỉ nằm trong quá khứ, mà đang “sống” trong từng sản phẩm, từng dịch vụ, từng trải nghiệm du lịch.

Hội thảo “Ứng dụng di sản trong sáng tạo” đã chỉ rõ tiềm năng này: Di sản có thể là chất liệu cho thời trang, kiến trúc, điện ảnh, thiết kế và công nghệ. Một bức tranh dân gian Đông Hồ có thể truyền cảm hứng cho họa tiết bao bì sản phẩm; một họa tiết đình làng có thể trở thành biểu tượng thương hiệu; một nghi lễ dân gian có thể được tái hiện bằng công nghệ trình chiếu ánh sáng - đó là cách người trẻ “làm mới” di sản mà vẫn giữ được linh hồn của nó.

Tại Bảo tàng Hà Nội, triển lãm “Những khám phá khảo cổ từ Vườn Chuối” sử dụng công nghệ trình chiếu 3D, tương tác thực tế ảo, giúp di chỉ khảo cổ nghìn năm tuổi trở nên gần gũi, sinh động. Sự kết hợp giữa khoa học, nghệ thuật và công nghệ cho thấy: bảo tồn không đồng nghĩa với giữ nguyên trạng, mà là làm cho di sản “sống” được trong đời sống đương đại.

Nhà hát Múa rối Thăng Long đã tổ chức tọa đàm khoa học “Bảo tồn và phát huy di sản nghệ thuật rối trong cuộc sống đương đại” nhằm bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật rối, một di sản phi vật thể độc đáo của dân tộc trong đời sống văn hóa đương đại.

Cùng với đó là các hoạt động diễu hành, biểu diễn nghệ thuật rối, liên hoan rối... đã tạo một không gian kết nối vô cùng đặc sắc để rối nói riêng và các di sản truyền thống sống một cách sống động trong dòng chảy văn hóa Thủ đô.

Khi di sản trở thành một phần của kinh tế sáng tạo, nó không còn là gánh nặng bảo tồn mà là nguồn lực sinh lợi, bền vững và nhân văn. Hà Nội - thành phố mang trong mình lớp trầm tích nghìn năm văn hiến có đủ tiềm năng để đi đầu trong việc biến di sản thành tài sản.

Điều quan trọng nữa là biến tài sản ấy thành sức mạnh tinh thần - nuôi dưỡng niềm tự hào dân tộc, khơi dậy cảm hứng sáng tạo trong thế hệ trẻ và xây dựng thương hiệu văn hóa Hà Nội trên bản đồ thế giới.

Đó cũng là cách để Thủ đô tiếp tục hiện thực hóa tầm nhìn “Thành phố sáng tạo - nơi di sản sống cùng thời đại”, vừa gìn giữ hồn cốt dân tộc, vừa vươn tới tương lai bằng năng lượng văn hóa.

Từ Văn Miếu - Quốc Tử Giám cổ kính đến không gian sáng tạo Bảo tàng Hà Nội, từ tiếng khung cửi của người nghệ nhân đến âm thanh đương đại của nghệ sĩ quốc tế, Festival Thăng Long - Hà Nội 2025 đã chứng minh một điều: Di sản không chỉ thuộc về quá khứ mà đang thở, đang sống, đang kể chuyện giữa lòng thành phố hiện đại.

Khi Hà Nội biết kết nối để lan tỏa giá trị, biết sáng tạo để biến di sản thành tài sản, thì chính di sản ấy sẽ trở thành nguồn năng lượng mềm mạnh mẽ, nuôi dưỡng bản sắc, khơi dậy khát vọng và nâng tầm hình ảnh Thủ đô trong con mắt bạn bè quốc tế.

Hương Thu