Nắng nóng gay gắt hơn, tiềm ẩn các hiện tượng bất thường

Ảnh minh hoạ

Với điều kiện khí tượng này, vào những thời điểm giao mùa trong năm nay, nguy cơ xảy ra thời tiết nguy hiểm, bất thường và cực đoan vẫn hiện hữu.

Rét đậm trong tháng Hai, nắng nóng gay gắt hơn

Thông tin cụ thể, chuyên gia Hoàng Phúc Lâm - Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia, cho biết ENSO (hiện tượng nóng lên không bình thường - El Nino và lạnh đi không bình thường - của lớp nước mặt thuộc vùng biển phía Đông xích đạo Thái Bình Dương) nhiều khả năng duy trì trạng thái trung tính trong nửa đầu năm 2026, sau đó có xu hướng chuyển dần sang pha El Niño vào các tháng cuối năm.

Theo chuyên gia Hoàng Phúc Lâm, xu hướng khí tượng trên được xem là một trong những yếu tố nền tảng chi phối diễn biến thời tiết trong năm nay.

Cụ thể, trong những tháng đầu năm, hoạt động của không khí lạnh nhìn chung yếu hơn trung bình nhiều năm, song rét đậm, rét hại vẫn có khả năng tập trung chủ yếu trong tháng 2/2026 ở khu vực vùng núi phía Bắc, kèm theo nguy cơ xuất hiện băng giá. Hiện tượng mưa nhỏ, mưa phùn tại miền Bắc dự báo tập trung trong nửa cuối tháng Hai và tháng Ba, tương đương với trung bình nhiều năm.

Về nắng nóng, theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia, khu vực Đông Nam Bộ có khả năng xuất hiện nắng nóng từ cuối tháng Hai đến đầu tháng Ba, sau đó tăng dần cả về cường độ và phạm vi sang miền Tây Nam Bộ.

Trong khi đó, khu vực Tây Bắc Bộ, nắng nóng cục bộ có thể xuất hiện từ tháng Ba. Sang khoảng tháng Tư, nắng nóng bắt đầu xuất hiện ở khu vực Thanh Hóa đến Huế, rồi mở rộng dần ra Bắc Bộ và Trung Bộ vào cuối tháng Tư.

Từ tháng Năm, nắng nóng có xu hướng giảm ở các tỉnh phía Nam, nhưng lại gia tăng tại Bắc Bộ và Trung Bộ, duy trì đến tháng Tám - trước khi suy giảm dần từ tháng Chín.

Như vậy, nhìn chung nắng nóng năm 2026 được dự báo xảy ra nhiều hơn so với năm 2025 và cao hơn trung bình nhiều năm.

Về xu thế mưa, dự báo mùa mưa trên phạm vi cả nước ở mức tương đương trung bình nhiều năm. Trong đó, mùa mưa tại khu vực Tây Nguyên bắt đầu vào cuối tháng Tư, đầu tháng Năm; khu vực Nam Bộ bắt đầu từ nửa cuối tháng Năm; khu vực Bắc Bộ, mùa mưa bắt đầu vào khoảng tháng Năm.

Dự báo số đợt mưa lớn diện rộng có khả năng xấp xỉ hoặc thấp hơn trung bình nhiều năm. Các đợt mưa bắt đầu từ tháng Sáu ở Bắc Bộ; sau đó dịch chuyển dần xuống phía Nam và kết thúc khoảng tháng 11 tại Trung Bộ.

Ảnh minh hoạ

Có khả năng xuất hiện mưa trái mùa

Về thủy văn, theo dự báo của cơ quan khí tượng thủy văn, đầu mùa khô năm 2026, xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long ở mức xấp xỉ trung bình nhiều năm và có khả năng thấp hơn mùa cạn 2024-2025. Tuy nhiên, từ tháng Hai đến tháng Tư, xâm nhập mặn có thể tăng cao hơn nhưng dự báo chưa gây ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp. Trong giai đoạn này cũng có khả năng xuất hiện mưa trái mùa, kể cả trong dịp Tết.

Từ tháng 4-7/2026, cơ quan khí tượng thủy văn quốc gia dự báo tình trạng khô hạn, thiếu nước cục bộ ngoài phạm vi cấp nước của các công trình thủy lợi có thể xảy ra tại một số tỉnh Tây Nguyên như Gia Lai, Đắk Lắk, Lâm Đồng.

Riêng tại khu vực ven biển Đông Nam Bộ trong năm 2026 dự báo có 6 đợt triều cường cao vào các thời điểm đầu tháng Ba, cuối tháng Ba đến đầu tháng Tư, cuối tháng Tư đến đầu tháng Năm, giữa tháng Mười, đầu tháng 11 và đầu tháng 12, trong đó có hai đợt mực nước tại trạm Vũng Tàu có thể vượt 4,3m.

Đáng chú ý, trong bối cảnh ENSO nghiêng dần về pha nóng từ cuối mùa Hè và chuyển sang El Niño vào cuối năm, khu vực Đông Nam Á (bao gồm phía Nam Việt Nam) có xu hướng mưa ít hơn trung bình nhiều năm.

Hoạt động của bão, áp thấp nhiệt đới từ tháng 2-7/2026, dự báo ở mức tương đương trung bình nhiều năm trên Biển Đông (khoảng 3-4 cơn, trong đó khoảng 1 cơn có khả năng đổ bộ).

Từ tháng 8-12/2026, số lượng bão có khả năng thấp hơn trung bình nhiều năm, song cần đề phòng những cơn bão có cường độ mạnh. Trong đó tháng Tám và Tháng Chín, bão chủ yếu ảnh hưởng đến miền Bắc; còn từ tháng Chín đến tháng 12/2026 tập trung nhiều hơn ở miền Trung và phía Nam.

Theo đại diện Cục Khí tượng Thủy văn, từ các đợt bão kèm lũ lịch sử vừa qua, công tác dự báo thủy văn đang được quan tâm đầu tư nâng cao chất lượng dự báo. Hiện nay, ngành đã có thể cảnh báo trước 24-48 giờ, thậm chí 72 giờ đối với những diễn biến có quy mô lớn và tiến triển tương đối chậm. Tuy nhiên, với những trận mưa cường suất mạnh, phạm vi rộng và diễn biến nhanh, việc cảnh báo vẫn còn hạn chế.

Phân tích cụ thể, Phó Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn Hoàng Đức Cường nhấn mạnh dự báo thủy văn không chỉ phụ thuộc vào diễn biến của các khối không khí, mà còn liên quan chặt chẽ đến lượng nước thực tế trên bề mặt, đặc biệt là nước mưa và nước từ thượng nguồn đổ về.

Thông thường, địa hình, như hệ thống núi đồi, thì tương đối ổn định, song lượng nước lại biến đổi liên tục và rất khó nắm bắt đầy đủ. Bên cạnh đó, các quy luật và mô hình tính toán thủy văn trước đây, nhiều khi cũng không còn phù hợp với thực tế hiện nay, nên buộc phải liên tục cập nhật bằng khối lượng dữ liệu rất lớn, từ đo đạc mưa, dòng chảy đến vận hành các hồ chứa.

Vì vậy, thời gian tới, Cục Khí tượng Thủy văn sẽ phối hợp với các viện nghiên cứu, trường đại học để cập nhật hệ thống mặt cắt sông, dữ liệu thủy văn và mô hình tính toán lũ, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo nhằm nâng cao chất lượng dự báo tốt hơn.

TTXVN