Nghệ An: Cần đẩy mạnh giám sát hoạt động khai thác, vận chuyển cát trên sông Lam

Tình trạng khai thác và tập kết cát trái phép trên sông Lam (tỉnh Nghệ An) thời gian gần đây đang trở thành vấn đề nóng, gây bức xúc trong dư luận. Nhiều khu vực ven sông, đặc biệt là đoạn qua xã Tam Đồng và vùng giáp ranh, liên tục xuất hiện tàu thuyền hút cát hoạt động xuyên đêm, lén lút thay đổi vị trí để đối phó với lực lượng chức năng.

Bến tập kết cát ngay sát dòng sông Lam, thuộc xã Tam Đồng, tỉnh Nghệ An

Theo phản ánh của người dân xã Tam Đồng, đoạn sông trước bến cát Ngà Tuyết thời gian qua thường xuyên xuất hiện tàu hút cát trái phép. Các đối tượng thường hoạt động vào ban đêm hoặc chọn vị trí giáp ranh giữa các địa bàn nhằm gây khó khăn cho công tác kiểm tra.

Người dân cho biết tình trạng này khiến họ vô cùng lo lắng vì nguy cơ sạt lở bờ sông, ảnh hưởng trực tiếp đến đất sản xuất, nhà cửa và hệ thống đê kè.

Ông Tưởng Đăng Phú, Chủ tịch UBND xã Tam Đồng, cho biết, ngay sau khi nhận thông tin phản ánh, xã đã chỉ đạo các phòng, ban phối hợp Công an xã kiểm tra thực địa. Chính quyền đã thành lập các tổ tuần tra xử lý, tăng cường giám sát các bến, mỏ, điểm tập kết cát sỏi trên địa bàn để kịp thời phát hiện vi phạm.

Ông Đặng Anh Hảo, Phó Trưởng phòng Kinh tế xã, thông tin thêm: Qua kiểm tra tại bến Ngà Tuyết, lực lượng chức năng nhận thấy có dấu hiệu biến động về phạm vi bến bãi, máy móc và vị trí tập kết.

UBND xã đã yêu cầu đơn vị kinh doanh khôi phục mốc giới, bố trí lại camera giám sát và hoạt động trạm cân nhằm bảo đảm quản lý đúng quy định.

Ngày 2/11, chính quyền hai xã Tam Đồng và Đại Đồng phối hợp kiểm tra, phát hiện một sà lan đang hút cát có dấu hiệu trái phép trên sông Lam. Phương tiện đã bị yêu cầu đưa vào bến để lập biên bản, sau đó bàn giao Công an xã Đại Đồng để tiếp tục điều tra theo thẩm quyền.

Đại diện Công an xã Đại Đồng cho biết đã tạm giữ phương tiện và công cụ khai thác để làm rõ hành vi vi phạm.

Hoạt động tập kết, vận chuyển cát, sỏi tại bến có thời điểm diễn ra rất sôi nổi

Trước vấn đề này, ông Nguyễn Doãn Đức, Giám đốc Công ty CP Khai thác cát, sạn và vận tải Thanh Chương (đơn vị chủ quản bến Ngà Tuyết) khẳng định, công ty đã quy định rõ trách nhiệm cho các hộ kinh doanh bến bãi và khai thác mỏ; yêu cầu tuân thủ đúng pháp luật và chịu trách nhiệm nếu xảy ra vi phạm.

Theo Cục Thuế Nghệ An, thời gian qua, việc quản lý thuế đối với lĩnh vực khai thác khoáng sản, đặc biệt là đất, cát, đá, sỏi phục vụ xây dựng, vẫn gặp nhiều vướng mắc. Một trong những nguyên nhân là sự chênh lệch lớn giữa sản lượng khai thác thực tế và sản lượng doanh nghiệp kê khai.

Cát sỏi bán cho hộ gia đình hoặc công trình nhỏ lẻ thường không được xuất hóa đơn hoặc các đơn vị sử dụng hóa đơn không hợp pháp để hợp thức hóa nguồn hàng. Điều này khiến cơ quan thuế khó kiểm soát sản lượng khai thác, dẫn đến thất thu ngân sách; đồng thời tạo ra môi trường cạnh tranh không lành mạnh giữa các doanh nghiệp hoạt động đúng quy định và những đơn vị gian lận.

Trước diễn biến phức tạp của nạn khai thác cát trái phép, nhiều ý kiến cho rằng việc xử lý hành vi khai thác “lậu” mới chỉ là giải pháp tình thế. Quan trọng hơn, cần xây dựng một cơ chế giám sát chặt chẽ toàn bộ chuỗi hoạt động từ khai thác, vận chuyển cho đến tiêu thụ tại công trình. Khi không thể kiểm soát đường đi của cát, các đối tượng dễ dàng hợp thức hóa nguồn cát trái phép bằng hóa đơn “vòng”, gây khó khăn cho cơ quan thuế, đồng thời tạo ra lỗ hổng lớn trong quản lý tài nguyên.

Giải pháp được nhiều chuyên gia đề xuất là yêu cầu tất cả các mỏ cát phải lắp đặt hệ thống camera 24/7, dữ liệu truyền trực tiếp cho cơ quan chức năng; đồng thời quy định chặt chẽ việc sử dụng trạm cân điện tử tại bến bãi để ghi nhận sản lượng xuất bán theo thời gian thực.

Việc này giúp cơ quan quản lý kiểm soát được sản lượng thực tế, giảm tối đa gian lận. Song song với đó, các địa phương cần tổ chức tổng rà soát mỏ cát, đánh giá lại trữ lượng từng mỏ và nhu cầu thực tế của các dự án xây dựng, nhằm phân bổ khai thác phù hợp và hạn chế phát sinh vi phạm.

Minh Quang