Nghị quyết 71 đột phá phát triển giáo dục toàn diện, tầm nhìn xa, mục tiêu cụ thể

Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo được ban hành trước thềm năm học mới 2025 - 2026, đánh dấu bước chuyển mình của ngành Giáo dục.

Các em học sinh tham dự lễ khai giảng năm học mới 2025 - 2026

Theo chuyên gia giáo dục, TS Lê Đức Thuận, trước hết, Nghị quyết đã nhìn thẳng vào sự thật, chỉ ra một cách hệ thống và sâu sắc những hạn chế, yếu kém cố hữu của ngành giáo dục, từ chênh lệch vùng miền, bất cập về đội ngũ nhà giáo, cơ sở vật chất, sự lạc hậu của giáo dục đại học và nghề nghiệp, cho đến "bệnh hình thức" và tâm lý trọng bằng cấp. Việc nhận diện đúng và trúng vấn đề là tiền đề quan trọng nhất cho các giải pháp sau đó.

Bên cạnh đó, các quyết sách đưa ra có tầm nhìn xa và mục tiêu rất cụ thể, định lượng hóa được con đường phát triển của giáo dục Việt Nam đến năm 2030, 2035 và tầm nhìn 2045. Ví dụ, mục tiêu phấn đấu có ít nhất 8 cơ sở giáo dục đại học vào nhóm 200 Châu Á vào năm 2030 hay đưa hệ thống giáo dục quốc dân vào nhóm 20 quốc gia hàng đầu thế giới vào năm 2045 là những mục tiêu rất tham vọng nhưng cần thiết, tạo ra áp lực và động lực để thay đổi.

Trong Nghị quyết, các giải pháp mang tính hệ thống và đồng bộ, không chỉ tập trung vào một khía cạnh mà tác động đến toàn bộ hệ thống. Nghị quyết chú trọng cả việc đổi mới tư duy, hoàn thiện thể chế, đảm bảo nguồn lực tài chính, phát triển đội ngũ nhà giáo, hiện đại hóa cơ sở vật chất, chuyển đổi số, và tăng cường hợp tác quốc tế. Đây là một cách tiếp cận tổng thể để giải quyết gốc rễ của vấn đề.

"Đặc biệt, tôi đánh giá rất cao quan điểm đặt người học là trung tâm, nhà giáo là động lực quyết định và sự nhấn mạnh vào việc phối hợp chặt chẽ giữa "gia đình, nhà trường và xã hội". Đây là tư duy giáo dục hiện đại, nhân văn, coi trọng sự phát triển toàn diện của con người.

Nghị quyết 71 không phải là một văn bản cải cách thông thường, mà là một cương lĩnh hành động với những quyết sách mạnh mẽ, quyết liệt, hứa hẹn tạo ra một sự chuyển mình thực sự cho nền giáo dục nước nhà", TS Lê Đức Thuận chia sẻ.

Nghị quyết 71 đã trực tiếp "cởi trói" cho ít nhất bốn "nút thắt" lớn nhất đang kìm hãm sự phát triển của giáo dục Việt Nam trong nhiều năm qua. Đó là cởi trói về nguồn lực và tài chính. Đây là điểm đột phá lớn nhất.

Việc quy định cứng chi ngân sách Nhà nước cho giáo dục và đào tạo đạt tối thiểu 20% tổng chi là một sự cam kết chính trị mạnh mẽ, giải quyết bài toán thiếu hụt kinh phí kinh niên. Cùng với đó, việc xây dựng Chương trình mục tiêu quốc gia mới, các chính sách ưu đãi về đất đai, thuế sẽ tạo ra một cú hích thực sự về nguồn lực đầu tư cho toàn ngành.

Không chỉ vậy, Nghị quyết đã cởi trói về chính sách cho nhà giáo. Nỗi lo "cơm áo không đùa với khách thơ" của các thầy cô giáo đã được lắng nghe. Quyết sách nâng phụ cấp ưu đãi nghề lên tối thiểu 70% cho giáo viên mầm non, phổ thông và 100% cho giáo viên vùng khó khăn là một giải pháp trực diện, có tác động tức thì, giúp nhà giáo yên tâm công tác, cống hiến và giữ chân người giỏi ở lại với nghề.

Ảnh minh hoạ

Đối với giáo dục đại học, Nghị quyết đã cởi trói cơ chế tự chủ. Nghị quyết đã làm rõ một vấn đề gây tranh cãi nhiều năm: Bảo đảm quyền tự chủ đầy đủ, toàn diện cho các cơ sở giáo dục đại học không phụ thuộc vào mức độ tự chủ tài chính.

Điều này cho phép các trường đại học thực sự được tự quyết về học thuật, tổ chức nhân sự, tuyển dụng người giỏi (kể cả từ nước ngoài) và không bị trói buộc bởi các quy định hành chính cứng nhắc. Đây là chìa khóa để tạo ra các đại học nghiên cứu tinh hoa, đẳng cấp quốc tế.

Về tư duy quản lý, Nghị quyết yêu cầu một sự chuyển đổi căn bản "từ quản lý hành chính sang kiến tạo phát triển, quản trị hiện đại". Cùng với chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, giảm đầu mối quản lý, điều này sẽ phá bỏ được sự quan liêu, trì trệ, tạo không gian cho sự sáng tạo và linh hoạt ở cấp cơ sở, từ đó nâng cao hiệu quả quản trị trong toàn hệ thống.

Theo TS Lê Đức Thuận, để một Nghị quyết mang tính đột phá như Nghị quyết 71 vào cuộc sống và tạo ra kết quả thực chất, chúng ta cần hội tụ cả điều kiện cần và điều kiện đủ.

Đó là sự nhất quán và quyết liệt trong tổ chức thực hiện. Nghị quyết đã phân công nhiệm vụ rất rõ cho từng cơ quan, từ Đảng ủy Quốc hội, Chính phủ đến các cấp ủy địa phương. Điều kiện tiên quyết là tất cả các cấp, các ngành phải quán triệt sâu sắc và hành động một cách đồng bộ, quyết liệt, không "đánh trống bỏ dùi".

Các tư tưởng, chủ trương của Nghị quyết phải được nhanh chóng chuyển thành các luật, nghị định, thông tư cụ thể. Đảng ủy Quốc hội và Chính phủ cần phối hợp chặt chẽ để "thể chế hóa thành Nghị quyết đặc thù", sửa đổi Luật Giáo dục, Luật Giáo dục Đại học và các văn bản liên quan để tạo hành lang pháp lý thông suốt cho việc đổi mới.

Đồng thời, cam kết chi tối thiểu 20% ngân sách cho giáo dục và bố trí nguồn lực cho Chương trình mục tiêu quốc gia phải được thực hiện một cách nghiêm túc. Nguồn lực ở đây không chỉ là tài chính, mà còn là con người, là đội ngũ cán bộ quản lý đủ tâm và tầm để triển khai sự thay đổi.

Năm học 2025 - 2026 vừa mới bắt đầu, cùng Nghị quyết 71-NQ/TW vừa được ban hành với nhiều chính sách ưu đãi đặc thù hướng đến học sinh, sinh viên, nhà giáo. Đây là động lực to lớn cho ngành Giáo dục chuyển mình phát triển toàn diện, bước vào kỷ nguyên mới.

Giáo dục là "sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và của toàn dân". Vì vậy, để Nghị quyết thành công, cần có sự thấu hiểu, đồng thuận và tham gia tích cực từ chính phụ huynh, học sinh, các doanh nghiệp và toàn xã hội. Truyền thông cần làm tốt vai trò của mình để lan tỏa tinh thần đổi mới của Nghị quyết, tạo thành một phong trào thi đua học tập, xây dựng xã hội học tập trên cả nước.

Chỉ khi hội tụ đủ các yếu tố trên, chúng ta mới có thể biến những mục tiêu, quyết sách đột phá trong Nghị quyết 71 thành hiện thực, tạo ra một nền giáo dục phát triển, hiện đại.

Ngọc Minh