Nhiều kinh nghiệm quốc tế giúp Hà Nội phát huy bản sắc sáng tạo

Sáng 5/12, tại Hội trường Bảo tàng Hà Nội, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội phối hợp Văn phòng UNESCO tại Việt Nam tổ chức chương trình trao đổi chuyên đề “Lễ hội trong Thành phố Sáng tạo: Kiến tạo tương lai - Thực hành tốt và Khung phát triển từ Hà Nội và Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO”.

Đây là hoạt động nằm trong khuôn khổ Kế hoạch 97/KH-UBND về hoạt động của Hà Nội trong Mạng lưới Thành phố Sáng tạo UNESCO. Chương trình do Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội phối hợp UNESCO tổ chức, quy tụ chuyên gia từ nhiều quốc gia, với 5 phiên thảo luận tập trung chia sẻ kinh nghiệm và mô hình lễ hội sáng tạo theo hướng bao trùm, bền vững.

Bà Bạch Liên Hương, Thành ủy viên, Giám đốc Sở Văn hoá và Thể Thao Hà Nội phát biểu tại sự kiện

Phát huy tối đa giá trị bản địa

Tại hội nghị, các đại biểu quốc tế đều chung quan điểm rằng bản sắc sáng tạo của một thành phố đều có thể xuất phát từ giá trị và bản sắc truyền thống.

Bà Suwannee Senee, đại diện Thành phố Sáng tạo Chiang Mai (Thái Lan), nhấn mạnh: “Chiang Mai phát triển được hệ sinh thái sáng tạo hôm nay là nhờ chúng tôi không đánh mất những gì thuộc về mình. Nghề thủ công truyền thống là trụ cột quan trọng của thành phố”.

Bà Suwannee Senee, đại diện Thành phố Sáng tạo Chiang Mai (Thái Lan) phát biểu

Theo bà, Chiang Mai sở hữu hệ thống 9 nhóm nghề chủ đạo như chế tác bạc, sơn mài, dệt, mộc… với hơn 200 nghệ nhân và nhóm sáng tạo đang hoạt động, tạo việc làm cho hơn 60.000 lao động và đóng góp 12–14% GDP toàn tỉnh.

Thành công của Chiang Mai được xây dựng trên mô hình hợp tác ba bên giữa khu vực công - tư - cộng đồng (PPP). Chính quyền đảm nhiệm vai trò hoạch định chiến lược, quy hoạch khu sáng tạo gồm cả khu phố cổ 2,56 km²; đầu tư hạ tầng và kết nối mạng lưới quốc tế. Các sở ngành phối hợp quảng bá văn hóa Lanna, đồng thời TCDC Chiang Mai vận hành các trung tâm sáng tạo và không gian triển lãm.

Trong khi đó, doanh nghiệp tư nhân là lực lượng đưa sản phẩm thủ công ra thị trường toàn cầu. Những khu vực như Wua Lai, Sankampaeng và Mae Rim thu hút nguồn vốn tư nhân lớn và trở thành điểm đến du lịch, thủ công kết hợp, mang lại doanh thu khoảng 30.000 triệu baht mỗi năm. Cộng đồng nghệ nhân đóng vai trò trung tâm trong việc truyền nghề và duy trì sức sống sáng tạo, được củng cố bởi sự đồng thuận cao từ 570 bên liên quan tham gia khảo sát.

Cũng đến từ Thái Lan, bà Witiya Pittungapoo (Sukhothai) chia sẻ mô hình phát triển sáng tạo gắn với hành động vì khí hậu, dựa trên triết lý 5P: Con người, Hành tinh, Thịnh vượng, Hòa bình và Hợp tác.

“Chúng tôi tổ chức chợ xanh, khuyến khích sử dụng vật liệu tự nhiên, giảm rác thải trong mùa lễ hội và trao quyền cho phụ nữ trong việc gìn giữ tri thức dân gian. Người trẻ và người lớn tuổi cùng tham gia để bảo vệ cả di sản lẫn môi trường sống” - đại biểu này chia sẻ.

Tận dụng nguồn lực từ giới trẻ

Bài học thứ hai được nhiều đại biểu quốc tế chia sẻ là vai trò của thanh niên và hệ thống giáo dục trong phát triển Thành phố Sáng tạo.

Đại diện Asahikawa (Nhật Bản), bà Ho Rui Qi Rachael, cho biết thành phố đặt thanh thiếu niên vào trung tâm của Tuần lễ Thiết kế. Asahikawa khuyến khích học sinh, sinh viên tham gia trực tiếp vào tổ chức sự kiện, xây dựng ý tưởng và vận hành hoạt động sáng tạo. Mô hình này sử dụng văn hóa - nghệ thuật như công cụ gắn kết cộng đồng, dựa trên nguyên tắc học hỏi liên thế hệ, tạo nên môi trường sáng tạo bền vững và có chiều sâu xã hội.

"Với người trẻ, chúng tôi tạo điều kiện để các em tiếp cận thiết kế ở nhiều cấp độ khác nhau, từ nhà trường đến các hoạt động thực hành. Thành phố cũng tăng cường trao đổi với các thành phố thiết kế khác để học hỏi những cách làm mới và mở rộng tầm nhìn văn hóa cho giới trẻ”.

Trong khi đó, bà Eriko Esaka (Nagoya, Nhật Bản) nhấn mạnh triết lý phát triển nhân tài được đặt ra từ năm 1989 khi Nagoya tuyên bố trở thành “Thành phố Thiết kế”. Ba trụ cột lớn mà thành phố này đặt ra là: kiến thiết cộng đồng, phát triển sản phẩm, bồi dưỡng nhân lực nhằm góp phần hình thành hệ sinh thái sáng tạo dài hạn. Không gian sáng tạo ComoNe, được xây dựng như “thế giới trong lòng đất”, tạo nơi gặp gỡ giữa nghệ sĩ, nhà thiết kế, cộng đồng và doanh nghiệp để thử nghiệm ý tưởng và nuôi dưỡng tài năng mới.

Trong phần thảo luận mở, đoàn đại biểu là sinh viên Học viện Ngoại giao đưa ra một góc nhìn đáng chú ý: Nếu các thành phố sáng tạo coi thanh niên là lực lượng nòng cốt, vậy sinh viên có thể tham gia vào các lễ hội ở mức độ nào, và bằng cách nào để tiếng nói của họ thực sự được lắng nghe? Các bạn cho rằng sinh viên hiện nay không thiếu ý tưởng, chỉ thiếu cơ chế thử nghiệm và cơ hội tiếp cận các không gian sáng tạo quy mô lớn của thành phố.

Bà Ho Rui Qi Rachael, Đại diện Asahikawa (Nhật Bản)

Gợi mở hướng tiếp cận cho vấn đề này, bà Ho Rui Qi Rachael cho biết Asahikawa đã từng đối mặt với tình trạng tương tự. Thành phố giải quyết bằng cách thiết lập các “nhóm dự án mở” để sinh viên có thể tự do đề xuất chủ đề, tự xây dựng hoạt động trong Tuần lễ Thiết kế và trực tiếp làm việc với cộng đồng. Các nhóm sinh viên còn được phân công đảm nhiệm những hạng mục quan trọng như thiết kế triển lãm nhỏ, tổ chức hoạt động tương tác hoặc xây dựng bản đồ sáng tạo dành cho khách tham quan trẻ.

Các diễn giả trao đổi về việc kiến tạo Thành phố sáng tạo từ lễ hội

Theo bà, việc trao quyền sớm cho sinh viên không chỉ giúp họ trưởng thành mà còn tạo ra nguồn ý tưởng tươi mới, thúc đẩy thành phố duy trì sức sống sáng tạo liên tục qua từng mùa lễ hội.

Những ý kiến tâm huyết của các đại biểu sẽ góp phần giúp Hà Nội củng cố bản sắc sáng tạo và thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa trong thời gian tới.

Thái Sơn