Phát triển kinh tế xanh có phải giải pháp giảm phát thải khí mê-tan

Kinh tế xanh, trụ cột toàn diện giảm phát thải mê-tan

Kinh tế xanh đang trở thành trụ cột quan trọng trong chiến lược tăng trưởng bền vững của Việt Nam, không chỉ giúp cải thiện chất lượng môi trường mà còn là giải pháp trực tiếp trong kiểm soát khí mê-tan, loại khí gây hiệu ứng nhà kính gấp 28 lần so với CO₂. Trong bối cảnh Việt Nam cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, giảm phát thải khí mê-tan được xem là một trong những nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu.

Phát triển kinh tế xanh, với các trụ cột về nông nghiệp bền vững, năng lượng tái tạo, sử dụng hiệu quả tài nguyên và kinh tế tuần hoàn, đang mở ra con đường kép - vừa tăng trưởng, vừa bảo vệ môi trường.

Các nhà khoa học ứng dụng nghiên cứu vào thực tế để phát triển kinh tế xanh

Mô hình kinh tế xanh của Việt Nam không chỉ là xu hướng, mà là giải pháp trực tiếp và toàn diện để giảm phát thải khí nhà kính, trong đó có mê-tan. PGS.TS. Võ Hữu Công, Phó Trưởng khoa Tài nguyên và Môi trường, Học viện Nông nghiệp Việt Nam cho biết: “Kinh tế xanh là công cụ tổng hợp giúp giảm phát thải mê-tan từ nông nghiệp, năng lượng đến quản lý chất thải, đồng thời bảo đảm tăng trưởng và sinh kế cho người dân. Một trong những giải pháp được các nhà khoa học đề xuất là phát triển nền nông nghiệp tuần hoàn, tận dụng triệt để các giá trị dinh dưỡng, nguồn chất hữu cơ trong chất thải chăn nuôi để sử dụng cho cây trồng”.

PGS.TS. Võ Hữu Công, Phó Trưởng khoa Tài nguyên và Môi trường, Học viện Nông nghiệp Việt Nam cũng nói thêm: “Mô hình nông nghiệp tuần hoàn được các nhà khoa học của Học viện Nông nghiệp Việt Nam triển khai tại xã Sông Xoài, TP Phú Mỹ, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu (nay là Phường Tân Thành, TP Hồ Chí Minh) cho thấy hiệu quả rõ rệt trong tuần hoàn các thành phần có giá trị của chất thải chăn nuôi lợn đối với cây bưởi”.

Mô hình xử lý chất thải chăn nuôi lợn sử dụng cho cây bưởi tại HTX bưởi da xanh Sông Xoài

Cơ chế giảm mê-tan, hiệu quả bước đầu

Với mục tiêu giảm mê-tan, bốn trụ cột chính của kinh tế xanh được hướng tới đó là hiện đại hóa nông nghiệp, sử dụng hiệu quả và bền vững tài nguyên thiên nhiên, phát triển năng lượng tái tại, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.

Trong bối cảnh hiện nay, Việt Nam đang triển khai Kế hoạch hành động quốc gia giảm phát thải khí mê-tan đến năm 2030 (Quyết định 942/QĐ-TTg, năm 2022) với mục tiêu đầy tham vọng là giảm ít nhất 30% phát thải khí mê-tan so với năm 2020. Các cơ chế thực hiện tập trung vào chuyển đổi công nghệ cốt lõi trong hai lĩnh vực chính: nông nghiệp và quản lý chất thải.

Theo các nhà khoa học, việc tối ưu hóa tài nguyên, mang lại giá trị kinh tế và môi trường bền vững

Trong nông nghiệp, Chương trình Biogas quốc gia, các mô hình tưới ngắt quãng (AWD), canh tác lúa thông minh thích ứng khí hậu (CSA) đã được đẩy mạnh, giúp giảm phát thải CH₄ trong ngành này khoảng 15% giai đoạn 2015–2022. Trong quản lý chất thải, mô hình rác phát điện được ưu tiên phát triển tại Hà Nội, Bình Dương, Đà Nẵng nhằm thu hồi CH₄ từ các bãi rác để chuyển hóa thành điện năng.

Song song, việc phát triển mạnh năng lượng tái tạo đã góp phần cắt giảm khoảng 30 triệu tấn CO₂ tương đương mỗi năm, khẳng định hiệu quả tích cực của các giải pháp kinh tế xanh.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất để mở rộng quy mô các dự án giảm mê-tan là khoảng trống chính sách và khung pháp lý chưa hoàn chỉnh cho tài chính xanh và thị trường carbon cùng với rủi ro đầu tư cao khiến các dự án nhỏ, lợi nhuận thấp trong lĩnh vực nông nghiệp - môi trường khó tiếp cận nguồn vốn ưu đãi.

Tầm nhìn chiến lược, đẩy mạnh đổi mới

PGS.TS. Võ Hữu Công, Phó Trưởng khoa Tài nguyên và Môi trường, Học viện Nông nghiệp Việt Nam khẳng định: “Để phát huy tối đa hiệu quả của kinh tế xanh trong chiến lược giảm phát thải mê-tan và hiện thực hóa mục tiêu Net Zero 2050, Việt Nam cần tập trung vào việc hoàn thiện thể chế tài chính, thúc đẩy đổi mới công nghệ và tăng cường hợp tác quốc tế. Đây không chỉ là giải pháp mà là con đường bắt buộc để tạo ra một nền kinh tế năng suất cao, ít rủi ro khí hậu”.

Việc huy động nguồn lực khổng lồ từ khu vực tư nhân là ưu tiên hàng đầu. Để làm được điều này, cần sớm xây dựng khung pháp lý minh bạch cho tài chính xanh và carbon.

PGS.TS. Võ Hữu Công nghiên cứu ứng dụng ủ compost từ chất thải chăn nuôi giúp cây thanh long phát triển đồng đều

Song song, cần thiết lập quỹ bảo lãnh đầu tư xanh nhằm giảm thiểu rủi ro cho doanh nghiệp khi đầu tư vào các lĩnh vực rủi ro cao nhưng tiềm năng giảm mê-tan lớn như nông nghiệp tuần hoàn và năng lượng sinh học. Ngoài ra, Việt Nam cần tăng cường hỗ trợ kỹ thuật và tài chính cho công nghệ Biogas và Compost để tối ưu hóa việc thu hồi và sử dụng khí mê-tan trong chăn nuôi.

Đặc biệt, cần khuyến khích mạnh mẽ mô hình “nông nghiệp carbon thấp”, tích hợp chăn nuôi – trồng trọt – năng lượng sinh học. Cùng với đó, cần đẩy mạnh hợp tác để thu hút vốn từ các quỹ khí hậu quốc tế như GCF, GEF và sự hỗ trợ kỹ thuật từ FAO, JICA, GIZ.

Để quản lý phát thải hiệu quả, PGS.TS. Võ Hữu Công cho rằng, Việt Nam cần đầu tư xây dựng hệ thống MRV (Đo đạc - Báo cáo - Kiểm chứng) thống nhất, chính xác, làm cơ sở khoa học cho việc giao dịch tín chỉ carbon, đồng thời nâng cao năng lực cho cán bộ địa phương và doanh nghiệp trong việc áp dụng công nghệ xanh.

Chất thải chăn nuôi gà được ủ compost hữu cơ, tạo nguồn dinh dưỡng an toàn cho cây thanh long

Phát triển kinh tế xanh là hướng đi tất yếu để Việt Nam đạt được mục tiêu kép: tăng trưởng kinh tế và bảo vệ khí hậu. Khi các trụ cột kinh tế xanh được triển khai đồng bộ, Việt Nam không chỉ giảm phát thải mê-tan mà còn tạo ra một nền kinh tế năng suất cao, ít rủi ro khí hậu.

Đình Trung