Tây Ninh phát hiện nhiều sai phạm trong hoạt động khai thác khoáng sản

Mới đây, Thanh tra tỉnh Tây Ninh đã công bố kết luận của Thanh tra tỉnh Tây Ninh (cũ) về Công tác quản lý thăm dò, khảo sát, quy hoạch, cấp phép, khai thác và vận chuyển khoáng sản làm vật liệu xây dựng (VLXD) trên địa bàn toàn tỉnh.

Kết quả thanh tra không chỉ ghi nhận những nỗ lực trong công tác quản lý Nhà nước mà còn phát hiện hàng loạt sai phạm; trong đó nổi bật là tình trạng khai thác sai phép, nợ thuế tài nguyên, phí bảo vệ môi trường kéo dài và chưa thực hiện thủ tục đóng cửa mỏ đúng quy định, gây thất thu ngân sách nhà nước hơn 7 tỷ đồng.

Một mỏ cát hoạt động trong hồ Dầu Tiếng (Tây Ninh) - Ảnh tư liệu

Theo Kết luận Thanh tra, Đoàn thanh tra đã trực tiếp làm việc với Sở Tài nguyên và Môi trường (nay là Sở Nông nghiệp và Môi trường), Sở Xây dựng, Chi cục Thuế khu vực XVI, UBND các huyện, thị xã, thành phố (trước khi thực hiện chính quyền 2 cấp) và nhiều tổ chức, cá nhân có liên quan.

Đây là cuộc thanh tra chuyên đề có quy mô rộng, tập trung vào các lĩnh vực quản lý Nhà nước về khoáng sản làm VLXD; bao gồm: Quy hoạch, cấp phép, kiểm tra hoạt động khai thác, đấu giá quyền khai thác khoáng sản, quản lý tài chính và đất đai liên quan.

Theo đó, trong giai đoạn từ năm 2019 đến tháng 6/2024, UBND tỉnh Tây Ninh đã cấp 23 giấy phép thăm dò và 37 giấy phép khai thác khoáng sản VLXD; bao gồm: 8 giấy phép khai thác cát xây dựng và 29 giấy phép khai thác đất, vật liệu san lấp. Ngoài ra, 30 giấy phép được cấp trước thời điểm thanh tra nhưng vẫn còn hiệu lực do được gia hạn.

Hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh chủ yếu do các doanh nghiệp tư nhân và công ty cổ phần thực hiện với quy mô từ nhỏ lẻ đến tương đối lớn, góp phần cung ứng nguồn vật liệu xây dựng cho hàng loạt công trình hạ tầng, dân dụng và công nghiệp trong và ngoài tỉnh.

Tuy nhiên, quá trình thanh tra cho thấy, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác quản lý và chấp hành pháp luật trong hoạt động khai thác khoáng sản vẫn còn nhiều tồn tại đáng lo ngại.

Trước hết là tình trạng kê khai không đầy đủ nghĩa vụ tài chính. Trong số 29 mỏ được kiểm tra có tới 21 mỏ chưa thực hiện đầy đủ việc kê khai và quyết toán phí bảo vệ môi trường, thuế tài nguyên.

Tổng số tiền còn phải nộp vào ngân sách Nhà nước lên tới 7,154 tỷ đồng, trong đó mới thu được 938 triệu đồng. Các sai phạm này vi phạm nghiêm trọng Luật Thuế tài nguyên, các thông tư hướng dẫn của Bộ Tài chính và Nghị định số 164/2016/NĐ-CP về phí bảo vệ môi trường.

Hoạt động khai thác cát rầm rộ tại hồ Dầu Tiếng từ nhiều năm nay tại Tây Ninh (Ảnh tư liệu)

Tiếp theo là tình trạng vi phạm quy định về đất đai và thủ tục đóng cửa mỏ. Nhiều doanh nghiệp không thực hiện đăng ký biến động đất đai sau khi được chuyển mục đích sử dụng, thậm chí có dự án đã hết hạn sử dụng đất nhưng không lập hồ sơ gia hạn theo quy định.

Diện tích sử dụng đất chưa hoàn thiện thủ tục pháp lý được xác định lên tới 237.235,1m².

Đáng chú ý, một số mỏ đã hết hạn khai thác trên 6 tháng nhưng doanh nghiệp vẫn chưa nộp hồ sơ đóng cửa mỏ, dù đã được Sở Nông nghiệp và Môi trường nhiều lần mời làm việc, nhắc nhở và yêu cầu cam kết.

Về kỹ thuật khai thác, có hiện tượng doanh nghiệp khai thác không đúng vị trí, trữ lượng hoặc vượt quá công suất ghi trong giấy phép.

Việc quản lý Nhà nước ở một số khâu còn thiếu chặt chẽ, như chậm ban hành văn bản hướng dẫn tỷ lệ quy đổi khoáng sản nguyên khai, thành phẩm làm căn cứ tính phí bảo vệ môi trường (Quyết định số 08/2021/QĐ-UBND); chưa thường xuyên tổ chức kiểm tra, giám sát, xử lý sai phạm kịp thời.

Đoàn thanh tra đã xác định các vi phạm chủ yếu rơi vào 3 nhóm chính: Vi phạm hành chính trong lĩnh vực thuế, đất đai và khoáng sản. Những vi phạm này không chỉ dẫn đến thất thoát nguồn thu ngân sách, mà còn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn trong khai thác, ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến quy hoạch tài nguyên dài hạn.

Trước tình hình này, UBND tỉnh Tây Ninh đã yêu cầu các cơ quan chức năng thực hiện hàng loạt biện pháp chấn chỉnh và xử lý nghiêm các vi phạm.

Cụ thể, Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao chủ trì rà soát lại toàn bộ hệ thống văn bản đã ban hành, tham mưu UBND tỉnh điều chỉnh, bổ sung hoặc thay thế cho phù hợp với thực tiễn. Đồng thời, Sở có trách nhiệm hướng dẫn, đôn đốc các doanh nghiệp thực hiện đầy đủ thủ tục đóng cửa mỏ, đăng ký biến động đất đai, lập hồ sơ gia hạn sử dụng đất đúng hạn.

Hồ Dầu Tiếng được đánh giá là đầu mối khoáng sản cát tại khu vực Đông Nam Bộ (Ảnh tư liệu)

Đối với những trường hợp cố tình vi phạm, không hợp tác hoặc chây ỳ không thực hiện đóng cửa mỏ, tỉnh sẽ không xem xét cấp phép khai thác khoáng sản mới và kiến nghị không phê duyệt các dự án đầu tư khác của chủ đầu tư vi phạm trên địa bàn tỉnh.

Bên cạnh đó, UBND tỉnh yêu cầu tăng cường công tác phối hợp liên ngành giữa các Sở: Nông nghiệp và Môi trường, Xây dựng, Tài chính, Thuế… để đảm bảo công tác cấp phép, giám sát và thu ngân sách đúng quy định.

UBND các xã, phường được giao tăng cường kiểm tra, giám sát thực địa các mỏ khai thác trên địa bàn; chủ động phát hiện, xử lý hoặc báo cáo vi phạm lên cấp trên; đồng thời, định kỳ công bố công khai danh sách các mỏ đã hết hạn khai thác nhưng chưa hoàn tất thủ tục đóng cửa, để làm cơ sở cho công tác quy hoạch và đảm bảo tính minh bạch.

Chi cục Thuế khu vực XVI cũng được yêu cầu phối hợp với chính quyền cơ sở và các Sở liên quan đối chiếu số liệu khai thuế tài nguyên, đôn đốc các doanh nghiệp nộp đủ các khoản thuế, phí, tránh thất thoát ngân sách.

Có thể nói, Kết luận Thanh tra vừa qua là lời cảnh tỉnh mạnh mẽ đối với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực khoáng sản, đồng thời cũng là phép thử về hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước trên lĩnh vực này tại Tây Ninh.

Với những chỉ đạo quyết liệt và đồng bộ từ UBND tỉnh, kỳ vọng công tác quản lý khai thác tài nguyên, khoáng sản tại địa phương sẽ được siết chặt, góp phần phát triển kinh tế bền vững, giữ gìn môi trường và tài nguyên cho các thế hệ mai sau.

VĂN QUÂN