Thầy cô thích ứng, sáng tạo trong kỷ nguyên AI

“Người hướng dẫn” trong lớp học số

Là quản lý, cô Đỗ Thu Hà, Hiệu trưởng Trường THCS Giáp Bát (phường Tương Mai, Hà Nội) cho biết, quá trình chuyển đổi số trong trường học đã tạo nên một sự thay đổi căn bản trong tư duy dạy và học. Trước đây, giáo viên chủ yếu truyền thụ kiến thức theo cách tuyến tính, còn nay họ trở thành người hướng dẫn, người tổ chức hoạt động học. Việc dạy học không còn “thầy giảng - trò ghi” mà là hành trình tương tác, cùng khám phá.

Cô Hà cho rằng chuyển đổi số là đổi mới tư duy sư phạm. Người thầy giờ đây không chỉ giỏi chuyên môn mà còn phải biết công nghệ, biết dẫn dắt học sinh sử dụng công nghệ đúng cách. Học sinh có thể dùng AI để tìm ý tưởng nhưng điều quan trọng là phải tự viết, cảm nhận và thể hiện cá tính riêng của mình.

Trường THCS Giáp Bát tổ chức cho giáo viên sinh hoạt chuyên môn về chuyển đổi số

Trong khi đó, ở vị trí người có nhiều tiết trực tiếp đứng lớp, cô Nguyễn Thị Phụ, Phó Hiệu trưởng nhà trường, cảm nhận rõ hơn ai hết những thay đổi do công nghệ mang lại. “Trước đây tôi soạn giáo án thủ công, viết tay, dán từng hình ảnh minh họa. Bây giờ, với các công cụ như Canva, PowerPoint AI hay phần mềm tương tác, tôi có thể thiết kế bài giảng sinh động hơn rất nhiều. Học sinh hào hứng, còn mình cũng thấy tiết học nhẹ nhàng hơn.

Tuy nhiên, bên cạnh thuận lợi là áp lực không nhỏ. Công nghệ thay đổi nhanh nếu không học kịp thì sẽ bị tụt lại phía sau. Có hôm tôi ở lại trường đến tối chỉ để mày mò một phần mềm mới, chỉnh từng chi tiết cho bài giảng vừa đẹp, vừa dễ hiểu. Điều khó nhất không phải là học công cụ, mà làm sao để giữ được cảm xúc của người thầy trong từng tiết học, giữa thế giới toàn màn hình”, cô Phụ chia sẻ

Không phải tiết học nào cũng trôi chảy. Cô Phụ nhớ lại một lần chuẩn bị công phu cho bài giảng bằng phần mềm mới nhưng đến khi vào tiết thì mạng trục trặc, phần mềm “đơ”. “Cả lớp ngồi chờ, tôi đành quay lại bảng phấn. Lúc ấy có chút tiếc nhưng rồi cả lớp lại bật cười, không khí nhẹ nhõm hơn. Tôi hiểu ra rằng, công nghệ có thể hỗ trợ nhưng người thầy mới là “linh hồn” quyết định tiết học có thành công hay không”, cô nhớ lại.

Theo cô hiệu trưởng Trường THCS Giáp Bát, công nghệ giúp làm bài giảng nhanh hơn nhưng sự tận tâm của giáo viên và niềm tin của học trò mới là điều kiến mỗi tiết học có ý nghĩa (Ảnh: Nam Du)

Với vai trò Hiệu trưởng, cô Hà cho rằng: “Giáo viên thời đại số phải có tư duy mở và trái tim ấm. Chúng ta có thể học phần mềm, học công nghệ nhưng nếu quên mất học sinh cần gì thì mọi công cụ đều vô nghĩa. AI giúp làm bài giảng nhanh hơn nhưng sự tận tâm và niềm tin vào học trò mới là điều khiến mỗi tiết học có ý nghĩa. Thay đổi không bao giờ dễ dàng nhưng người thầy không thay đổi, học trò sẽ bị bỏ lại. Khi người thầy dám học, dám thử, học sinh sẽ thấy ở họ tấm gương về tinh thần cầu thị và sáng tạo”.

Ngày nay, nhiều trường học ở Hà Nội đã triển khai các lớp tập huấn kỹ năng số cho giáo viên. Không ít thầy cô đã ngoài 50 tuổi, vẫn kiên trì học cách sử dụng phần mềm thiết kế bài giảng, tập tành dựng video, tạo mã QR cho bài tập. Họ không sợ sai chỉ sợ lạc hậu. Chính tinh thần học hỏi đó đã giúp đội ngũ giáo viên thủ đô “trẻ hóa” trong tư duy, dù tuổi nghề đã dày dạn.

Sáng tạo trong công tác Đội bằng AI

Nếu như ở bậc THCS, AI giúp tiết học trở nên sinh động, thì ở tiểu học, công nghệ lại mở ra một thế giới sáng tạo đầy màu sắc. Tại trường Tiểu học Đoàn Kết (phường Long Biên, Hà Nội), thầy Đặng Vũ Hiệp, giáo viên Tổng phụ trách vẫn đang mày mò tạo video hoạt hình bằng công cụ AI. Nhân vật trong video là chú thỏ nhỏ dạy các bạn nhỏ cách đội mũ bảo hiểm đúng cách. “AI dựng hình rất nhanh nhưng nội dung, kịch bản và thông điệp vẫn phải do con người viết”, thầy Hiệp tự hào.

Thầy Đặng Vũ Hiệp luôn tìm tòi ra những cách làm mới, sáng tạo bằng AI trong hoạt động Đội để gần gũi, thu hút học sinh

Thầy Đặng Vũ Hiệp là một trong những giáo viên tiên phong trong công tác Đội ứng dụng công nghệ. Năm 2023, khi Thành đoàn Hà Nội giao nhiệm vụ thí điểm chương trình “sinh hoạt Đội số”, thầy nhận lời ngay. “Tôi hướng dẫn học sinh cài ứng dụng “Làm việc tốt”, nơi các em có thể ghi lại hành động đẹp, học lịch sử Đội và truyền thống yêu nước. Mỗi lần tổng kết, nhìn những con số nhỏ trong ứng dụng lại thấy ấm lòng”, thầy Hiệp chia sẻ.

Ngoài giờ học chính khóa, thầy còn tự tạo các video hoạt hình giáo dục kỹ năng sống như an toàn điện, luật giao thông, bảo vệ môi trường. “Ngày trước tôi dạy những chủ đề đó bằng slide, học sinh dễ chán. Bây giờ, các em được xem phim, thảo luận, cười nhiều mà nhớ cũng lâu hơn. Công nghệ khiến việc dạy đạo đức trở nên nhẹ nhàng hơn”.

Những hoạt động Đội do thầy Hiệp xây dựng đã được nhiều trường ứng dụng

Để có được những sản phẩm ấy, không ít đêm thầy Hiệp thức trắng tìm nhạc nền, lồng tiếng, chỉnh màu. “Nhiều người nghĩ AI làm nhanh lắm nhưng để có video hoàn chỉnh, người thầy vẫn phải sáng tạo và tỉ mỉ như một đạo diễn thực thụ”, thầy Hiệp nói.

Nhờ sự kiên trì đó, nhiều sản phẩm của thầy được chia sẻ rộng rãi trong cộng đồng giáo viên Thủ đô, trở thành tư liệu học tập quý giá cho công tác Đội.

Tuy vậy, việc dạy học bằng công nghệ cũng không ít áp lực. “Phụ huynh mong giờ học hấp dẫn như trên mạng. Học sinh thì so sánh thầy cô với những clip dạy vui nhộn trên TikTok. Còn mình vừa phải sáng tạo, vừa giữ được tinh thần sư phạm”. Theo thầy Hiệp, AI không phải mối đe dọa mà là cơ hội để giáo viên phát huy sự sáng tạo. Công nghệ có thể giúp giáo viên làm nhanh hơn nhưng người thầy phải biết chọn lọc và làm chủ nó. Nếu lạm dụng thì sẽ đánh mất linh hồn của bài giảng.

Không dừng lại ở việc ứng dụng AI, thầy Hiệp còn phối hợp với Liên đội xây dựng mô hình “Câu lạc bộ Sáng tạo xanh” - nơi học sinh được học cách dùng AI tạo tranh cổ động, poster tuyên truyền về bảo vệ môi trường. Những buổi sinh hoạt ấy giúp học sinh hiểu công nghệ, rèn cho các em tinh thần trách nhiệm xã hội và tình yêu thiên nhiên.

Thầy Hiệp cho rằng, người thầy phải chủ động học hỏi, luôn làm mới mình trong thời đại số

Với thầy Đặng Vũ Hiệp, học sinh được khuyến khích sử dụng công nghệ nhưng phải có giới hạn. “Tôi dạy các em rằng AI chỉ là công cụ hỗ trợ, không phải cây đũa thần. Học sinh có thể tham khảo nhưng không được sao chép. Quan trọng là các con phải hiểu và sáng tạo bằng chính trí tuệ của mình”.

Từ lớp học tương tác ở trường THCS Giáp Bát đến những giờ sinh hoạt Đội số ở trường Tiểu học Đoàn Kết, có thể thấy một điểm chung: Người thầy đang không ngừng tự làm mới mình. Họ học công nghệ để học trò của mình không bị bỏ lại phía sau. Giữa kỷ nguyên của màn hình và dữ liệu, người thầy vẫn là linh hồn của giáo dục. Công nghệ có thể giúp bài giảng sinh động, quản lý dễ dàng hơn nhưng chỉ có tình yêu nghề, lòng nhân ái và sự kiên nhẫn của thầy cô mới có thể nuôi dưỡng tâm hồn học trò.

Đình Trung