Thể chế hoá những đột phá phát triển giáo dục và đào tạo

6 nhóm chính sách lớn tạo đột phá

Việc ban hành Nghị quyết nhằm thể chế hóa kịp thời, đầy đủ và hiệu quả các quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp đột phá được nêu tại Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị; tạo hành lang pháp lý đặc thù, vượt trội để Chính phủ, các Bộ, ngành và địa phương triển khai đồng bộ, quyết liệt ngay từ năm 2026.

Đồng thời, tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn lớn về thể chế, nhân lực, tài chính và quản trị, khơi thông và huy động hiệu quả mọi nguồn lực, tạo động lực và không gian phát triển mới cho toàn ngành giáo dục; Thúc đẩy tự chủ đại học thực chất, nâng cao chất lượng đào tạo nhân lực, đặc biệt là nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển bền vững đất nước.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh trình bày Tờ trình Dự thảo Nghị quyết tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khoá XV

Dự thảo Nghị quyết gồm 11 điều, trong đó điều 1 quy định phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng; điều 2 quy định nguyên tắc áp dụng một số cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo; điều 3 đến điều 8 quy định 5 nhóm chính sách cơ bản; điều 9 quy định về tổ chức thực hiện...

Dự thảo tập trung vào 6 nhóm chính sách lớn, gồm phát triển nhân lực giáo dục; đổi mới chương trình và cơ chế giáo dục; chuyển đổi số; hội nhập quốc tế; tài chính và đầu tư. Nội dung nổi bật là đề xuất miễn phí sách giáo khoa cho học sinh phổ thông vào năm 2030; miễn học phí, giáo trình môn Giáo dục quốc phòng và an ninh; cho phép phát triển mạnh chuyển đổi số, nền tảng giáo dục thông minh...

Dự thảo Nghị quyết cũng quy định những vấn đề chưa được pháp luật quy định như: Cơ chế về chuyển đổi số, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong giáo dục, trong đó thiết lập khuôn khổ pháp lý cho hoạt động này, cho phép xã hội hóa, liên kết công - tư, phát triển hạ tầng số và cơ sở dữ liệu giáo dục quốc gia.

Bổ sung thêm khoản 5 điều 7 về miễn phí sách giáo khoa cho học sinh cơ sở giáo dục phổ thông (hoàn thành vào năm 2030) và miễn học phí, giáo trình môn Giáo dục quốc phòng và an ninh tại cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp.

Nghiên cứu, biên soạn bộ sách giáo khoa điện tử

Góp ý vào dự thảo, các đại biểu nhất trí cao với mục tiêu và tinh thần đổi mới của dự thảo Nghị quyết; trong đó, nhiều ý kiến cho rằng, chủ trương miễn phí sách giáo khoa cho học sinh tại Khoản 5 Điều 7 là một bước tiến thể hiện bản chất nhân văn, xã hội chủ nghĩa của nền giáo dục nước ta, đồng thời góp ý thêm để tăng tính hiệu quả của chủ trương này.

ĐBQH Dương Minh Ánh (đoàn Hà Nội)

Đại biểu Dương Minh Ánh (đoàn Hà Nội) cho rằng, nếu mỗi năm học sinh được cấp miễn phí một bộ sách giáo khoa mới rồi sau đó bị bỏ lại sẽ gây lãng phí lớn. Đại biểu cho rằng cần tính toán lại hình thức hỗ trợ, chuyển sang cho học sinh mượn sách từ thư viện trường thay vì cấp mới hằng năm.

Nữ đại biểu đề nghị Chính phủ giao Bộ GD&ĐT nghiên cứu biên soạn một bộ sách giáo khoa điện tử, triển khai theo lộ trình đến năm 2030. Theo đại biểu, việc chuyển sang mô hình điện tử không chỉ phù hợp với định hướng chuyển đổi số toàn diện mà còn giúp thu hẹp khoảng cách giữa các vùng miền trong khả năng tiếp cận công nghệ.

Theo đại biểu Ánh, chi phí đầu tư ban đầu cho hạ tầng số, thẩm định và biên soạn sách điện tử không nhỏ, nhưng về lâu dài sẽ tiết kiệm ngân sách và giảm gánh nặng chi phí học tập cho phụ huynh. Hình thức này cũng giúp hạn chế đáng kể chi phí in ấn, vận chuyển, lưu kho mỗi năm.

Ngoài ra, sách giáo khoa điện tử còn có khả năng cập nhật nội dung nhanh chóng, tích hợp video, hình ảnh và các bài tập tương tác, giúp học sinh hứng thú hơn và dễ tiếp cận nội dung học tập mọi lúc, mọi nơi khi có kết nối internet. Đây cũng là cơ hội để đội ngũ giáo viên nâng cao năng lực công nghệ thông tin, đổi mới phương pháp giảng dạy cho phù hợp với môi trường số.

Chung mối quan tâm, đại biểu Hoàng Văn Cường (đoàn Hà Nội) hoan nghênh việc nghị quyết đã cụ thể hóa định hướng đặt giáo dục ở vị trí quyết định tương lai đất nước. Tuy nhiên, đại biểu bày tỏ băn khoăn trước đề xuất giao Bộ GD&ĐT viết và cung cấp một bộ sách giáo khoa thống nhất cho cả nước.

ĐBQH Hoàng Văn Cường (đoàn Hà Nội)

Theo đại biểu Quốc hội Hoàng Văn Cường, nếu cơ quan quản lý vừa xây dựng chương trình vừa biên soạn bộ sách “chuẩn”, rất có thể sách sẽ trở thành tài liệu “kinh điển”, khiến giáo viên và học sinh phụ thuộc, từ đó hạn chế tư duy mới và sáng tạo - điều mà giáo dục Việt Nam đang cần thúc đẩy.

Theo đại biểu Hoàng Văn Cường cho rằng, Bộ có thể cung cấp một bộ sách dùng chung như phương tiện học tập để bảo đảm sự tiếp cận đồng đều, nhưng không nên áp đặt đó là bộ sách duy nhất.

Ưu tiên nguồn lực đãi ngộ nhà giáo và đầu tư chuyển đổi số trong giáo dục

Đề cập đến nguồn lực, đại biểu Hoàng Văn Cường đề nghị chính sách đãi ngộ nhà giáo cần ưu tiên vùng khó khăn, đồng thời tăng cường đầu tư cho chuyển đổi số trong giáo dục.

Theo đại biểu, trong Nghị quyết 71 đã nêu các chỉ tiêu tối thiểu về chi ngân sách cho giáo dục. Tuy nhiên, trong dự thảo nghị quyết lần này, ông chưa thấy các mức cụ thể đối với chi đầu tư hay chi cho chuyển đổi số.

Theo phân tích của đại biểu Hoàng Văn Cường, phần lớn chi thường xuyên của ngành hiện nay chủ yếu dành để trả lương, trong khi đội ngũ giáo viên chiếm khoảng 70% số người hưởng lương từ ngân sách. Điều này khiến nguồn lực cho đầu tư nâng cao chất lượng dạy - học gần như không còn. Vì vậy, đại biểu đề nghị nghị quyết phải làm rõ các tỷ lệ tối thiểu cho đầu tư, nhất là đầu tư chuyển đổi số trong giáo dục.

ĐBQH đoàn TP Hà Nội thảo luận tại tổ về Dự thảo Nghị quyết

Đại biểu cũng đề xuất xem xét các chính sách đặc thù liên quan đến đãi ngộ, trong đó có phụ cấp với giáo viên đáp ứng đúng với yêu cầu Luật Nhà giáo và tinh thần của Nghị quyết 71.

Ông dẫn ví dụ từ bộ phim tài liệu về một cô giáo vùng cao phải hy sinh tất cả mọi thứ, lăn lộn, gánh gạo, gánh rau để cho các em học sinh nội trú có đồ ăn khiến bất kỳ ai xem cũng phải chạnh lòng.

Từ câu chuyện này, đại biểu cho rằng: "Cần đãi ngộ thỏa đáng cho những giáo viên này để họ thực sự tâm tuyết, dành tâm sức cho người học".

So sánh giữa giáo viên và ngành y tế, đại biểu cho rằng, giáo viên là ngành đặc thù. Ông phân tích, một bác sĩ khám bệnh trong bệnh viện cùng một bệnh nhân, cùng một bệnh. Sau khi khám bệnh viện xong ra ngoài cơ sở tư nhân, bác sĩ vẫn có thể chữa cho bệnh nhân đó, không ai cấm.

Nhưng nếu một thầy giáo dạy trên lớp, cùng học sinh, bài học đó, mà ra ngoài lại dạy thêm cùng học sinh, cùng bài học đó thì luật cấm, không cho phép. Thêm vào đó, nhà giáo không được làm một số ngành nghề để giữ hình ảnh, vị thế.

"Không phải lúc nào giáo viên cũng làm thêm, kiếm thêm tiền để bổ sung cuộc sống. Do vậy chính sách đãi ngộ sẽ giúp giáo viên yên tâm, nhiệt huyết hơn với công việc. Khi giáo viên tâm huyết, tận tâm hơn, người học sẽ được hưởng lợi" - ông khẳng định

Cùng với các chính sách đại ngộ, đại biểu cho rằng, cần có cơ chế giám sát xã hội khắt khe, thể hiện hình mẫu, có như vậy, mới tạo ra được đội ngũ nhà giáo "thầy ra thầy, trò ra trò".

Hạnh Nguyên