TP Hồ Chí Minh bước vào kỷ nguyên siêu đô thị

Tái định vị công tác quy hoạch trong mô hình siêu đô thị 3 cực

Năm 2025 là năm bản lề đối với TP Hồ Chí Minh khi chính thức vận hành mô hình đô thị mới sau sáp nhập với tỉnh Bình Dương và tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu. Việc mở rộng không gian phát triển đã đưa thành phố trở thành siêu đô thị có quy mô dân số, kinh tế và không gian lớn nhất cả nước, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết về một tư duy quy hoạch mới - nơi bản đồ phát triển không còn là những mảng ghép rời rạc mà phải là một chỉnh thể thống nhất.

Không gian đô thị TP Hồ Chí Minh nhìn từ trên cao

Trong dòng chảy đó, việc thành lập Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP Hồ Chí Minh trên cơ sở tách chức năng từ Sở Xây dựng không chỉ là bước sắp xếp tổ chức bộ máy, mà còn mang ý nghĩa định hình lại vai trò của quy hoạch trong quản trị đô thị. Ngay trong năm đầu vận hành, Sở đã nhanh chóng kiện toàn tổ chức, bảo đảm hoạt động thông suốt với hệ thống phòng chuyên môn và các đơn vị sự nghiệp trực thuộc, trải dài trên không gian ba địa phương trước sáp nhập - như những “cánh tay nối dài” của công tác quy hoạch.

Trong mô hình siêu đô thị mở rộng, nhiệm vụ của Sở không chỉ dừng ở việc lập và quản lý các đồ án quy hoạch, mà được xác định rõ hơn là cơ quan tham mưu chiến lược, giữ vai trò điều phối tổng thể phát triển không gian đô thị. Quy hoạch vì vậy không còn là công việc thuần kỹ thuật, mà trở thành công cụ quản trị, dẫn dắt và tạo khung cho các quyết sách phát triển kinh tế - xã hội của Thành phố.

Tuyến Metro số 1 là một trong những trục xương sống định hình phát triển đô thị theo mô hình TOD tại TP Hồ Chí Minh

Bám sát các nghị quyết lớn của Trung ương, đặc biệt là bốn nghị quyết trụ cột của Bộ Chính trị, công tác quy hoạch được đặt vào vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển Thành phố. Từ cách tiếp cận phân tán trước đây, thành phố chuyển sang tư duy “một bản quy hoạch duy nhất” - Quy hoạch tổng thể TP Hồ Chí Minh - đóng vai trò như tấm bản đồ dẫn đường, tích hợp quy hoạch tỉnh và quy hoạch chung đô thị, bảo đảm sự thống nhất giữa không gian, hạ tầng và động lực tăng trưởng.

Một trong những dấu ấn rõ nét của năm 2025 là việc hình thành bộ khung quy hoạch chung mới chỉ là bước khởi đầu. Nhiệm vụ trọng tâm tiếp theo là tổ chức lập Quy hoạch tổng thể TP Hồ Chí Minh - bản quy hoạch tích hợp cao nhất, bảo đảm sự thống nhất giữa quy hoạch tỉnh, quy hoạch đô thị, quy hoạch ngành và các chiến lược phát triển. Đây được xem là nền tảng quyết định khả năng khai thác hiệu quả không gian phát triển mới của Thành phố trong nhiều thập niên tới. Hệ thống quy hoạch của ba địa phương trước sáp nhập được rà soát, sắp xếp và tích hợp, từng bước “gỡ nút thắt” lịch sử, tạo nền cho mô hình phát triển đa trung tâm, đa cực. Trong đó, khu vực trung tâm giữ vai trò hạt nhân tài chính - dịch vụ; Bình Dương là động cơ công nghiệp - công nghệ cao; còn Bà Rịa - Vũng Tàu - Cần Giờ mở ra hướng phát triển kinh tế biển và cảng biển chiến lược.

Không gian đô thị hiện đại được quy hoạch đồng bộ, góp phần mở rộng dư địa phát triển của siêu đô thị TP Hồ Chí Minh

Song song với đó, hàng loạt đồ án quy hoạch quan trọng được triển khai hoặc hoàn thiện, từ điều chỉnh Quy hoạch chung thành phố đến năm 2040, tầm nhìn 2060, quy hoạch TP Thủ Đức, đến các dự án không gian đặc thù như Bình Quới - Thanh Đa. Những kết quả này không chỉ tháo gỡ các điểm nghẽn kéo dài nhiều năm, mà còn mở ra “khoảng thở” mới cho chỉnh trang đô thị và thu hút đầu tư.

Chuyển đổi số và quy hoạch tổng thể: Nền tảng cho tăng trưởng dài hạn

Nếu quy hoạch là “xương sống” của phát triển đô thị, thì chuyển đổi số chính là hệ thần kinh giúp bộ máy đó vận hành hiệu quả. Trong năm 2025, Sở Quy hoạch - Kiến trúc đã từng bước xây dựng và vận hành Hệ thống thông tin địa lý (GIS) ngành xây dựng thống nhất cho toàn bộ TP Hồ Chí Minh mới, tích hợp dữ liệu của ba địa phương trước đây.

Hệ thống GIS không chỉ dừng lại ở việc số hóa dữ liệu, mà đã trở thành nền tảng quản trị mới, giúp công khai, minh bạch thông tin quy hoạch cho người dân và doanh nghiệp. Hàng nghìn đồ án quy hoạch, dự án nhà ở xã hội, công trình biệt thự bảo tồn và dự án đầu tư công được đưa lên môi trường số, tạo nên “bức tranh toàn cảnh” về không gian đô thị, nơi mọi quyết định phát triển đều có thể dựa trên dữ liệu.

Không gian đô thị xanh tại TP Hồ Chí Minh ngày càng được chú trọng trong quá trình tái cấu trúc và phát triển siêu đô thị

Chuyển đổi số không chỉ nhằm số hóa hồ sơ, mà hướng tới nâng cao chất lượng quản lý quy hoạch sau phê duyệt. Quy hoạch phải được kiểm soát bằng dữ liệu, thiết kế đô thị và các quy định quản lý cụ thể, hạn chế điều chỉnh cục bộ, manh mún. Khi thông tin quy hoạch được công khai, minh bạch và dễ tiếp cận, quy hoạch sẽ thực sự đi vào cuộc sống, trở thành nền tảng ổn định cho môi trường đầu tư và phát triển đô thị.

Một điểm nhấn quan trọng khác là việc triển khai quy hoạch phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD). Trên cơ sở các nghị quyết của Quốc hội và Hội đồng nhân dân thành phố, các khu vực dọc tuyến Metro và Vành đai 3 được xem như những “trục xương sống” mới, cho phép điều chỉnh linh hoạt mật độ xây dựng và chỉ tiêu hạ tầng. Cách tiếp cận này không chỉ tối ưu hóa quỹ đất, mà còn tạo tiền đề hình thành các đô thị nén, giảm áp lực giao thông và hạ tầng kỹ thuật trong tương lai.

Cùng với đó, cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực quy hoạch và kiến trúc tiếp tục được đẩy mạnh. Việc giải quyết thủ tục không phụ thuộc địa giới hành chính và tăng cường phân cấp cho cấp xã đã góp phần rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, biến quy hoạch từ “điểm nghẽn” thành “đòn bẩy” cho phát triển.

Hạ tầng giao thông và không gian đô thị hiện đại tạo trục phát triển quan trọng cho TP Hồ Chí Minh trong giai đoạn mới

Bước sang năm 2026, nhiệm vụ trọng tâm là tổ chức lập Quy hoạch tổng thể TP Hồ Chí Minh theo Nghị quyết của Quốc hội. Đây không chỉ là một đồ án kỹ thuật, mà là “bản thiết kế chiến lược” cho siêu đô thị trong nhiều thập niên tới, nơi các động lực tăng trưởng mới được định hình rõ nét: giao thông công cộng khối lượng lớn, trung tâm đổi mới sáng tạo, khu thương mại tự do, kinh tế biển và phát triển nhà ở xã hội gắn với đô thị vệ tinh xanh, bền vững.

Báo cáo cũng thẳng thắn chỉ ra những tồn tại, hạn chế như sự chồng chéo của hệ thống pháp luật, thiếu đồng bộ dữ liệu và áp lực về nguồn nhân lực chuyên môn sâu. Đây chính là “điểm nghẽn cần tháo”, đồng thời là cơ sở để thành phố tiếp tục hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực quản trị đô thị.

Có thể khẳng định, năm 2025 đã đặt những viên gạch nền quan trọng cho công tác quy hoạch trong không gian phát triển mới. Với vai trò tiên phong của Sở Quy hoạch - Kiến trúc, công tác quy hoạch đang từng bước chuyển từ “đi trước một bước” sang “dẫn dắt phát triển”, tạo nền móng để TP Hồ Chí Minh vươn mình trở thành siêu đô thị hiện đại, đáng sống và có sức cạnh tranh quốc tế.

Thanh Hậu