Tôm - cua Cà Mau: Mùa vàng trên vùng đất mặn

Tôm Cà Mau: Trụ cột kinh tế từ lợi thế sinh thái mặn lợ

Năm 2025, ngành Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau tiếp tục giữ vai trò trụ cột của nền kinh tế địa phương, trong đó ngành tôm được xác định là ngành hàng chủ lực. Với hệ sinh thái mặn - lợ đặc thù, Cà Mau hiện là địa phương có diện tích nuôi tôm lớn nhất cả nước, đạt hơn 435.000ha, chiếm khoảng 40% tổng diện tích nuôi tôm toàn quốc. Sản lượng tôm nuôi toàn tỉnh ước đạt 566.000 tấn, tạo nền tảng quan trọng cho tăng trưởng nông nghiệp và xuất khẩu.

Người dân Cà Mau thu hoạch tôm trong vuông nuôi sinh thái, mô hình gắn sản xuất với bảo vệ hệ sinh thái mặn - lợ ven biển

Giá trị sản xuất ngành tôm của tỉnh ước đạt 52,6 nghìn tỷ đồng, chiếm khoảng 68% giá trị sản xuất toàn ngành nông nghiệp. Kim ngạch xuất khẩu tôm đạt khoảng 2,3 tỷ USD, tương đương gần 50% kim ngạch xuất khẩu tôm của cả nước, cho thấy vai trò dẫn dắt của Cà Mau trong chuỗi giá trị tôm Việt Nam.

Song song với mở rộng quy mô, cơ cấu nuôi tôm của tỉnh đang chuyển dịch mạnh theo hướng nâng cao chất lượng và hiệu quả. Toàn tỉnh đã xây dựng hơn 37.000 ha nuôi tôm đạt các chứng nhận quốc tế như VietGAP, GlobalGAP, ASC, BAP, Naturland, Selva Shrimp. Đây là bước đi quan trọng nhằm đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường xuất khẩu, đồng thời nâng cao giá trị sản phẩm.

Cùng với đó, các mô hình nuôi tuần hoàn ít thay nước, an toàn sinh học (RAS-IMTA) được nhân rộng lên khoảng 1.500 ha, đạt năng suất 22-25 tấn/ha/vụ. Mô hình này không chỉ giúp người nuôi tăng năng suất, giảm chi phí sản xuất mà còn góp phần bảo vệ môi trường, hạn chế phát thải và rủi ro dịch bệnh.

Nuôi tôm dưới tán rừng ngập mặn tại Cà Mau vừa tạo sinh kế bền vững, vừa giữ vai trò “lá chắn xanh” trước biến đổi khí hậu

Cơ cấu nuôi tiếp tục được tái định hình với khoảng 40.000ha thâm canh và siêu thâm canh, trong đó siêu thâm canh 13.200ha. Bên cạnh đó, nuôi tôm sinh thái gắn với bảo vệ rừng ngập mặn vẫn được ưu tiên phát triển, phù hợp với xu thế tiêu dùng xanh và định hướng phát triển bền vững của tỉnh.

Đáng chú ý, sau hai năm nghiên cứu và thử nghiệm, Cà Mau đã phát triển khoảng 100ha tôm công nghiệp theo mô hình nuôi tuần hoàn nước, không xả thải ra môi trường. Cách làm mới này cho thấy hiệu quả rõ rệt khi vừa nâng cao năng suất, vừa giảm tác động đến môi trường sống, tạo sự đồng thuận trong cộng đồng dân cư quanh vùng nuôi.

Trong bức tranh chung của kinh tế nông nghiệp, GRDP khu vực I (nông, lâm nghiệp - thủy sản) của Cà Mau năm 2025 ước tăng 8%. Riêng lĩnh vực thủy sản đóng góp trên 75% giá trị sản xuất khu vực này, khi tổng sản lượng thủy sản toàn tỉnh đạt 1.268.500 tấn, tăng 5,56%. Kim ngạch xuất khẩu thủy sản vượt 2,5 tỷ USD, tiếp tục khẳng định vai trò then chốt của ngành thủy sản đối với tăng trưởng kinh tế địa phương.

Mô hình tôm - lúa, tôm - rừng tiếp tục được nhân rộng, phù hợp điều kiện sinh thái và tập quán canh tác của người dân Cà Mau

Tuy nhiên, ngành nuôi tôm Cà Mau cũng đang đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức. Biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn ngày càng gay gắt, chi phí sản xuất tăng cao, trong khi hạ tầng thủy lợi chưa đáp ứng yêu cầu phát triển nuôi tôm công nghệ cao là những vấn đề hiện hữu. Những thách thức này đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ từ cơ chế chính sách, đầu tư hạ tầng đến ứng dụng khoa học - công nghệ.

Cua Cà Mau: Sinh kế truyền thống và hành trình nâng tầm giá trị

Cùng với con tôm, con cua là ngành hàng gắn bó mật thiết với đời sống của người dân vùng mặn - lợ Cà Mau. Toàn tỉnh hiện có khoảng 365.000ha nuôi cua, chiếm hơn 70% diện tích nuôi cua cả nước, với sản lượng hàng năm đạt khoảng 36.500 tấn, tương đương 53% sản lượng cua toàn quốc. Ước tính, ngành hàng cua mang lại giá trị khoảng 10.000 tỷ đồng mỗi năm, trở thành nguồn thu nhập quan trọng cho hàng trăm nghìn hộ dân.

Điểm đặc trưng tạo nên thương hiệu cua Cà Mau chính là hệ sinh thái nuôi dưới tán rừng ngập mặn ven biển. Điều kiện tự nhiên này giúp cua sinh trưởng tốt, chất lượng thịt cao, được thị trường đánh giá tích cực. Tuy nhiên, ngành hàng cua cũng đang đối diện nhiều khó khăn, từ nguy cơ dịch bệnh, hạn chế về chế biến sâu, đến khả năng truy xuất nguồn gốc còn yếu, ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh trên thị trường xuất khẩu.

Cua Cà Mau nuôi tự nhiên trong môi trường rừng ngập mặn được thị trường đánh giá cao về chất lượng và giá trị thương phẩm

Theo giảng viên Nguyễn Việt Bắc, Trường Cao đẳng Cộng đồng Cà Mau, thị trường cua Cà Mau hiện phụ thuộc quá nhiều vào Trung Quốc, khiến đầu ra và giá cả thiếu ổn định. Thực tế này tạo điều kiện để thương lái ép giá người nuôi, làm giảm hiệu quả sản xuất.

Ông Bắc dẫn chứng, giá mua giữa các loại cua thường bị đánh đồng, trong khi giá trị thực tế có sự chênh lệch lớn. Có những trường hợp, mức chênh lệch giá lên tới 300.000 - 400.000 đồng/kg, gây thiệt thòi đáng kể cho người nuôi.

Trước thực trạng đó, tỉnh Cà Mau đang triển khai kế hoạch phát triển ngành hàng cua năm 2025 và đề án phát triển bền vững nghề cua đến năm 2030. Tỉnh xác định ứng dụng khoa học - công nghệ và chuyển đổi số là giải pháp then chốt nhằm tạo đột phá trong toàn chuỗi giá trị, từ sản xuất giống, quan trắc môi trường, phòng bệnh đến chế biến và truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Một trong những chương trình hợp tác nổi bật là nghiên cứu giải mã gen, chọn giống cua biển Cà Mau, hướng tới giải quyết căn cơ vấn đề thoái hóa giống. Song song đó, tỉnh cũng đẩy mạnh chuyển đổi số trong chuỗi giá trị ngành cua, gồm triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc, chống giả thương hiệu; từng bước hình thành cơ sở dữ liệu số hóa về vùng nuôi, môi trường, sản lượng và thị trường; mở rộng kênh tiêu thụ thông qua thương mại điện tử.

Con tôm, con cua không chỉ là sản phẩm xuất khẩu chủ lực mà còn gắn chặt với đời sống, sinh kế của hàng trăm nghìn hộ dân vùng đất mặn Cà Mau

Ở góc độ ngành nghề, ông Nguyễn Việt Thắng, Chủ tịch Hội nghề cá Việt Nam, cho rằng mặc dù tỷ trọng sản lượng và giá trị của con cua trong ngành thủy sản chưa lớn nhưng xét về tiềm năng có thể trở thành ngành hàng chủ lực tiếp theo sau con tôm và cá tra. Trong đó, Cà Mau được đánh giá là địa phương có tiềm năng lớn nhất để phát triển ngành hàng cua biển, nhờ điều kiện tự nhiên ưu đãi, diện tích và sản lượng vượt trội.

Theo ông Thắng, lợi thế cốt lõi của cua Cà Mau chính là chỉ dẫn địa lý gắn với rừng ngập mặn. Để con cua “đi xa”, việc liên kết chuỗi giữa người nuôi, hợp tác xã, doanh nghiệp thu mua, chế biến và xuất khẩu là yếu tố quyết định. Khi các bên gắn kết chặt chẽ, có thỏa thuận rõ ràng và tuân thủ cam kết trong chuỗi, giá trị gia tăng sẽ được phân bổ hài hòa, giúp người nuôi yên tâm sản xuất.

Đối với ngành tôm, tại Hội nghị tổng kết Bộ Nông nghiệp và Môi trường năm 2025 và triển khai nhiệm vụ năm 2026, ông Lê Văn Sử, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau, đã chỉ rõ những khó khăn, thách thức lớn của ngành nuôi tôm, từ tác động của biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn, đến chi phí sản xuất tăng cao và hạ tầng thủy lợi chưa đáp ứng yêu cầu phát triển nuôi tôm công nghệ cao.

Khu vực nuôi tôm thâm canh, siêu thâm canh ứng dụng công nghệ cao góp phần nâng cao năng suất và giảm rủi ro dịch bệnh

Trước thực tế đó, tỉnh Cà Mau kiến nghị Chính phủ và Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển nuôi tôm nước lợ bền vững; ưu tiên đầu tư hạ tầng thủy lợi và hạ tầng chiến lược; tăng cường hỗ trợ khoa học - công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Để hướng tới mục tiêu đưa Cà Mau trở thành “trung tâm công nghiệp tôm của cả nước”, tỉnh xác định tập trung vào năm nhóm giải pháp chính, gồm quy hoạch vùng nuôi phù hợp sinh thái từng khu vực; đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ và chuyển đổi số; đầu tư hạ tầng đồng bộ; phát triển chuỗi giá trị khép kín gắn với doanh nghiệp và hợp tác xã; chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu, gắn nuôi tôm với bảo vệ và phục hồi rừng ngập mặn.

Từ con tôm đến con cua, từ vùng nuôi truyền thống đến mô hình sinh thái và công nghệ cao, bức tranh thủy sản Cà Mau đang dần định hình một mùa vàng mới trên vùng đất mặn - nơi tăng trưởng kinh tế song hành cùng sinh kế bền vững và gìn giữ hệ sinh thái đặc thù của cực Nam Tổ quốc.

Hoàng Lân