Chợ nổi Cái Răng - mùa xuân trên con nước

Tìm lại một miền quê

Trời còn chưa kịp sáng, chợ nổi Cái Răng (TP Cần Thơ) đã thức. Tiếng máy ghe nổ giòn, khua mặt nước lao xao. Những chiếc xuồng nhỏ len lỏi giữa ghe hàng lớn, mang theo dưa hấu, bưởi năm roi, nải chuối xiêm còn xanh đầu cuống... Trên những mũi ghe, cây bẹo treo lủng lẳng hàng hóa - thứ “bảng hiệu” độc nhất vô nhị của chợ nổi miền Tây.

Chợ nổi Cái Răng trong ống kính của Lee Zammit: Khi mặt trời còn chưa lên cao, những ghe dưa hấu đã lặng lẽ neo mình giữa con nước, mang theo sắc đỏ của mùa Tết và nhịp sống bền bỉ của thương hồ miền Tây

Chợ nổi Cái Răng vào những ngày giáp Tết không ồn ào. Lượng du khách đến chợ nổi cũng đông hơn thường lệ. Họ đến để nhìn, để nghe, để chạm vào một nhịp sống đang dần hiếm đi giữa đô thị hóa. Trên những chiếc ghe nhỏ len lỏi giữa dòng sông, nhiều ánh mắt chăm chú dõi theo từng mái chèo, từng cây bẹo treo hàng, như sợ chỉ chậm một khoảnh khắc thôi là sẽ bỏ lỡ.

Nguyễn Thu Thảo, nữ du học sinh đang định cư tại Úc, lần đầu tiên ghé thăm chợ nổi Cái Răng. Sinh ra và lớn lên xa quê, Tết trong ký ức của Thảo gắn với những con phố thẳng hàng, những khu chợ trong nhà kính, nơi mọi thứ được sắp xếp ngăn nắp và vội vã. Còn ở đây, chợ mở ra ngay trên mặt nước, tự nhiên và sống động đến bất ngờ.

Những rổ ổi, lê, chôm chôm… bày trên chiếc ghe nhỏ, lênh đênh giữa ánh sớm, như mang cả hương vị miệt vườn theo từng nhịp sóng chợ nổi Cái Răng (Ảnh: Lee Zammit)

Thảo đứng ở mũi ghe, tay khẽ chạm vào mạn thuyền, mắt dõi theo từng chiếc xuồng nhỏ lướt qua. “Tôi không nghĩ chợ có thể như thế này. Mỗi chiếc ghe giống như một căn nhà, mà việc mua bán chỉ là một phần trong đời sống của họ.

Ở chỗ tôi sống, chợ chỉ là nơi để mua đồ. Còn ở đây, tôi thấy người ta sống cùng chợ. Nó không phải là một điểm đến, mà là một phần của cuộc đời. Khi đứng ở đây, tôi có cảm giác mình không chỉ tham quan, mà đang được trở về”, Thảo chia sẻ với ánh mắt thích thú.

Giữa nhịp chợ nổi Cái Răng, đôi vợ chồng lặng lẽ gọt dứa, bày trái ngọt trên chiếc ghe nhỏ – một lát cắt đời thường mộc mạc, nơi sinh kế và ký ức sông nước vẫn bền bỉ neo mình. (Ảnh: Lee Zammit)

Đi cùng Thảo là Lee Zammit, bạn trai đến từ Melbourne, Úc. Trước khi bình minh kịp gọi tên ngày mới, Lee đã theo những con thuyền ra chợ nổi và bước vào một không gian vừa sống động vừa thấm đẫm ký ức.

Qua lời kể của người hướng dẫn, con sông hiện lên không chỉ như một tuyến giao thương mà như một thực thể biết nhớ - nhớ những mái chèo, những cuộc đổi trao từng nuôi sống bao phận người. Giữa bữa ăn bập bềnh trên mặt nước, anh không chỉ nếm trái cây mà còn cảm nhận được vị mặn của mồ hôi, nhìn thấy sự nhọc nhằn in trong ánh mắt người bán.

Trong cảm nhận của Lee, chợ nổi không chỉ là một không gian giao thương mà là nơi con người và dòng sông cùng tồn tại qua nhiều thế hệ. Anh nhận ra nhịp sống nơi đây đã khác trước, thưa vắng và trầm hơn giữa những đổi thay của đời sống hiện đại. Giữa sự chuyển mình ấy, vẫn có những con người bền bỉ neo mình trên mặt nước, giữ cho dòng chảy mưu sinh tiếp tục.

Với Lee, con sông không chỉ mang theo phù sa mà còn mang theo ký ức, và nếu được gìn giữ bằng sự trân trọng, nó sẽ còn tiếp tục kể những câu chuyện đẹp của mình qua nhiều mùa xuân nữa.

Giữ hồn quê trên sông nước

Giống nhu nhiều du khách khác, giữa dòng người đến rồi đi, cảm giác “được trở về” của Thảo như một nhịp lặng để nhìn lại và cảm nhận chợ nổi theo cách nguyên sơ nhất. Chợ nổi Cái Răng không hình thành từ quy hoạch, cũng không được tạo ra để phục vụ tham quan.

Nó sinh ra từ con nước, từ nhu cầu mưu sinh của cư dân vùng sông Hậu, khi đường bộ còn xa lạ và sông rạch là mạch giao thông chính. Qua nhiều thế hệ, chợ tồn tại như một thói quen sống, bền bỉ và tự nhiên, đến mức người ta chỉ nhận ra giá trị của nó khi chợ bắt đầu thưa vắng.

Nguyễn Thu Thảo và bạn trai Lee Zammit trong chuyến tham quan chợ nổi Cái Răng những ngày cận Tết. Với họ, dòng sông không chỉ là phong cảnh, mà là nơi chạm vào một phần quê hương rất thật

Ở Cái Răng, chợ không có giờ mở cửa. Phiên chợ bắt đầu từ lúc trời còn tối, khi sương phủ kín mặt sông và kết thúc lúc nắng đứng bóng. Người bán không cần quầy sạp, người mua không cần lối đi. Mỗi chiếc ghe là một gian hàng, một căn nhà, đôi khi là cả một đời người gắn chặt với dòng nước.

Cây bẹo - chiếc sào treo hàng hóa trước mũi ghe - là sáng tạo giản dị mà tinh tế của cư dân thương hồ. Treo gì bán nấy, không cần gọi mời, không cần mặc cả ồn ào. Cách mua bán ấy phản ánh một nền văn hóa giao thương dựa trên sự tin cậy, nơi con người hiểu nhau bằng kinh nghiệm sống và thói quen lâu đời, hơn là bằng lời quảng cáo.

Những ngày giáp Tết, chợ nổi mang một nhịp điệu khác. Trái cây được chở về nhiều hơn, sắc màu cũng đậm hơn. Dưa hấu, bưởi, xoài, chuối xếp đầy khoang ghe. Trên vài mũi thuyền, người ta treo thêm nhánh mai, cột sợi dây đỏ, như một cách âm thầm đánh dấu thời khắc chuyển mùa. Tết đến với chợ nổi không ồn ào, chỉ lặng lẽ hiện diện trong nhịp mua bán chậm hơn, trong những câu chúc năm mới gọi sang giữa sóng nước.

Đoàn của Nguyễn Thu Thảo trong chuyến ghé thăm chợ nổi Cái Răng cận Tết. Giữa nhiều thế hệ và những khác biệt về xuất phát điểm, chợ nổi trở thành điểm gặp gỡ của ký ức, trải nghiệm và cảm giác trở về

Chợ nổi không chỉ là nơi giao thương. Đó là một không gian sống trọn vẹn. Người ta nấu ăn, ngủ nghỉ, sinh con, nuôi con, tiễn người thân về đất trên chính con ghe của mình. Những đứa trẻ lớn lên giữa mùi trái cây chín và tiếng máy nổ, học cách giữ thăng bằng trước khi học viết chữ. Đối với họ, dòng sông không phải là phong cảnh, mà là mái nhà.

Nhưng cùng với sự thay đổi của đời sống hiện đại, chợ nổi cũng đang dần rời khỏi vị trí trung tâm của kinh tế vùng. Đường bộ phát triển, thương lái lên bờ, nhiều gia đình thương hồ chọn một cuộc sống ổn định hơn. Những chiếc ghe từng neo sát nhau nay thưa dần. Chợ vẫn họp, nhưng mang dáng vẻ trầm lặng hơn, như một không gian đang tồn tại giữa hiện tại và ký ức.

Sự xuất hiện của du lịch giúp chợ được biết đến nhiều hơn, mang lại nguồn thu mới cho những người còn bám chợ. Tuy nhiên, điều đó cũng đặt ra một thách thức không nhỏ: Giữ cho chợ tiếp tục là nơi mưu sinh thực sự, chứ không chỉ là một hình ảnh được tái hiện. Khi chợ không còn người bán thật, người sống thật, thì dù còn ghe thuyền, chợ cũng chỉ còn lại phần xác.

Hình ảnh mua bán nhộn nhịp trên chợ nổi ngày giáp Tết

Chợ nổi Cái Răng vì thế không chỉ đối diện với câu chuyện bảo tồn cảnh quan, mà là bài toán giữ gìn một lối sống. Giữ con người ở lại với chợ, giữ cho những cây bẹo tiếp tục treo hàng hóa của đời sống mưu sinh, giữ cho dòng sông không chỉ chảy qua một điểm tham quan, mà chảy qua một cộng đồng đang sống.

Giữa con nước lặng lẽ trôi, chợ nổi Cái Răng vẫn tồn tại như một chứng nhân của miền Tây sông nước - nơi nhắc nhở rằng, có những giá trị không thể di dời lên bờ, cũng không thể thay thế bằng bản sao. Chợ nổi chỉ thật sự sống khi con người còn chọn ở lại với dòng sông, cùng những mùa xuân trôi chậm trên mặt nước…

Hoàng Lân