Trường Bưởi - Ngôi trường hơn 100 năm tuổi

(TTTĐ) Nổi tiếng từ thời Pháp thuộc, trường Bưởi (nay là trường THPT Chu Văn An) đã có bề dầy hơn 100 năm tuổi. Trải qua bao nhiêu biến cố của Hà Nội và đất nước, mái trường này đã đào tạo rất nhiều nhân tài cống hiến, hi sinh cho tổ quốc

Ngày9/ 12/ 1908, Toàn quyền Đông Dương Klobukowski ra quyết định thành lập Collège du Protectorat (Trường Thành chung Bảo hộ - tương đương trường cấp II hiện nay) trên cơ sở sáp nhập Trường Thông ngôn Bờ sông, Trường trung học Jules Ferry Nam Định và lớp Sư phạm (Cours normal) phố Pottier (nay là phố Bảo Khánh) nhằm đào tạo nhân viên cho bộ máy cai trị của họ tại Bắc Kì. Nhưng, nhân dân ta đã “Việt hóa” nó trở thành cái tên quen thuộc và gần gũi: trường Bưởi. Bởi trường được xây dựng trên đất làng Thụy Khuê ở vùng Kẻ Bưởi, ven hồ Tây. Cái tên này cũng thể hiện lòng yêu nước của học sinh nơi đây, dù học tiếng Pháp, bằng giáo trình Pháp do người Pháp dậy, nhưng người Việt không bao giờ quên gốc gác của mình.

Năm1931, trường được nâng cấp thành một lycée (tương đương trường cấp III hiện nay) - Lycée du Protectorat (Trường Trung học Bảo hộ). Cuối năm 1943 do Thế chiến thứ hai lan rộng, trường phải sơ tán một phần về tu chủng viện Phúc Nhạc (Ninh Bình) và phần còn lại vào Thanh Hóa, mãi đến giữa năm 1945 mới quay lại Hà Nội. Tuy vậy số lượng học sinh của trường vẫn tăng đều trong khoảng thời gian từ 1937 (190 học sinh) đến 1944 (424 học sinh). Sau khi Nhật đảo chính Pháp, ngày 12/ 6/ 1945, Khâm sai Bắc Bộ Phan Kế Toại ra quyết định đổi tên trường thành Quốc lập Trung học hiệu Chu Văn An - lấy theo tên vị danh sư Chu Văn An dưới thời nhà Trần và cử giáo sư Nguyễn Gia Tường làm hiệu trưởng, đây là hiệu trưởng người Việt đầu tiên của trường Bưởi - Chu Văn An. Tên Trường Chu Văn An được giữ từ ngày đó đến nay.

Là một trong các trường phổthông cótiếng ởĐông Dương khi xưa và Việt Nam hiện nay, trường Bưởi - Chu Văn An là nơi đào tạo các thế hệ trí thức có tinh thần dân tộc cao, trong đó có các nhân vật nổi tiếng của Việt Nam trên nhiều lĩnh vực như Phạm Văn Đồng, Tôn Thất Tùng, Nguyễn Khắc Viện, NgôGia Tự, Nguyễn Văn Cừ, Phạm VănĐồng, Nguyên Đức Cảnh, LêVăn Lương...Nhiều học sinh của trường Bưởi sau nàyđã trởthành các tríthức uyên bác, nhà thơ. nhà văn, nhà văn hoá, nghệ sĩ nổi tiếng như Hoàng Xuân Hãn, Tạ Quang Bửu, Ngụy Như KonTum, Từ Giấy, Hoàng Ngọc Phách, Tú Mỡ, Nguyễn Công Hoan, Xuân Diệu, Nguyễn Đình Thi, Nam Trân, Băng Bá Lân, Đoàn Phú Tứ, Huyền Kiêu, Nguyễn Khắc Viện, Việt Phương, LữHuy Nghiên, Trần Nhật Lam, VũQuần Phương, Bùi Bình Thi, Trung Kiên, Trần Hiếu, QuíDương, Đức Trung, TôLan Phương...

Không chỉ có học sinh người Việt, trường Bưởi còn là nơi học tập của một số học sinh Lào và Campuchia trong đó phải kể tới Xu-pha-nu-vông và Cay-xỏn Phôm-vi-hẳn.

Một góc trường Chu Văn An ngày nay

Tuy nhàcầm quyền Pháp lúc bấy giờ không đề ra mục tiêu giáo dục tinh thần dân tộc, các học sinh trong trường đã thông qua những hành động cụ thể đi ngược lại chủ trương ban đầu đó. Họ tổ chứcbãi khóađòiân xánhà yêu nướcPhan Bội Châuhay để tangPhan Chu Trinh, hưởng ứng phong tràoViệt Minh, tham gia vào các nhóm luyện võ cổ truyền và truyền nhau các lời chào hỏi yêu nước học được từ thầy dạy võ của mình, và xung đột với các cộng tác viên trường trung học dành cho tầng lớp thượng lưu Albert Sarraut...

Trong kháng chiến chống Pháp rất nhiều học sinh Chu Văn An đã gia nhập tự vệ và bộ độiViệt Minh. Nhiều người sau đó trở thành cán bộ cao cấp của chính quyền như Nguyễn Xiển, Phan Anh... Một số sau này trở thành tướng lĩnh như thượng tướngĐặng Vũ Hiệp, thiếu tướngNguyễn Đôn Tự...

Trong giai đoạn chiến tranh chống Mỹ, nhiều học sinh Chu Văn Anđã cầm súng chiếnđấu ởchiến trường miền Nam, nhiều người đã trở thành liệt sĩ và được phongAnh hùng lực lượng vũ trang nhân dânnhư liệt sĩ - bác sĩĐặng Thuỳ Trâm, liệt sĩNguyễn Văn Chư(học sinh miền Nam, được truy tặng danh hiệu Anh hùng). Nhiều học sinh và cả giáo viên của trường đã tham gia chiến đấu trong các binh chủng không quân, phòng không chống lại các cuộc không kích củaKhông quân Hoa Kỳ, trong đó có những người được phong anh hùng nhưNguyễn Tiến Sâm,Vũ Xuân Thiều.

Cho đến trước năm 1986, trường Chu Văn An là trường có lớp chuyên Toán duy nhất của Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, nơi đã đào tạo nhiều thế hệ học sinh chuyên Toán giành thành tích cao trong các cuộc thi Học sinh giỏi Quốc gia, các kì thiOlympic Toán Quốc tếvà sau đó đã thành công trên nhiều lĩnh vực, tiêu biểu như GS. TSKHNguyễn Hữu Việt Hưng- chủ nhiệm bộ môn Đại số tuyến tính trường Đại học Khoa học tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội, PGS. TSTrương Gia Bình- tổng giám đốc công tyFPT, PGS. TSĐào Tiến Khoa- giám đốc Trung tâm tính toán cơ bản, Viện Khoa học và kỹ thuật hạt nhân.

Ngày17/2/1995, Thủ tướngVõ Văn Kiệtđã ra quyết định xây dựng trường Chu Văn An trở thành một trong 3 trường trung học phổ thông trọng điểm của Việt Nam cùng với trườngQuốc học Huếvà trườngchuyên Lê Hồng PhongTP Hồ Chí Minh.

Ngày6/11/2004, trường Chu Văn An đã được nhận bằngdi tích lịch sử văn hóacấp quốc giaViệt Nam. Lễ kỉ niệm 100 thành lập trường được tổ chức vào hai ngày 16 và17 tháng 5năm2008.

Cẩm Tú