Từ lớp học hôm nay đến công dân toàn cầu ngày mai

Từ quyết sách đến tầm nhìn chiến lược quốc gia

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, ngôn ngữ không chỉ là công cụ giao tiếp mà còn là “tấm hộ chiếu” tri thức của mỗi người. Quyết định 2371/QĐ-TTg do Chính phủ ban hành, tiếng Anh được đặt vào vị trí mới: Ngôn ngữ thứ hai trong hệ thống giáo dục Việt Nam.

Thầy và trò Hà Nội trong tiết học Ngoại ngữ Tiếng Anh

Đây là một đề án mang tính lịch sử định hình lại vai trò của ngoại ngữ trong phát triển quốc gia. Mục tiêu của đề án hướng tới việc xây dựng hệ sinh thái sử dụng tiếng Anh thường xuyên, hiệu quả trong toàn bộ đời sống học đường. Tiếng Anh không chỉ “được học” mà phải “được sống” trong nhà trường. Nói cách khác, đây là một cuộc cải cách về tư duy giáo dục. Khi học sinh có thể nghe, nói, đọc, viết tiếng Anh tự nhiên như tiếng mẹ đẻ, đó là lúc ngôn ngữ trở thành năng lực, chứ không còn là môn học.

Theo các chuyên gia giáo dục, Quyết định 2371 là một bước tiến hợp quy luật phát triển. Sau nhiều năm Việt Nam triển khai chương trình ngoại ngữ, năng lực tiếng Anh của học sinh vẫn còn chênh lệch giữa các vùng miền, nhiều nơi vẫn học để thi chứ chưa học để sử dụng. Vì thế, việc đưa tiếng Anh lên tầm “ngôn ngữ thứ hai” là cách để phá bỏ tư duy cũ, hướng tới chuẩn năng lực thực chất.

Cô Hoàng Thị Chuyên, Hiệu trưởng Trường THCS Bát Tràng (Hà Nội) nhận định: “Chúng ta đang đi từ giai đoạn “phổ cập tiếng Anh” sang giai đoạn chuẩn hóa sử dụng. Quyết định này đưa vào cuộc sống, các bạn trẻ có khả năng làm việc toàn cầu mà không còn rào cản ngôn ngữ”.

Đề án đưa tiếng Anh trở thành ngôn thữ thứ 2 được thiết kế theo lộ trình 3 giai đoạn, với các cấp độ mức 1 đến 3, tương ứng với độ sâu sử dụng ngôn ngữ. Từ đó, việc triển khai sẽ không dàn trải mà đi từng bước vững chắc, phù hợp với điều kiện từng địa phương. Cách tiếp cận này giúp đảm bảo tính khả thi, đồng bộ và tránh “sốt nóng phong trào”.

Điều đáng chú ý là trong chiến lược này, tiếng Anh được coi như năng lực mềm cốt lõi giúp học sinh phát triển toàn diện: Tư duy phản biện, kỹ năng hợp tác, khả năng giao tiếp xuyên văn hóa. Khi người trẻ tự tin sử dụng tiếng Anh, họ không chỉ học được tri thức thế giới mà còn biết cách kể câu chuyện Việt Nam ra thế giới - điều mà nhiều thế hệ trước chưa có cơ hội làm được.

Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai, xét đến cùng là đầu tư cho năng lực cạnh tranh quốc gia. Một đất nước chỉ có thể mạnh trong kỷ nguyên toàn cầu nếu người dân nói được “ngôn ngữ chung của thế giới”.

Đưa chính sách vào hành động

Dù tầm nhìn chiến lược đã rõ ràng, việc hiện thực hóa nó là một hành trình dài, đòi hỏi nguồn lực, sự đồng thuận và quyết tâm từ mọi cấp, đặc biệt là trong các cơ sở giáo dục - nơi chính sách được biến thành hành động cụ thể.

Tại Trường THPT Quang Minh (Hà Nội), công tác chuẩn bị cho việc triển khai Quyết định 2371 đã được khởi động sớm. Hiệu trưởng Đào Thị Phương Lan chia sẻ: “Đề án này là cơ hội lớn để thay đổi tư duy dạy và học ngoại ngữ. Khi tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai, chúng tôi không chỉ dạy học sinh nói tiếng Anh mà dạy các em “sống” bằng tiếng Anh - dùng tiếng Anh để tư duy, sáng tạo, kết nối”.

Đội ngũ giáo viên và học sinh Thủ đô tích cực chuyển đổi phương pháp giảng dạy

Theo cô Lan, nhà trường tập trung vào 3 không gian sử dụng ngôn ngữ: Trong lớp học, ngoài giờ học và môi trường trực tuyến. Giáo viên được khuyến khích đổi mới phương pháp dạy, lấy học sinh làm trung tâm, tổ chức các hoạt động nói, thuyết trình, đóng vai bằng tiếng Anh. Ngoài lớp học, các buổi sinh hoạt dưới cờ, tọa đàm, thi kể chuyện hay “English Day” cũng được tổ chức thường xuyên, biến tiếng Anh thành “ngôn ngữ sống” chứ không còn là “môn học khô cứng”.

Từ góc nhìn của giáo viên trực tiếp giảng dạy, cô Nguyễn Thị Thanh Hằng, giáo viên tiếng Anh của trường THPT Quang Minh, cho rằng: “Quyết định 2371 mang lại động lực mạnh mẽ để chúng tôi tự làm mới mình. Trước đây, nhiều giáo viên ngại thay đổi vì áp lực chương trình và thời lượng. Với mục tiêu “ngôn ngữ thứ hai” khiến chúng tôi phải sáng tạo hơn, học hỏi thêm các phương pháp hiện đại, ứng dụng công nghệ, thiết kế lớp học sinh động”.

Cô Hằng cho biết, những giờ học giờ đây giống “diễn đàn ngôn ngữ” hơn là tiết học thông thường. Học sinh được khuyến khích nói, tranh luận, đặt câu hỏi và phản biện bằng tiếng Anh. “Nhiều em còn rụt rè, sợ sai nhưng qua từng hoạt động nhỏ, các em dần tự tin hơn. Điều chúng tôi hướng tới không phải điểm số mà là niềm vui khi các em có thể nói được, hiểu được và nghĩ bằng tiếng Anh”, cô nói.

Ở bậc THCS, tinh thần đổi mới này cũng lan tỏa mạnh mẽ. Cô Đỗ Thị Thúy Nga, giáo viên trường THCS Giáp Bát, chia sẻ về hướng tiếp cận mới trong giảng dạy: “Tôi chuyển mạnh sang phương pháp giao tiếp, lấy nói và tương tác làm trung tâm. Học sinh thực hành qua phỏng vấn, thảo luận, thuyết trình, đóng vai… Tôi muốn các em hình thành phản xạ tự nhiên thay vì học thuộc máy móc”.

Cô Nga cho biết, khó khăn lớn nhất vẫn là sự chênh lệch trình độ học sinh và thiếu môi trường thực hành ngoài lớp học. Nhiều em còn e ngại, sợ sai, sợ bị cười nên chưa dám nói. “Chúng tôi đang cố gắng tạo ra môi trường thân thiện, khuyến khích học sinh sử dụng tiếng Anh tự nhiên hơn. Câu lạc bộ tiếng Anh, các cuộc thi “Rung chuông vàng” bằng Tiếng Anh hay thi làm video đều là những cách để các em rèn luyện ngôn ngữ sống động hơn”, cô cho biết.

Đặc biệt, cô Thúy Nga nhấn mạnh vai trò của phụ huynh: “Nếu ở nhà phụ huynh chỉ kiểm tra bài, ép học từ vựng thì rất khó để con yêu tiếng Anh. Nếu cha mẹ khuyến khích con nghe nhạc, xem phim, đọc truyện bằng Tiếng Anh, coi đó như một phần của cuộc sống thì ngôn ngữ sẽ dần thấm vào tự nhiên như hơi thở”.

Giờ học tương tác của giáo viên Thủ đô nhằm nâng cao phản xạ ngôn ngữ cho học sinh.

Những mô hình như ở trường THPT Quang Minh, THCS Giáp Bát đang cho thấy sự chuyển động tích cực từ cơ sở, chứng minh rằng tầm nhìn của Quyết định 2371 hoàn toàn khả thi nếu có sự chủ động, sáng tạo của đội ngũ giáo viên và sự đồng hành của gia đình.

Các chuyên gia giáo dục nhận định, để tiếng Anh thực sự trở thành “ngôn ngữ thứ hai”, cần 3 yếu tố cốt lõi: Môi trường, phương pháp, động lực. Theo đó yếu tố môi trường là học sinh cần được “ngập” trong Tiếng Anh, từ lớp học đến sân trường, từ hoạt động ngoại khóa đến mạng xã hội. Các trường cần tạo “không gian song ngữ”, nơi tiếng Anh hiện diện tự nhiên trong mọi hoạt động. Còn yếu tố phương pháp là giáo viên phải được đào tạo để trở thành “người dẫn dắt”, khơi gợi hứng thú học tập, sử dụng công nghệ, học liệu mở, kết nối quốc tế. Yếu tố động lực là khi học sinh hiểu rằng tiếng Anh giúp mở rộng thế giới, cơ hội việc làm, tri thức và kết nối, các em sẽ tự học, tự luyện, tự vươn lên.

Việc triển khai Đề án 2371 không chỉ là chuyện của ngành Giáo dục mà là nhiệm vụ của toàn xã hội, cần sự đồng lòng của chính quyền, nhà trường, phụ huynh và cả doanh nghiệp - những nơi sẽ thụ hưởng nguồn nhân lực mới.

Đình Trung