Ung thư cổ tử cung: Từ khả năng loại bỏ đến “chìa khóa” chủ động phòng ngừa

Bác sĩ tại trạm y tế tư vấn về xét nghiệm HPV DNA và cách lấy mẫu xét nghiệm cho chị Vũ Thị Thời

“Tôi đã chủ động xét nghiệm HPV DNA và nhận kết quả âm tính. Điều đó giúp tôi yên tâm hơn, có thêm động lực để tiếp tục công việc và chăm sóc gia đình”, chị Vũ Thị Thời, giáo viên mầm non tại Hải Phòng chia sẻ. Câu chuyện của chị không chỉ là trải nghiệm cá nhân, mà phản ánh sự chuyển biến trong nhận thức của phụ nữ về chăm sóc sức khỏe chủ động - yếu tố nền tảng của phòng ngừa ung thư.

Trên phạm vi toàn cầu, ung thư cổ tử cung vẫn là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở phụ nữ. Tuy nhiên, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khẳng định đây là loại ung thư đầu tiên có khả năng bị loại bỏ nếu các quốc gia triển khai đồng bộ các biện pháp phòng ngừa.

Bác sĩ tại trạm y tế tư vấn về xét nghiệm HPV DNA và cách lấy mẫu xét nghiệm cho chị Trần Thị Hòa, Hải Phòng

Với mục tiêu đó, WHO đã đề ra chiến lược “90-70-90” đến năm 2030: 90% bé gái được tiêm vaccine HPV trước 15 tuổi; 70% phụ nữ được sàng lọc bằng xét nghiệm hiệu suất cao ít nhất hai lần trong đời; 90% phụ nữ được chẩn đoán mắc bệnh hoặc tổn thương tiền ung thư được điều trị kịp thời.

Tại Việt Nam, theo số liệu Globocan 2022, mỗi năm có khoảng 6.200 ca ung thư liên quan đến HPV, trong đó hơn 2.500 phụ nữ tử vong do ung thư cổ tử cung. Đáng lo ngại, hơn 80% bệnh nhân chỉ đến khám khi bệnh đã ở giai đoạn muộn, khi cơ hội điều trị hiệu quả bị thu hẹp đáng kể. Những con số này cho thấy một nghịch lý: gánh nặng bệnh tật vẫn lớn, trong khi khả năng phòng ngừa lại hoàn toàn khả thi nếu được tiếp cận thông tin và dịch vụ y tế kịp thời.

Bác sĩ tại trạm y tế tư vấn về xét nghiệm HPV DNA và cách lấy mẫu xét nghiệm cho chị Nguyễn Thị Mai Anh, Hải Phòng

Nhận thức rõ thách thức đó, Việt Nam đã từng bước triển khai các chính sách nhằm giảm gánh nặng ung thư cổ tử cung. Theo Nghị quyết số 104/NQ-CP ngày 15/8/2022 của Chính phủ, từ năm 2026, vaccine phòng HPV sẽ được đưa vào Chương trình Tiêm chủng mở rộng để tiêm miễn phí cho trẻ em gái.

Phát biểu tại Chiến dịch truyền thông toàn quốc “Vì một Việt Nam không gánh nặng bởi HPV”, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh: ung thư cổ tử cung hoàn toàn có thể phòng ngừa bằng vaccine và sàng lọc sớm; các tổn thương tiền ung thư nếu được phát hiện kịp thời có thể điều trị hiệu quả bằng những phương pháp đơn giản và ít tốn kém.

Bác sĩ tại trạm y tế tư vấn về xét nghiệm HPV DNA và cách lấy mẫu xét nghiệm cho chị Nguyễn Thị Hường, Hải Phòng

Chính sách đã mở đường, nhưng hiệu quả của chiến lược phòng ngừa phụ thuộc vào sự tham gia chủ động của cộng đồng, đặc biệt là phụ nữ. Trong bối cảnh đó, xét nghiệm HPV DNA được xem là một bước tiến quan trọng của y học dự phòng. Khác với các phương pháp sàng lọc truyền thống như Pap smear hay quan sát bằng mắt với axit axetic, xét nghiệm HPV DNA cho phép phát hiện sự hiện diện của virus HPV nguy cơ cao ngay cả khi chưa có tổn thương tế bào. Điều này giúp nhận diện nguy cơ từ rất sớm, tạo điều kiện cho can thiệp kịp thời.

Ưu điểm của xét nghiệm HPV DNA nằm ở độ chính xác cao, khả năng phát hiện virus trước khi xuất hiện biến đổi tế bào, khoảng cách sàng lọc có thể kéo dài nếu kết quả âm tính, đồng thời cho phép tự lấy mẫu - một yếu tố giúp giảm rào cản tâm lý khi tiếp cận dịch vụ y tế.

Bác sĩ tại trạm y tế thực hiện lấy mẫu xét nghiệm HPV DNA

Chị Nguyễn Thị Mai Anh, một phụ nữ tại Thủy Nguyên, Hải Phòng, chia sẻ rằng việc chủ động xét nghiệm giúp chị hiểu rõ tình trạng sức khỏe của mình, thay vì sống trong tâm trạng lo lắng mơ hồ. Những câu chuyện như vậy cho thấy sự thay đổi từ tư duy “chữa bệnh” sang tư duy “phòng bệnh” đang dần hình thành trong đời sống xã hội.

Ở góc độ sâu hơn, phòng ngừa ung thư cổ tử cung không chỉ là vấn đề y tế, mà còn là vấn đề phát triển xã hội và chất lượng cuộc sống. Khi phụ nữ chủ động chăm sóc sức khỏe, họ không chỉ bảo vệ bản thân mà còn góp phần bảo vệ hạnh phúc gia đình và sự ổn định của cộng đồng. “Đừng đợi đến khi có bệnh mới lo lắng.

Chị Nguyễn Thị Hường, Hải Phòng

Kiểm tra sức khỏe định kỳ và xét nghiệm HPV DNA là món quà ý nghĩa nhất dành cho chính mình”, chị Trần Thị Hòa (Thủy Nguyên, Hải Phòng) chia sẻ. Với chị Nguyễn Thị Hường, sự tự tin về sức khỏe giúp chị trở thành chỗ dựa vững chắc cho con cháu, bởi phòng bệnh luôn là con đường ngắn nhất dẫn đến bình an.

Từ chiến lược toàn cầu của WHO đến chính sách quốc gia của Việt Nam, từ tiến bộ khoa học đến sự thay đổi trong nhận thức xã hội, một lộ trình rõ ràng đang được hình thành: loại bỏ ung thư cổ tử cung không còn là mục tiêu xa vời. Trong lộ trình đó, mỗi người phụ nữ chính là chủ thể quan trọng nhất. Chủ động tiêm vaccine, thực hiện sàng lọc định kỳ và xét nghiệm HPV DNA không chỉ là lựa chọn cá nhân, mà còn là hành động góp phần hiện thực hóa mục tiêu y tế cộng đồng.

Ung thư cổ tử cung có thể bị loại bỏ, nếu xã hội hành động đủ sớm và đủ quyết liệt. Và trong hành trình ấy, xét nghiệm HPV DNA không chỉ là một phương pháp y học, mà là biểu tượng của tư duy phòng ngừa hiện đại - nơi sức khỏe được bảo vệ từ gốc rễ, trước khi bệnh tật kịp hình thành.

Hoàng Bảo