Xây dựng môi trường số lành mạnh trong giáo dục

Những “trái ngọt” đầu mùa từ nỗ lực chuyển đổi số

Tiên phong trong Chương trình Chuyển đổi số quốc gia, ngành Giáo dục Hà Nội đã chủ động nắm bắt cơ hội từ cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, tạo nên một cuộc “cách mạng giáo dục” thay đổi toàn diện từ quản lý đến phương pháp dạy và học.

Những năm qua, ngành Giáo dục Hà Nội đã triển khai hàng loạt giải pháp đồng bộ và đạt được nhiều kết quả nổi bật. Hệ thống tuyển sinh trực tuyến đã chấm dứt cảnh phụ huynh xếp hàng nộp hồ sơ, tăng tính minh bạch và giảm áp lực cho các trường. 100% trường học được kết nối internet và trang bị thiết bị công nghệ hiện đại. Đặc biệt, Hà Nội đã đi đầu trong việc triển khai học bạ số với 97,64% học sinh từ khối 1 đến khối 4 được tạo học bạ số, một tỷ lệ vượt trội so với mức trung bình 41% của cả nước.

Không dừng lại ở hiệu quả quản lý, chuyển đổi số còn mở ra một không gian học tập hiện đại. Hệ thống học tập và kiểm tra trực tuyến HanoiStudy đã trở thành công cụ đắc lực hỗ trợ học sinh ôn luyện. Bài giảng điện tử, kho học liệu số, phần mềm mô phỏng đã biến tri thức khô khan trở nên sinh động, giúp học sinh hứng khởi và chủ động hơn.

Khẳng định về tầm quan trọng của chuyển đổi số trong giáo dục và đào tạo, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội Trần Thế Cương cho biết, toàn ngành xác định chuyển đổi số là nội dung cần ưu tiên bố trí nguồn lực. Với quy mô lớn nhất cả nước về số lượng trường học và học sinh, việc ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số của Thủ đô không chỉ là xu thế mà còn là yêu cầu, nhiệm vụ quan trọng nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy, học tập.

Là một trong những đơn vị tích cực ứng dụng công nghệ, trường Tiểu học Đức Giang, phường Việt Hưng, Hà Nội, là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của chuyển đổi số trong ngành Giáo dục Thủ đô.

Học sinh trường Tiểu học Đức Giang (phường Việt Hưng) kiểm tra đánh giá cuối học kỳ trên phần mềm

Chia sẻ về vấn đề này, cô Nguyễn Thị Hải Yến - Phó Hiệu trưởng nhà trường cho biết, chuyển đổi số đang đóng vai trò mang tính bước ngoặt. Nó không chỉ giúp đổi mới phương pháp dạy học, tạo môi trường học tập linh hoạt, sinh động mà còn giúp công tác quản lý trở nên khoa học, minh bạch và hiệu quả hơn.

“Giáo viên có thể ứng dụng các phần mềm, nền tảng trực tuyến để thiết kế bài giảng hấp dẫn, giúp học sinh dễ dàng tiếp cận kiến thức thông qua hình ảnh, video, trò chơi học tập... Nhờ đó, học sinh hứng thú hơn, chủ động hơn trong quá trình học tập. Chuyển đổi số cũng giúp công tác quản lý nhà trường trở nên khoa học, minh bạch và hiệu quả hơn. Các hệ thống quản lý học sinh, điểm số, thời khóa biểu, hồ sơ điện tử giúp giảm tải công việc hành chính, tăng thời gian cho cán bộ quản lý, giáo viên tập trung vào chuyên môn”, cô Hải Yến nhấn mạnh.

Tại trường Tiểu học Đức Giang, giáo viên đã thành thạo sử dụng các phần mềm như PowerPoint, Canva, Azota để thiết kế bài giảng hấp dẫn. Trong giờ học, các công cụ tương tác như Kahoot, Quizizz, ClassPoint được tận dụng tối đa, biến mỗi tiết học thành một trải nghiệm “học mà chơi - chơi mà học”.

Việc ứng dụng công nghệ giúp học sinh có thể học tập linh hoạt, mọi lúc, mọi nơi

Theo cô Hải Yến, hiệu quả mang lại rất rõ rệt. Các bài giảng trực quan giúp học sinh hứng thú, chủ động tiếp thu kiến thức. Tỷ lệ học sinh hoàn thành tốt các môn học tăng lên, kỹ năng sử dụng công nghệ được cải thiện rõ rệt. Nhiều học sinh đã biết sử dụng thiết bị công nghệ để tra cứu thông tin, làm bài trực tuyến, luyện tập kiến thức. Hầu hết giáo viên cũng đã thành thạo trong việc sử dụng các nền tảng học tập, sẵn sàng, chủ động khi phải chuyển sang dạy học trực tuyến.

Hướng đến môi trường giáo dục số hiệu quả, lành mạnh và an toàn

Không thể phủ nhận những lợi ích to lớn mà công nghệ số mang lại cho thầy và trò trong công tác giảng dạy và học tập.

Tuy nhiên, thiết bị số và không gian mạng cũng là nơi tiềm ẩn vô vàn rủi ro. Cô Nguyễn Thị Hải Yến cũng bày tỏ lo ngại: “Môi trường mạng chứa đựng nhiều nội dung không phù hợp, rủi ro về an toàn thông tin và nguy cơ khiến học sinh giảm tương tác trực tiếp, ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất và tinh thần. Đây là những nguy cơ thực tế cần được giáo dục và phòng tránh từ sớm”.

Chị Nguyễn Thu Nguyệt, phụ huynh học sinh (xã Thanh Trì, Hà Nội) cho biết, hầu hết thông tin trao đổi, bài tập về nhà hay các hoạt động của nhà trường đều thông qua các ứng dụng công nghệ; có những nội dung các con phải hoàn thành thông qua việc sử dụng chính các ứng dụng đó.

“Vì thế, thời gian các con sử dụng thiết bị điện tử để học tập ngày càng nhiều, chưa kể thời gian giải trí bằng tivi… Nếu bố mẹ không kiểm soát tốt thì việc các con bị giảm thị lực hoặc xem những nội dung thiếu lành mạnh là điều rất dễ xảy ra”, chị Nguyệt chia sẻ.

Các trường học ở Hà Nội tổ chức các buổi tuyên truyền sử dụng internet an toàn

Để bảo vệ trẻ em trên môi trường số và chuyển đổi số trong ngành Giáo dục đạt được kết quả thực sự cần có sự chung tay của nhiều phía nhưng các trường học cần đóng vai trò chủ đạo trong việc trang bị kiến thức và kỹ năng số an toàn cho học sinh.

Một số trường lồng ghép nội dung về an toàn thông tin, cách nhận diện tin giả, phòng tránh lừa đảo vào các môn học và hoạt động ngoại khóa; đồng thời, tổ chức các buổi workshop với chuyên gia an ninh mạng để học sinh có cái nhìn thực tế về những hệ lụy tai hại khi không biết ứng xử an toàn trên môi trường số.

Đặc biệt vai trò của gia đình trong việc xây dựng “tuyến phòng thủ đầu tiên” để các con được học tập an toàn trên không gian số, thay vì cấm đoán, cha mẹ cần trở thành “người bạn đồng hành số” của con. Cha mẹ dành thời gian tìm hiểu các ứng dụng con sử dụng, trò chuyện cởi mở về các rủi ro và hướng dẫn con cách tự bảo vệ. Việc quản lý thời gian sử dụng thiết bị, khuyến khích hoạt động thể chất sẽ giúp trẻ cân bằng giữa thế giới ảo và đời thực.

Học sinh biết cách “học thông minh - sống an toàn - ứng xử tử tế trong không gian số

Chuyển đổi số trong giáo dục là một hành trình tất yếu, mở ra những cơ hội học tập và sáng tạo vô hạn. Tuy nhiên, chuyển đổi số chỉ thực sự có ý nghĩa và mang lại giá trị thực sự khi được triển khai an toàn, nhân văn và định hướng đúng đắn. Bên cạnh việc dạy kiến thức, ngành Giáo dục Thủ đô cần dạy cho học sinh biết cách “học thông minh - sống an toàn - ứng xử tử tế trong không gian số”. Đó mới chính là nền tảng của một công dân số thực thụ trong tương lai.

Ánh Dương