AI- bạn đồng hành hay “bẫy” khiến trẻ em giảm khả năng sáng tạo?

Ngày 1/11, Thành đoàn, Hội đồng Đội thành phố Hà Nội tổ chức Diễn đàn trẻ em năm 2025: “Nói lời hay - việc làm tốt - ứng xử văn minh; xây dựng tình bạn đẹp, nói không với bạo lực học đường” với sự tham gia của 250 thiếu nhi tiêu biểu đến từ 126 xã, phường trên địa bàn thành phố Hà Nội và Câu lạc bộ Cán bộ Đội Hà Nội.

Tham dự diễn đàn có: Nguyên Cục trưởng Cục Trẻ em, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam Đặng Hoa Nam; Phó Trưởng ban Công tác thiếu nhi Trung ương Đoàn, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Đội Trung ương Lê Hải Long; Phó Trưởng phòng Chính trị - Tư tưởng và Khoa học và Công nghệ, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, Ủy viên Hội đồng Đội thành phố Hà Nội Kiều Cao Trinh.

Tiếng nói thẳng thắn về bạo lực học đường

Phát biểu tại diễn đàn, Phó Bí thư Thành đoàn, Chủ tịch Hội đồng Đội thành phố Hà Nội Đào Đức Việt nhấn mạnh mục tiêu của sự kiện là nhằm tăng cường giáo dục đạo đức, lối sống, trang bị kiến thức và kỹ năng cần thiết cho thiếu nhi Thủ đô trong nhiều môi trường khác nhau, đặc biệt là trên không gian mạng. Thông qua những ý kiến, tâm tư, nguyện vọng của trẻ em, lãnh đạo các cấp, các ngành sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách trong công tác chăm sóc, bảo vệ và giáo dục trẻ em.

Phó Bí thư Thành đoàn, Chủ tịch Hội đồng Đội thành phố Hà Nội Đào Đức Việt phát biểu tại diễn đàn

Những năm gần đây, cùng với sự phát triển nhanh của kinh tế - xã hội, môi trường học đường đã tạo nhiều điều kiện thuận lợi để thiếu nhi học tập, rèn luyện và phát huy khả năng sáng tạo. Song song với đó, thực tế đặt ra nhiều vấn đề đáng lo ngại như tình trạng bạo lực học đường và những hành vi thiếu chuẩn mực trên môi trường hoạt động mạng xã hội.

Những hành vi tưởng chừng nhỏ nhưng nếu không được định hướng, giáo dục và uốn nắn kịp thời sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lý, nhân cách, giá trị sống và tương lai của trẻ em.

Em Trần Thị Đan Châu, Trường THCS Nghĩa Tân bày tỏ băn khoăn: Làm thế nào để phòng ngừa và ngăn chặn bạo lực học đường?

Các thành viên Ban cố vấn chủ trì diễn đàn

Theo nguyên Cục trưởng Cục Trẻ em, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam Đặng Hoa Nam, ngành Giáo dục cùng với các cơ quan chức năng của thành phố Hà Nội đang triển khai một loạt giải pháp đồng bộ nhằm phòng ngừa, ngăn chặn và xử lý bạo lực học đường theo hướng toàn diện và có chiều sâu hơn.

Ông Nam cho rằng, ngoài tăng cường giáo dục đạo đức, nhân cách và kỹ năng sống cho học sinh ngay từ bậc tiểu học; giúp các em hình thành thái độ đúng đắn, biết tôn trọng thầy cô, bạn bè thì việc đẩy mạnh công tác tư vấn tâm lý học đường rất quan trọng. Điều này giúp phát hiện sớm những biểu hiện bất thường về tâm lý, hành vi để có biện pháp hỗ trợ kịp thời. Thành phố Hà Nội đang triển khai xây dựng mạng lưới cộng tác viên tâm lý tại các trường, đồng thời phối hợp với các trung tâm, bệnh viện và chuyên gia trong lĩnh vực sức khỏe tinh thần trẻ em.

Trưởng phòng Chính trị - Tư tưởng và Khoa học công nghệ, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội Kiều Cao Trinh cũng cho biết: Trong những năm gần đây, thành phố Hà Nội đã rất quan tâm đến công tác tư vấn, hỗ trợ tâm lý cho học sinh. Lãnh đạo thành phố hiểu rằng, bên cạnh việc học kiến thức, các bạn nhỏ còn cần được chăm sóc, lắng nghe, chia sẻ và hỗ trợ để vượt qua những áp lực trong học tập, trong các mối quan hệ và trong cuộc sống hằng ngày.

Đại biểu thiếu nhi đặt câu hỏi tại diễn đàn

Vì vậy, Hà Nội đang từng bước xây dựng hệ thống tư vấn tâm lý học đường chuyên nghiệp hơn, cụ thể là: Đào tạo và bồi dưỡng chuyên môn cho đội ngũ giáo viên kiêm nhiệm công tác tư vấn tâm lý. Các lớp tập huấn, khóa học chuyên sâu đang được tổ chức thường xuyên, giúp thầy cô nắm vững kỹ năng hỗ trợ tâm lý học sinh.

Một bạn học sinh bày tỏ: Nhiều bạn nhỏ chia sẻ rằng điều khiến các em sợ nhất là bị bắt nạt, bị nói xấu sau lưng hoặc bị cô lập trong lớp. Có bạn tâm sự rằng: “Nhiều khi chỉ vì điểm kém hay ngoại hình khác một chút mà bị trêu chọc mãi, thấy buồn lắm”…

Các chuyên gia cho rằng, để bảo vệ bạn trước nạn bạo lực học đường, điều quan trọng nhất là không được im lặng. Việc các em dám nói ra cảm xúc, suy nghĩ và mong muốn của mình là điều rất đáng quý, bởi chỉ khi được lắng nghe, chúng ta mới có thể cùng nhau tìm ra giải pháp đúng đắn để xây dựng một môi trường học đường an toàn, nhân ái và tôn trọng lẫn nhau.

Bản lĩnh số và giữ gìn văn hóa trong kỷ nguyên công nghệ

Em Đặng Kim Thiên Kim, trường THCS Lê Ngọc Hân đặt ra câu hỏi: Làm thế nào để thiếu nhi giữ được bản sắc văn hóa dân tộc trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh mẽ?

Em Đặng Kim Thiên Kim đặt câu hỏi tại diễn đàn

Trả lời câu hỏi của Thiên Kim, Phó Bí thư Thành đoàn, Chủ tịch Hội đồng Đội thành phố Hà Nội Đào Đức Việt cho biết, đây là câu hỏi có ý nghĩa sâu sắc thể hiện tình yêu văn hoá dân tộc và ý thức gìn giữ bản sắc Việt Nam trong tâm hồn một thiếu nhi Hà Nội hiện đại.

Theo anh Việt các em đang lớn lên trong thời đại của công nghệ, trí tuệ nhân tạo và toàn cầu hoá, nơi thế giới mở ra nhiều cơ hội mới nhưng cũng ẩn chứa không ít thách thức. Giữa nhịp sống hiện đại ấy, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc chính là cách để các em biết mình là ai, đến từ đâu và tự tin bước ra thế giới với niềm tự hào là người Việt Nam.

“Để làm được điều đó, các em có thể bắt đầu từ những việc rất gần gũi và thiết thực: Giữ gìn tiếng Việt trong sáng, lời nói lễ phép, ứng xử văn minh, nhân ái; tìm hiểu, yêu quý và tự hào về lịch sử, truyền thống, di tích, làng nghề, nghệ thuật dân gian của Thủ đô Hà Nội…”, anh Việt chia sẻ.

Toàn cảnh diễn đàn

Quan tâm đến công nghệ và trí tuệ nhân tạo, em Nguyễn Kim Thái Linh, trường THCS CLC Nam Từ Liêm (Hà Nội) cho biết: Trí tuệ nhân tạo (AI) có nhiều lợi ích nhưng em cũng nghe nói rằng nếu quá phụ thuộc vào AI, chúng em có thể mất đi khả năng sáng tạo, lười suy nghĩ hoặc tiếp nhận thông tin không chính xác. Theo các cô chú, học sinh ở độ tuổi thiếu nhi như chúng em có nên sử dụng trí tuệ nhân tạo hay không"?

Nguyên Cục trưởng Cục Trẻ em, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam Đặng Hoa Nam cho rằng: AI đang trở thành người bạn đồng hành mới trong học tập và cuộc sống. Nếu biết sử dụng đúng cách, AI sẽ mang lại rất nhiều lợi ích nhưng nếu lạm dụng, nó cũng có thể khiến chúng ta mất dần khả năng tư duy độc lập và sáng tạo hay nói theo ngôn ngữ giới trẻ hiện nay là “thối não”.

Các em thiếu nhi sôi nổi đặt câu hỏi tại diễn đàn

Với lứa tuổi thiếu nhi, các em hoàn toàn có thể sử dụng AI nhưng cần có định hướng và giới hạn rõ ràng. Trong đó, các em hãy coi AI là công cụ hỗ trợ, không phải người làm thay. Em có thể nhờ AI gợi ý cách học, tóm tắt kiến thức, hoặc giúp giải thích bài khó nhưng phần tư duy, sáng tạo và cảm xúc – đó vẫn phải là của chính em. Luôn kiểm chứng thông tin bởi không phải nội dung nào AI đưa ra cũng đúng. Các em cũng nên giữ thời gian sử dụng hợp lý và nên trao đổi trước với thầy cô hoặc cha mẹ để được hướng dẫn an toàn, tránh lộ thông tin cá nhân hoặc truy cập vào nội dung không phù hợp.

Một vấn đề nóng khác được các em thiếu nhi quan tâm chính là không gian mạng ngày nay là nơi trẻ em tiếp cận tri thức, thể hiện bản thân và sáng tạo không giới hạn. Tuy nhiên, bên cạnh mặt tích cực, đây cũng là “mảnh đất” khiến nhiều em bị cuốn vào các xu hướng độc hại, đặc biệt là việc bình thường hóa các hành vi lệch chuẩn của người nổi tiếng (idol).

Đại biểu thiếu nhi tham dự diễn đàn

Thực tế, gần đây một số ca sĩ dù từng bị phát tán hình ảnh nhạy cảm vẫn tự tin đăng lại trên story cá nhân. Một số học sinh thậm chí còn coi đó là “ngầu”, “tự do”. Trên TikTok, nhiều bạn trẻ bàn tán vô tư về những hot tiktoker, “yang hồ mạng”… mà quên rằng họ từng vi phạm pháp luật hoặc có hành vi phản cảm. Việc này cho thấy một bộ phận giới trẻ đang dần đánh mất khả năng phân biệt đúng – sai, chuẩn – lệch trên mạng. Giải pháp nào để hạn chế những nội dung tiêu cực đó?

Anh Lê Văn Ba, cán bộ Đội Chính trị - Phòng Cảnh sát cơ động - Công an Thành phố Hà Nội nhắc lại nguyên tắc đơn giản nhưng hiệu quả khi tương tác trên mạng chính là “Bộ lọc” ba bước gồm: Có vi phạm pháp luật không; giá trị nhân văn, đạo đức ra sao; hậu quả như thế nào? Bản lĩnh trên mạng của các em được hình thành từ việc thực hành, đồng hành bởi cha mẹ, thầy cô và các cán bộ Đoàn. Anh Ba cũng mong muốn các em thiếu nhi sẽ là người tích cực chia sẻ những điều hay, câu chuyện đẹp, lan tỏa yêu thương để “lấy cái đẹp dẹp cái xấu”.

Nguyễn Dũng