Áp dụng các kỹ thuật canh tác tiên tiến nhằm giảm phát thải khí mê-tan

Đổi mới công nghệ sản xuất lúa - hướng đi giảm phát thải bền vững

Việc nghiên cứu, tìm kiếm và áp dụng các kỹ thuật canh tác tiên tiến nhằm giảm phát thải khí mê-tan đang là ưu tiên hàng đầu của Việt Nam trong lộ trình đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Một trong những kỹ thuật được đánh giá hiệu quả nhất hiện nay là tưới ngập - khô xen kẽ (AWD).

Theo các nghiên cứu, lượng phát thải từ lúa gạo chiếm tới hơn 40% tổng phát thải mê-tan quốc gia. Tiếp theo là hoạt động chăn nuôi, khi quá trình tiêu hóa của gia súc nhai lại như trâu, bò sinh ra khí mê-tan, đồng thời chất thải chăn nuôi cũng góp phần không nhỏ vào nguồn phát thải.

Cuối cùng là cách quản lý phụ phẩm nông nghiệp, trong đó có thói quen đốt rơm rạ hoặc để mục nát tự nhiên ngoài đồng, gây phát tán khí mê-tan và nhiều khí độc hại khác.

Để giảm phát thải, lĩnh vực trồng lúa đã đi tiên phong với nhiều biện pháp canh tác bền vững. Một trong những kỹ thuật nổi bật là tưới ngập khô xen kẽ (AWD), tức để ruộng khô một vài ngày rồi mới cho nước vào thay vì giữ ngập liên tục.

Nhờ đó, môi trường yếm khí trong đất được hạn chế, lượng khí mê-tan phát thải giảm từ 30 đến 50%, đồng thời tiết kiệm nước tưới.

Ngoài ra, việc đưa vào sản xuất các giống lúa ngắn ngày, năng suất cao cũng góp phần giảm thời gian ruộng ngập nước, từ đó cắt giảm phát thải.

Nhiều hợp tác xã ở đồng bằng sông Cửu Long đã kết hợp áp dụng kỹ thuật này với mô hình thu gom rơm rạ để trồng nấm rơm hoặc sản xuất phân hữu cơ. Nhờ vậy, vừa hạn chế khí thải, vừa tạo thêm nguồn thu nhập, đồng thời cho thấy giảm phát thải hoàn toàn có thể đi đôi với lợi ích kinh tế.

PGS.TS Mai Văn Trịnh, Viện trưởng Viện Nông nghiệp Môi trường, phân tích: “Ruộng lúa ngập nước liên tục tạo điều kiện yếm khí, dẫn tới phát thải mê-tan cao. Việc áp dụng kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ (AWD) có thể giúp giảm 30-40% phát thải mê-tan, đồng thời tiết kiệm nước tưới và nâng cao hiệu quả canh tác”.

PGS.TS Mai Văn Trịnh cũng nhấn mạnh, nếu áp dụng AWD ở quy mô lớn tại Đồng bằng sông Cửu Long - nơi chiếm một nửa diện tích lúa cả nước, lượng phát thải cắt giảm được mỗi năm sẽ tương đương hàng triệu tấn carbon. Đây là giải pháp “một mũi tên trúng nhiều đích”: vừa giảm phát thải, vừa giảm chi phí bơm tưới, cải thiện chất lượng đất và thậm chí giúp tăng năng suất. Tuy nhiên, thách thức nằm ở tập quán canh tác đã ăn sâu nhiều đời và hạn chế về hạ tầng thủy lợi nội đồng.

Từ tưới ngập - khô xen kẽ đến quản lý rơm rạ và phân bón thông minh

Trong lĩnh vực bón phân, việc sử dụng phân bón chậm tan và quản lý dinh dưỡng hợp lý (SSNM) cũng được chứng minh làm giảm phát thải khí mê-tan. Bên cạnh đó, chuyển đổi cơ cấu mùa vụ, đa dạng hóa cây trồng là hướng đi được khuyến nghị bởi Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Khu vực Đồng bằng sông Cửu Long là khu vực chịu tác động kép của hạn mặn và nước biển dâng.

Mô hình trồng lúa kết hợp nuôi tôm mang lại hiệu quả kinh tế cao.

Do đó, nhiều diện tích trồng lúa kém hiệu quả, đặc biệt là trong mùa khô khi nước mặn xâm nhập, đã được chuyển đổi sang mô hình luân canh lúa - tôm.

Trong mùa mưa, người dân vẫn trồng lúa (giống lúa chịu mặn hoặc lúa hữu cơ), còn mùa khô thì nuôi tôm sú hoặc tôm thẻ chân trắng. Mô hình này mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn hẳn so với chỉ trồng lúa, đồng thời thích ứng tốt với điều kiện mặn xâm nhập.

Bên cạnh đó, nhiều tỉnh như Đồng Tháp, TP Cần Thơ, Tây Ninh, An Giang, người dân được khuyến khích chuyển đổi những diện tích đất lúa 2-3 vụ/năm năng suất thấp sang trồng các loại cây ăn trái có giá trị kinh tế cao như xoài, nhãn, sầu riêng hoặc rau màu ngắn ngày. Điều này giúp tận dụng tối đa lợi thế đất đai, giảm áp lực sử dụng nước ngọt trong mùa khô.

Một kỹ thuật khác đang được nghiên cứu là bón chế phẩm vi sinh khử metan công nghệ sử dụng vi khuẩn hiếu khí giúp tăng quá trình oxy hóa khí mê-tan trong đất.

Có thể thấy, việc tìm kiếm và phát triển các kỹ thuật canh tác giảm phát thải mê-tan không chỉ là giải pháp môi trường, mà còn mở ra cơ hội kinh tế mới thông qua cơ chế tín chỉ carbon và thị trường nông sản bền vững.

Để hiện thực hóa điều này, cần sự đầu tư mạnh mẽ vào nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, đồng thời xây dựng chính sách hỗ trợ nông dân áp dụng kỹ thuật mới. Khi khoa học và chính sách cùng song hành, mục tiêu giảm phát thải khí mê-tan trong nông nghiệp Việt Nam hoàn toàn có thể đạt được.

Phương Thu