Bạo lực học đường cần được xử lý nghiêm, ngăn chặn hành vi lệch chuẩn

Những sự việc đau lòng

Ngày 19/10, trên mạng xã hội lan truyền đoạn clip ghi lại cảnh một nam sinh Trường THPT Minh Phú (xã Sóc Sơn, Hà Nội) bị nhóm bạn bắt quỳ gối, bò và liếm biển số xe, sau đó bị đá, đạp, đánh liên tiếp. Trong clip, nhiều học sinh đứng xung quanh nhưng không can ngăn mà còn quay lại bằng điện thoại.

Học sinh trường THPT Minh Phú, xã Sóc Sơn bị bạn bạo hành. Ảnh cắt từ clip

Ngay sau khi clip xuất hiện, Sở GD&ĐT Hà Nội đã yêu cầu Trường THPT Minh Phú phối hợp công an xác minh, báo cáo sự việc. Sở GD&ĐT Hà Nội đề nghị UBND xã Sóc Sơn và UBND xã Kim Anh chỉ đạo các đơn vị liên quan xử lý nghiêm những hành vi bạo lực học đường.

Sở cũng yêu cầu, các đơn vị, nhà trường cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục đạo đức, lối sống, kỹ năng ứng xử, ý thức chấp hành pháp luật và nội quy nhà trường trong học sinh.

Trước đó hai ngày, khoảng 11h ngày 17/10, tại khu vực gần cây xăng xã Quảng Tân (Thanh Hóa), một vụ xô xát giữa hai học sinh Trường THPT Đặng Thai Mai đã dẫn đến án mạng. Trong lúc cãi vã, một học sinh lớp 12 đã rút dao đâm bạn cùng trường khiến nạn nhân tử vong trên đường đi cấp cứu.

Thông tin ban đầu cho thấy hai học sinh không có mâu thuẫn từ trước mà xuất phát từ mâu thuẫn trong lúc học môn thể dục.

Một vụ việc đau lòng khác liên quan đến bạo lực học đường xảy ra vào ngày 16/10. Một nam sinh 16 tuổi, đang theo học tại Trường Cao đẳng Công thương Hà Nội, đã nhảy từ tầng 6 của tòa nhà trong khuôn viên trường và tử vong. Thông tin ban đầu cho biết, một số phụ huynh học sinh trong trường phản ánh sinh viên này từng là nạn nhân của bạo lực học đường, bị bạn bè bắt nạt trong thời gian dài, dẫn đến hành động cực đoan.

Cũng trong tháng 10, vào sáng 15/10, tại Trường Cao đẳng Việt - Đức (Nghệ An), trong giờ giải lao, một nam sinh hành hung bạn nữ cùng trường. Vụ việc được quay lại, lan truyền trên mạng xã hội, gây bức xúc dư luận. Nguyên nhân được xác định do mâu thuẫn cá nhân giữa hai học sinh từ trước khi nhập học.

Trả giá đắt vì sự bồng bột

Những vụ việc liên tiếp cho thấy tình trạng bạo lực học đường đang diễn biến phức tạp, khi mâu thuẫn nhỏ giữa học sinh dễ dàng bị đẩy lên thành hành vi tấn công, làm nhục, thậm chí gây chết người. Có những đứa trẻ vĩnh viễn mất đi mạng sống, có những đứa trẻ khác tương lai dừng lại chỉ vì hành vi bồng bột, thiếu suy nghĩ.

Như vụ việc xảy ra tại trường THPT Minh Phú, Công an TP Hà Nội vừa cho biết, Cơ quan CSĐT Công an TP đã ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can trong vụ làm nhục học sinh và gây rối trật tự công cộng trên địa bàn xã Sóc Sơn.

Căn cứ vào tài liệu điều tra, ngày 20/10, Cơ quan CSĐT Công an TP Hà Nội đã ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố 2 bị can N.Q.A (SN 2008) và P.T.Đ (SN 2007) cùng trú tại xã Sóc Sơn, Hà Nội để điều tra về các hành vi làm nhục người khác và gây rối trật tự công cộng. Đối với các đối tượng còn lại dưới 16 tuổi, cơ quan điều tra Công an TP Hà Nội giao cho gia đình và chính quyền địa phương để tiếp tục quản lý, giáo dục.

Trong khi đó, liên quan vụ nam sinh lớp 12 ở Thanh Hóa bị bạn cùng trường đâm tử vong gây rúng động dư luận, Công an tỉnh Thanh Hóa cho biết, Cơ quan Cảnh sát điều tra đang làm rõ, điều tra về hành vi giết người. Trao đổi về góc độ pháp lý, luật sư Đặng Văn Cường (Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp) khẳng định, đây là vụ việc đặc biệt đau lòng. Theo ông Cường, vụ việc có dấu hiệu tội phạm nên việc cơ quan điều tra vào cuộc là có căn cứ.

Theo luật sư Cường, cơ quan điều tra trước tiên sẽ áp dụng biện pháp giữ người trong trường hợp khẩn cấp, sau đó đánh giá toàn diện vụ việc để làm rõ đây là phòng vệ chính đáng hay hành vi cố ý tấn công gây chết người.

"Nếu xác minh cho thấy người gây án chỉ chống trả trong tình huống buộc phải tự vệ, hành vi tương xứng với mức độ nguy hiểm và nhằm ngăn chặn sự tấn công thì sẽ loại trừ trách nhiệm hình sự", luật sư phân tích.

Theo luật sư Đặng Văn Cường, Điều 22, Bộ luật Hình sự quy định phòng vệ chính đáng là hành vi chống trả cần thiết nhằm bảo vệ tính mạng, sức khỏe, quyền và lợi ích hợp pháp của mình hoặc người khác. Hành vi này không phải là tội phạm.

Luật sư cho biết, để được coi là phòng vệ chính đáng, phải thỏa mãn ba yếu tố sau: việc chống trả chỉ xảy ra khi đang bị tấn công, bị đe dọa trực tiếp đến tính mạng hoặc sức khỏe; mục đích là ngăn chặn hành vi xâm hại chứ không phải trả thù hay tấn công trở lại; mức độ chống trả phải tương xứng, đủ để loại trừ nguy hiểm.

Nếu hành vi chống trả “rõ ràng quá mức cần thiết” - tức vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng, thì người gây ra hậu quả vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định.

Luật sư Đặng Văn Cường nhấn mạnh: “Nếu trước đó hai bên có đánh nhau, có mâu thuẫn và mong muốn tấn công lẫn nhau thì không thể coi là phòng vệ. Ngoài ra, việc ai ra tay trước, hung khí được chuẩn bị hay bộc phát, đâm vào vùng nào và với mục đích gì… đều là yếu tố mấu chốt để kết luận”.

Trong trường hợp xác định hành vi dùng hung khí đâm vào vùng trọng yếu gây chết người không thuộc phòng vệ chính đáng, người gây án có thể bị khởi tố về tội giết người hoặc tội giết người do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng.

Đề cập đến vụ việc xảy ra tại Thanh Hóa, luật sư Cường nhận định: Do người gây ra vụ việc chưa đủ 18 tuổi, khung hình phạt sẽ áp dụng theo chính sách hình sự dành cho người chưa thành niên.

Theo luật sư, mức án cao nhất mà nam sinh này có thể đối diện nếu bị xử lý về tội giết người là không quá 18 năm tù; trường hợp chỉ bị xử lý về tội giết người do vượt quá phòng vệ chính đáng, mức phạt cao nhất chỉ đến 2 năm tù.

Luật sư nhận định, sự việc xảy ra ngay sau giờ học, dưới mắt nhiều học sinh khác, cho thấy nguy cơ bạo lực học đường đang hiện hữu. “Một em tử vong, một em đứng trước nguy cơ mất cả tương lai. Chỉ vì bồng bột, cảm xúc tức thời mà cái giá phải trả là quá đắt”, ông Cường nói.

Các em học sinh Trường THCS Thái Thịnh (Hà Nội) trong tiểu phẩm nói về vấn nạn bạo lực học đường trong chuyên đề ngoại khóa với chủ đề "Phòng chống bạo lực học đường - xây dựng tình bạn đẹp" (Ảnh tư liệu)

Giáo dục nhân văn không còn đủ mạnh

Trong khi những vụ việc liên quan đến bạo lực học đường diễn ra thời gian gần đây trở thành vấn đề nhức nhối thì quy định mới về khen thưởng và kỷ luật học sinh của Bộ GD&ĐT nhấn mạnh đến biện pháp giáo dục tích cực.

PGS.TS Lê Quý Đức - nguyên Phó Viện trưởng Viện Văn hóa và phát triển, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh cho rằng, quy định mới của Bộ mang tính nhân văn, giáo dục, song trong điều kiện hiện nay của Việt Nam, chưa thật sự thích hợp.

Chỉ ít ngày sau khi quy định được ban hành, đã xuất hiện những vụ bạo lực học đường nghiêm trọng. Điều đó cho thấy thực tiễn xã hội đang đặt ra những thách thức lớn hơn. Theo đó, cần nghiên cứu cả những yếu tố thuộc về bản năng, tâm lý, để có chính sách phù hợp.

TS Nguyễn Tùng Lâm - Phó Chủ tịch Hội Khoa học Tâm lý giáo dục Việt Nam nhận định, vấn đề bạo lực học đường thực ra không mới, nó đã tồn tại từ nhiều năm nay, không chỉ ở Việt Nam mà ở hầu hết các quốc gia khác.

Theo TS Nguyễn Tùng Lâm, lứa tuổi học sinh là giai đoạn đang trưởng thành, dễ va vấp, dễ nảy sinh những hành vi lệch chuẩn. Tuy nhiên, dù ngành giáo dục và toàn xã hội đã rất nỗ lực để giải quyết, nhưng các vụ việc bạo lực học đường vẫn liên tiếp xảy ra, chưa thể chấm dứt. Đây là thực tế buộc chúng ta phải nhìn lại cách làm.

Bên cạnh đó, hiện nay trong các văn bản hướng dẫn, đặc biệt là quy định về khen thưởng và kỷ luật học sinh, chúng ta đã nhấn mạnh đến biện pháp giáo dục tích cực, không dùng hình thức phê bình hay kỷ luật nặng nề. Điều đó là rất đúng và cần thiết.

Nhìn từ thực tế, TS Nguyễn Tùng Lâm đặt câu hỏi: Với những học sinh vi phạm nhiều lần thì xử lý thế nào? Và quan trọng hơn, chúng ta vẫn chưa phân biệt rõ giữa vi phạm về đạo đức, hành vi trong nhà trường với vi phạm pháp luật.

Hiện Bộ GD&ĐT đang lấy ý kiến dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều về xử phạt hành chính trong lĩnh vực giáo dục. Trong đó, Bộ bổ sung quy định trường hợp học sinh xúc phạm danh dự, nhân phẩm; xâm phạm thân thể bạn học, nhà giáo, ngoài phạt tiền và xin lỗi công khai, học sinh sẽ bị áp dụng một trong các biện pháp: Buộc cách ly tạm thời khỏi môi trường học tập; chuyển đến cơ sở giáo dục chuyên biệt; trung tâm hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập.

TS Nguyễn Tùng Lâm cho rằng đề xuất này là hoàn toàn đúng đắn, có cơ sở khoa học và thực tiễn. Điểm mới trong dự thảo lần này là đề cập nhiều hơn đến trách nhiệm của học sinh, song cũng cần làm rõ trách nhiệm của thầy cô giáo phải luôn thể hiện sự tôn trọng, đúng mực trong ứng xử sư phạm.

Ngọc Minh