Bước chuyển mạnh mẽ trong quản lý đất đai và trật tự xây dựng

Cú hích mạnh mẽ

Việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại TP Hà Nội từ ngày 1/7/2025 không chỉ là sự kiện hành chính quan trọng mà còn đánh dấu một bước chuyển mạnh mẽ trong công tác quản lý đất đai và trật tự xây dựng trên toàn địa bàn. Trước bối cảnh nhiều vi phạm còn tồn đọng kéo dài trong công tác xây dựng, việc tổ chức lại bộ máy chính quyền theo hướng tinh gọn, phân cấp rõ ràng đã tạo ra bước ngoặt về hiệu lực, hiệu quả quản lý tại cấp cơ sở.

Ngay sau khi mô hình chính quyền hai cấp được vận hành, TP Hà Nội đã ban hành hàng loạt văn bản quan trọng nhằm bảo đảm hoạt động thống nhất và hiệu quả. Trong đó, Công văn số 3966/UBND của UBND TP. Hà Nội yêu cầu các đơn vị, địa phương nghiêm túc thực hiện việc rà soát, xử lý các công trình vi phạm về đất đai, trật tự xây dựng, đồng thời gắn trách nhiệm cá nhân người đứng đầu nếu để xảy ra buông lỏng quản lý.

Cùng thời điểm, các cơ quan chuyên môn như Sở Xây dựng, Sở Nông nghiệp và Môi trường cũng nhanh chóng triển khai các hướng dẫn thực hiện theo tinh thần Nghị định 151/2025/NĐ-CP và Thông tư 23/2025/TT-BTNMT. Việc phân cấp, phân quyền đi đôi với cải cách thủ tục hành chính giúp rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ đất đai, đồng thời tạo điều kiện để cấp xã, phường chủ động hơn trong kiểm tra, phát hiện và xử lý vi phạm.

Đại diện Sở Xây dựng Hà Nội nhận định, việc phân cấp, phân quyền theo mô hình chính quyền hai cấp đã trao thêm thẩm quyền, đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về năng lực của cán bộ cấp xã, phường. Cơ chế phối hợp giữa các lực lượng chức năng hiện nay đã rõ ràng hơn, quy trình xử lý nhanh gọn hơn, nhờ đó mà hiệu quả quản lý trật tự xây dựng đã có bước chuyển biến rõ rệt.

Bên cạnh việc hoàn thiện thể chế, TP Hà Nội cũng yêu cầu các quận, huyện và xã, phường mới sáp nhập khẩn trương kiện toàn bộ máy tổ chức, chủ động ra quân xử lý ngay những điểm nóng, vi phạm tồn đọng kéo dài. Tinh thần "không có vùng cấm, không có ngoại lệ" trong xử lý vi phạm đã được quán triệt sâu rộng từ thành phố tới cơ sở.

Khu đất quy hoạch Đại học Quốc gia Hà Nội tại xã Thạch Hòa, huyện Thạch Thất (cũ) bị lấn chiếm

Trong thời gian ngắn sau khi triển khai mô hình mới, hàng loạt địa phương đã thể hiện sự chuyển biến rõ rệt, cả về tốc độ xử lý lẫn tính minh bạch trong quản lý.

Đơn cử, tại phường Định Công, cấp ủy chính quyền đã họp bàn đưa ra các biện pháp giải quyết các vi phạm trật tự xây dựng trên đất công, đất nông nghiệp, ra quân xử lý trật tự văn minh đô thị, vệ sinh môi trường, xử lý vi phạm trật tự xây dựng trên đất công, đất nông nghiệp, hồ ao trên địa bàn phường, nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý đất đai, trật tự đô thị.

Chủ tịch UBND phường Định Công Nguyễn Tuấn Anh cho biết, thực hiện chỉ đạo của Thường trực Đảng ủy phường, UBND phường Định Công sẽ tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm; đẩy mạnh tuyên truyền và vận động nhân dân; rà soát, cập nhật hồ sơ đất đai; nâng cao năng lực cán bộ và cải cách hành chính; triển khai đúng, kịp thời các chỉ đạo của Thành phố về công tác quản lý đất đai, trật tự xây dựng.

Theo đó, phường sẽ tập trung phương tiện, nhân sự xử lý dứt điểm các vi phạm về quản lý đô thị tại hồ Định Công, khu vực Định Công Hạ, hồ Dọc Ngang, Đầm Đỗi, gò Cây táo và một số vi phạm khác. Công an phường Định Công, Ban Chỉ huy Quân sự phường, công chức phường, Đoàn thanh niên, y tế được huy động tham gia, với quân số hơn 70 người cùng các trang thiết bị. Các lực lượng tham gia đã tháo dỡ nhà tôn mới dựng tại khu vực hồ Định Công, cắm biển cảnh báo "Đất công do UBND phường quản lý"...

Tương tự, tại xã Hồng Vân, sau sáp nhập, UBND xã đã ra quân, đẩy mạnh công tác kiểm tra, thanh tra, giám sát. Từ 1/7 đến nay xã đã phát hiện và bước đầu xử lý 30 trường hợp vi phạm đất đai, xây dựng. Đáng chú ý, công tác tuyên truyền pháp luật được địa phương đẩy mạnh thông qua hình thức lưu động, giúp người dân hiểu rõ hơn quyền và trách nhiệm của mình trong sử dụng đất.

Phó Chủ tịch UBND xã Hồng Vân Nguyễn Duy Hiển cho biết, song song nhiệm vụ ngăn chặn vi phạm mới phát sinh, xã tập trung, quyết liệt xử lý các vi phạm cũ, đồng thời giao phòng chuyên môn tiến hành rà soát tổng thể về đất đai, trật tự xây dựng trên địa bàn để có kế hoạch kiểm tra, giám sát, siết chặt quản lý về đất đai và trật tự xây dựng.

Tăng cường giám sát, công khai minh bạch và phối hợp liên ngành

Một trong những dấu ấn rõ nét nhất của giai đoạn sau ngày 1/7/2025 chính là việc Hà Nội không chỉ tập trung xử lý vi phạm mà còn từng bước nâng tầm quản lý đất đai và trật tự xây dựng theo hướng chủ động, minh bạch và phối hợp liên ngành hiệu quả.

Về công tác giám sát, TP Hà Nội đã và đang thúc đẩy mạnh mẽ vai trò của người dân, tổ dân phố và các tổ chức chính trị - xã hội trong việc phát hiện và phản ánh kịp thời các hành vi vi phạm. Tại nhiều địa phương như phường Định Công, xã Hồng Vân, Quốc Oai…, mô hình "giám sát cộng đồng" bước đầu phát huy hiệu quả.

Theo đó, người dân không còn thờ ơ mà chủ động gửi ảnh, video phản ánh về vi phạm lên các nhóm zalo của tổ dân phố hoặc báo trực tiếp cho UBND xã, phường. Cơ chế tiếp nhận và phản hồi thông tin được rút gọn tối đa, nhờ đó chính quyền cơ sở xử lý nhanh, kịp thời ngay từ khi công trình có dấu hiệu vi phạm.

Các lực lượng chức năng xã Hồng Vân tháo dỡ, xử lý các vi phạm. Ảnh: Vũ Hậu

Song song với đó, việc công khai minh bạch danh sách các trường hợp vi phạm và tiến độ xử lý cũng được yêu cầu thực hiện thường xuyên trên các cổng thông tin điện tử cấp xã, cấp quận. Một số địa phương thí điểm tích hợp bản đồ số, mã QR vào công trình xây dựng để người dân dễ dàng tra cứu thông tin pháp lý, từ đó góp phần hạn chế tình trạng làm sai, làm ẩu hoặc "nhắm mắt cấp phép".

Về phối hợp liên ngành, các tổ công tác xử lý vi phạm tại địa phương đều có sự tham gia của công an xã, cán bộ địa chính, xây dựng, môi trường và các đoàn thể. Nhờ cơ chế phân cấp rõ ràng trong mô hình chính quyền hai cấp, từng khâu trong quy trình kiểm tra - lập biên bản - ban hành quyết định cưỡng chế - giám sát tháo dỡ được phối hợp nhịp nhàng, không còn tình trạng chồng chéo, đùn đẩy trách nhiệm như trước.

Không dừng lại ở đó, Hà Nội còn lên kế hoạch triển khai hệ thống giám sát bằng công nghệ số, bao gồm việc áp dụng camera giám sát tại khu vực đất nông nghiệp dễ bị lấn chiếm, tích hợp bản đồ địa chính số theo thời gian thực, tạo nền tảng cho việc giám sát không gian xây dựng toàn thành phố một cách trực tuyến và tức thời.

Trong dài hạn, việc công khai quy hoạch, kết nối dữ liệu giữa Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Xây dựng Hà Nội, UBND các quận, huyện và phường, xã sẽ trở thành điều kiện bắt buộc, không chỉ để phục vụ giám sát mà còn góp phần minh bạch hóa thông tin thị trường bất động sản, hạn chế khiếu kiện và tiêu cực phát sinh từ sự thiếu rõ ràng.

Tổng thể, nhờ kết hợp đồng bộ giữa giám sát cộng đồng, công khai minh bạch và cơ chế phối hợp liên ngành rõ ràng, công tác quản lý đất đai và trật tự xây dựng tại Hà Nội sau ngày 1/7/2025 không chỉ dừng lại ở việc xử lý các điểm "nóng", mà đang chuyển dần sang thế chủ động, phòng ngừa từ gốc và thiết lập một nền tảng quản trị đô thị bền vững hơn.

Thanh Hà