Định vị tương lai Thủ đô từ tư duy mới về sông Hồng

Sáng 16/2, Cơ quan Báo và PT-TH Hà Nội tổ chức tọa đàm “Kiến tạo Kỳ tích sông Hồng” nhằm phân tích, làm rõ những định hướng quan trọng và tầm nhìn chiến lược của lãnh đạo Trung ương và TP Hà Nội dành cho dòng sông đã nuôi dưỡng hồn cốt Thăng Long - Hà Nội suốt hàng nghìn năm lịch sử.

Tham dự tọa đàm “Kiến tạo Kỳ tích sông Hồng” có Tiến sĩ Nguyễn Viết Chức - nguyên Giám đốc Sở Văn hóa Hà Nội, Viện trưởng Viện Nghiên cứu văn hóa Thăng Long; Kiến trúc sư Trần Huy Ánh - Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội; Tiến sĩ Nguyễn Minh Phong - Ủy viên Hội đồng Tư vấn kinh tế (Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam).

“Kiến tạo và thích ứng” - Tư duy mới, Hà Nội vươn tầm

Tại tọa đàm, các chuyên gia đã phân tích và làm rõ cơ sở lý luận, thực tiễn về quyết sách thế kỷ của Hà Nội trong việc nỗ lực kiến tạo kỳ tích sông Hồng thông qua những chính sách, hành động cụ thể với tư duy mới - chuyển từ “chỉnh trị dòng sông” sang “thích ứng và kiến tạo”; từ đối mặt với thiên nhiên sang đồng hành cùng thiên nhiên, để kiến tạo sông Hồng trở thành trục văn hóa - sinh thái - cảnh quan trung tâm của Hà Nội.

Theo KTS Trần Huy Ánh, hiện nay, bên cạnh những dự án lớn cần thời gian, ngay dọc sông Hồng đã hình thành các không gian công cộng từ sáng kiến cộng đồng như công viên rừng ở Phúc Tân, công viên ven chân cầu Long Biên hay bến hoa Phúc Xá cũ. Đây là những nỗ lực của cư dân cùng với sự ủng hộ của chính quyền địa phương, trở thành những địa điểm quảng bá cho không gian sáng tạo của Hà Nội.

Như vậy, song song với các dự án quy mô lớn, người dân Thủ đô đã và đang bắt tay xây dựng “kỳ tích sông Hồng” từ những việc nhỏ mỗi ngày.

Từ tư duy chỉnh trị dòng sông bằng can thiệp mạnh, Hà Nội đang chuyển dần sang cách tiếp cận thích ứng và kiến tạo cùng dòng sông, coi sông Hồng là một hệ sinh thái sống, cần được tôn trọng các quy luật tự nhiên trong phát triển đô thị.

Các chuyên gia trao đổi tại Tọa đàm

Chuyên gia này cho rằng, sông Hồng không chỉ là thủy lộ mà còn mở ra tương lai về không gian giao thông đa tầng, kể cả giao thông đường không tầm thấp. Nhiều quốc gia như Trung Quốc, Ấn Độ, Hàn Quốc đã định hình hành lang sông là hành lang cho di chuyển hàng không tầm thấp với chi phí thấp, ứng dụng công nghệ cao, thuận tiện cho vận chuyển hàng hóa và con người. Khi đặt sông Hồng trong tầm nhìn đó, chúng ta không chỉ thay đổi nhận thức mà còn tích hợp các tư duy mới và sáng tạo của nhân loại vào định hình phát triển tương lai.

Các chuyên gia cũng đều nhất trí quan điểm: “Kiến tạo và thích ứng” chính là tư duy mới, song thực ra bắt nguồn từ triết lý phương Đông lâu đời: Thiên - Địa - Nhân hợp nhất; Không còn là tư duy đối kháng với tự nhiên, mà là sống cùng tự nhiên, hài hòa và thích ứng với nó.

Trong lịch sử, sông Hồng từng được ví như “con ngựa bất kham”, nhưng cũng là “con ngựa tài”. Khi biết thích ứng và hòa hợp với nó, chúng ta sẽ tạo nên một diện mạo hoàn toàn khác. Kỳ vọng lớn nhất của “kỳ tích sông Hồng” là biến tư duy đó thành hiện thực, để dòng sông trở nên hiền hòa giữa lòng Hà Nội, để bãi giữa trở thành “viên ngọc” của Thủ đô.

Tái cấu trúc hoạt động kinh tế 2 bên bờ sông

Về quy hoạch đại lộ ven sông, hệ thống cầu vượt sông và tầm nhìn 100 năm, các chuyên gia tham dự khẳng định, đây không chỉ là câu chuyện hạ tầng, mà là quyết sách chiến lược tái cấu trúc không gian đô thị, mở ra cực tăng trưởng mới cho du lịch, logistics, tài chính - công nghệ; từ đó lan tỏa động lực phát triển cho toàn vùng Đồng bằng Bắc Bộ và cả nước.

Sông Hồng không chỉ là mạch nguồn phù sa, mà còn là cái nôi văn hóa, là trục hình thành nên bản sắc và không gian phát triển của Thủ đô. Nghị quyết 15 của Bộ Chính trị đã nhấn mạnh yêu cầu Thành phố Hà Nội điều chỉnh tổng thể Quy hoạch chung xây dựng Thủ đô đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 với sông Hồng là trục xanh, cảnh quan trung tâm, phát triển đô thị hài hòa hai bên sông.

Dòng sông Hồng không chỉ mang phù sa bồi đắp bãi bờ, mà còn bồi đắp nên một nền văn hóa. Không chỉ là tuyến giao thông huyết mạch, mà còn là không gian sinh tồn, không gian tâm linh, không gian ký ức của bao thế hệ người Hà Nội. Từ những bến nước ven làng, những phiên chợ nổi một thời… đến làng gốm Bát Tràng đỏ lửa, vườn đào Nhật Tân rực rỡ mỗi độ xuân về, quất Tứ Liên trĩu quả… Tất cả đã tạo nên một trục văn hóa đặc biệt - trục sông Hồng.

Tiến sĩ Nguyễn Viết Chức - nguyên Giám đốc Sở Văn hóa Hà Nội, Viện trưởng Viện Nghiên cứu văn hóa Thăng Long trao đổi tại Tọa đàm

Tại tọa đàm, Tiến sĩ Nguyễn Minh Phong - Ủy viên Hội đồng Tư vấn kinh tế nhấn mạnh: Việc hình thành Trục đại lộ sông Hồng sẽ góp phần lớn vào gia tăng tỷ trọng của các dịch vụ giá trị gia tăng, cùng với phát triển kinh tế thông minh, mở ra nhiều loại hình kinh tế mới như kinh tế ban đêm, kinh tế tầm thấp, tức là khai thác không gian kinh tế ở khu vực này, các hoạt động giao thông, vận chuyển.

Từ đó, chúng ta có thể mở rộng kinh tế số, kinh tế chính thức và đặc biệt là mở rộng vai trò của Hà Nội như một trung tâm tài chính của khu vực phía Bắc cũng như của cả nước.

Theo chuyên gia này, trong quy hoạch, Hà Nội đã có sẵn dự án liên quan đến đô thị thông minh và đô thị tài chính tại Đông Anh, cụ thể là khu vực Hải Bối với một tòa nhà tài chính khoảng 108 tầng. Khi đó, hoàn toàn có thể kết nối trục đại lộ sông Hồng với khu đô thị thông minh này để hình thành một không gian kinh tế thông minh rộng lớn, có khả năng lan tỏa mạnh mẽ.

Trong tương lai, Hà Nội không chỉ lan tỏa phát triển trong khu vực sông Hồng và đồng bằng Bắc Bộ mà còn mở rộng dọc theo toàn tuyến sông Hồng.

“Trong khoảng 1.000km chiều dài sông Hồng, tôi tin rằng đoạn khoảng 80km đại lộ sông Hồng sẽ trở thành đoạn đẹp nhất, có giá trị kinh tế cao nhất của toàn bộ hành lang kinh tế sông Hồng, đồng thời trở thành hình mẫu cho việc quản trị, khai thác và phát triển kinh tế sông.

Khi đó, Hà Nội không chỉ là trung tâm kinh tế đường bộ, đường sắt mà còn là trung tâm kinh tế sông; không chỉ là trung tâm thương mại, trung tâm du lịch, trung tâm của các làng nghề mà còn là trung tâm du lịch gắn với các dòng sông”, TS Nguyễn Minh Phong bày tỏ sự tin tưởng.

Hình thành những không gian văn hóa đầy bản sắc

Cũng tại tọa đàm, các chuyên gia nhấn mạnh về việc khai thác tiềm năng ven sông Hồng. Cụ thể, hai bên bờ sông Hồng vẫn còn hiện diện một kho tàng di sản phong phú. Từ những đình, đền, chùa cổ kính đến những làng nghề hàng trăm năm tuổi. Các làng nghề như Bát Tràng, quất Tứ Liên, đào Quảng Bá không chỉ giữ nghề, mà còn giữ hồn cốt vùng đất. Những không gian ấy có thể trở thành động lực phát triển du lịch, công nghiệp văn hóa.

TS Nguyễn Viết Chức, nguyên Giám đốc Sở Văn hóa Hà Nội - Viện trưởng Viện Nghiên cứu văn hóa Thăng Long chia sẻ cảm xúc và nhớ lại trước đây đã có lần, ông cùng cố giáo sư Trần Quốc Vượng và cố nhà Hà Nội học Nguyễn Vinh Phúc đi tàu dọc sông Hồng và ước mơ về loại hình du lịch sông Hồng kết nối với các vùng xung quanh sẽ phát triển.

“Phát triển đại lộ sông Hồng không chỉ là câu chuyện giao thông, cũng không đơn thuần là kiến trúc hay kinh tế mà là tổng hòa của tất cả. Đó là những điều chúng ta đã tích tụ, ấp ủ suốt nhiều năm và cũng là xu thế mà thế giới đã đi trước.

Tôi tin rằng, đây sẽ là một sự phát triển tổng thể, không chỉ riêng một lĩnh vực; trong đó du lịch đương nhiên gắn liền rất rõ với quá trình này. Bởi lẽ, logistics và sự kết nối ở đây không chỉ là kết nối hạ tầng, mà còn kết nối lòng người, kết nối hai bờ và kết nối với quốc tế”, Tiến sĩ Nguyễn Viết Chức nói.

Đồng quan điểm trên, chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong cho biết: “Chúng ta hoàn toàn có thể xây dựng các trung tâm nghỉ dưỡng, trung tâm văn hóa - ẩm thực gắn với làn điệu dân ca quan họ, với văn hóa Phú Thọ, Bắc Ninh, Thanh Hóa và cả các vùng phía Nam. Từ đó hình thành một không gian văn hóa ngoài trời rất sinh động, thậm chí có thể hoạt động quanh năm.

Cùng với đó, ông khẳng định, khi hình thành và hiện thực hóa cảnh quan sông Hồng, chúng ta sẽ có cơ hội tái cấu trúc các hoạt động kinh tế trên địa bàn Thủ đô dọc theo hai bờ sông. Đó có thể là các trung tâm nghiên cứu, trung tâm giáo dục, trung tâm nghỉ dưỡng, trung tâm y tế, trung tâm văn hóa và nhiều loại hình khác.

Đồng thời, Hà Nội sẽ trở thành nơi thu hút mạnh mẽ các dòng vốn đầu tư nước ngoài. Khi có môi trường chính trị ổn định, cơ sở hạ tầng tốt, không gian phát triển rộng và định hướng phát triển rõ ràng, Hà Nội chắc chắn sẽ là điểm đến của các dự án đầu tư lớn, không chỉ trong công nghiệp mà còn trong lĩnh vực dịch vụ và kinh tế tri thức trình độ cao, đặc biệt trong bối cảnh bùng nổ của Cách mạng công nghiệp 4.0.

“Chúng tôi tin rằng: Với trí tuệ của Thủ đô, với quyết tâm chính trị, bản lĩnh và truyền thống nghìn năm, Hà Nội trong tương lai sẽ trở thành nơi hội tụ nguồn vốn, nguồn tri thức, công nghệ và nhiều cơ hội phát triển khác; không chỉ cho riêng Hà Nội mà còn cho vùng đồng bằng sông Hồng và cho cả nước, đóng góp xứng đáng vào tăng trưởng kinh tế của Thủ đô cũng như quốc gia trong thời gian tới”, TS Nguyễn Minh Phong nhấn mạnh.

Thái Sơn