Chuyển đổi giao thông xanh: Quyết liệt hóa giải từng rào cản

Phải hạn chế xe xăng - vì sao?

Vào tháng 10/2024, mức độ nồng độ bụi mịn PM2.5 tại Hà Nội có lúc cao gấp 16 lần giá trị theo hướng dẫn về chất lượng không khí hàng năm của Tổ chức Y tế thế giới, nồng độ bụi mịn PM10 cũng đạt mức cao nhất là 119,5 µg/m³.

Số ngày có chỉ số chất lượng không khí ở ngưỡng tốt trong năm chỉ chiếm 15%; số ngày trung bình là 50%; số ngày kém, xấu, rất xấu, thậm chí nguy hại chiếm 35%. Riêng 4 tháng cao điểm mùa ô nhiễm tính từ tháng 11/2024 đến tháng 3/2025, chỉ số chất lượng không khí (AQI) ở mức kém chiếm 48,91%; mức xấu, rất xấu lên tới 44,37%.

Căn nguyên chính gây ô nhiễm không khí tại Thủ đô được nhận định là từ khí thải của phương tiện giao thông và bụi đường, chiếm 56,1%.

Theo các chuyên gia môi trường, tiếp xúc lâu với bụi mịn PM2.5 trong không khí có thể gây ra bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, ung thư phổi, bệnh tim do thiếu máu cục bộ, tiểu đường tuýp 2… Theo thống kê, mỗi năm thành phố Hà Nội có khoảng 5.800 người chết do các nguyên nhân bắt nguồn từ ô nhiễm bụi mịn PM2.5 trong không khí.

Theo Tiến sĩ Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch mạng lưới không khí sạch Việt Nam, trong quá trình lưu thông, do khí thải từ những động cơ đốt trong chưa được tiêu thụ hoàn toàn nên thải ra môi trường rất nhiều và trong đó chứa rất nhiều khí độc hại. Hiện nay không chỉ Hà Nội và rất nhiều đô thị trên thế giới đều thấy rõ phải hạn chế xe chạy bằng nhiên liệu hóa thạch, giảm thiểu ô nhiễm không khí khu vực nội đô.

Trong bối cảnh ô nhiễm không khí ngày càng nghiêm trọng, nhiều người dân Thủ đô đã bắt đầu có thói quen bảo vệ môi trường sống, bắt đầu từ việc sử dụng phương tiện di chuyển xanh.

Việc cấm xe máy tại khu vực trung tâm vào năm 2030 sẽ giảm ùn tắc giao thông và ô nhiễm môi trường trên địa bàn thành phố Hà Nội. Ảnh: Giang Huy

Trên nhiều tuyến phố của Thủ đô Hà Nội, xe máy điện, xe buýt điện và các phương tiện giao thông xanh đã xuất hiện ngày một nhiều hơn. Không phải chờ đến khi bị bắt buộc sử dụng, không ít người dân Thủ đô đã chủ động chuyển đổi phương tiện, vì lợi ích rõ rệt về chi phí, môi trường và trải nghiệm sử dụng.

Chị Nguyễn Hải Yến (phường Vĩnh Tuy, Hà Nội) đã đi xe điện được vài năm cho biết: “Thời điểm mua chiếc xe máy điện này tôi chỉ có một suy nghĩ rằng nếu có một phương tiện có thể vừa sử dụng an toàn, đi lại thoải mái mà lại bảo vệ được môi trường thì không có gì mình lại không lựa chọn. Vì quả thực tôi thấy Thủ đô nơi mình sinh sống khói bụi, khói xăng nhiều quá”.

Vì thế, dù không dễ dàng nhưng theo chị Hải Yến, thành phố Hà Nội nếu muốn phát triển xanh và bền vững nhất định phải thực hiện bằng được việc chuyển đổi sang việc sử sử dụng năng lượng sạch.

Anh Nguyễn Hồng Quang (phương Tương Mai) cũng cho rằng, việc chuyển từ xe xăng sang xe điện rất tốt. Xe điện mang lại năng lượng xanh nhiều hơn so với xe xăng, khi xe xăng thải ra C02 rất nhiều làm ảnh hưởng đến bầu khí quyển. Về lâu dài, một điều thực tế là con cháu chúng ta sẽ là người hưởng lợi khi giảm ô nhiễm môi trường, Thủ đô Hà Nội sẽ ngày càng xanh, sạch và đẹp hơn.

Như vậy, rõ ràng, người dân Thủ đô đã bắt đầu có những thay đổi trong nhận thức về việc chuyển sang sử dụng phương tiện giao thông với năng lượng sạch và thân thiện với môi trường hơn.

Bên cạnh đó, lần đầu tiên, một trạm sạc xe điện được đưa vào hoạt động ngay trong khuôn viên bến xe Giáp Bát - điểm trung chuyển hành khách liên tỉnh lớn bậc nhất Thủ đô từ tháng 6/2025. Việc triển khai hạ tầng sạc tại đây không chỉ phục vụ taxi điện, xe hợp đồng mà còn là bước chuẩn bị quan trọng cho tương lai, khi phương tiện xanh trở thành phổ biến. Đây là tín hiệu cho thấy giao thông xanh không còn là khẩu hiệu mà đang hiện diện rõ nét ngay tại các đầu mối vận tải lớn của Hà Nội, cũng như đã xuất hiện trong ý thức của mỗi người dân Thủ đô.

Từng bước hóa giải những rào cản

Tại Hà Nội, dù đã có gần 1.000 trạm sạc nhưng vẫn còn hàng nghìn chung cư và tòa nhà văn phòng chưa thể tiếp cận được tiện ích này. Việc thiếu trạm sạc khiến người dân e ngại khi quyết định chuyển sang xe điện, đặc biệt với ô tô cá nhân hoặc xe điện trong các khu dân cư đông đúc.

Sau chỉ đạo hồi tháng 7/2025 của Thủ tướng Chính phủ về việc Hà Nội cần xây dựng lộ trình cấm xe sử dụng nhiên liệu hóa thạch, nhiều người dân Thủ đô đã bắt đầu suy nghĩ nghiêm túc về việc thay đổi phương tiện di chuyển. Và không ít người như gia đình anh Tống Ngọc Chung (phường Yên Sở, Hà Nội) đã lựa chọn thay đổi nhưng anh vẫn có những băn khoăn.

Anh Tống Ngọc Chung cho biết: “Việc chuyển sang sử dụng xe điện không sớm thì muộn là việc cần làm. Hiện nay ở khu vực tôi sinh sống đã có trạm sạc cho xe ô tô điện nhưng xe máy thì chưa có. Vì thế, chúng tôi rất mong có chính sách hỗ trợ người dân chuyển đổi từ xe xăng sang xe điện, cũng như có thêm chính sách xây thêm những trạm sạc để cho người dân có thể tiện lợi hơn trong quá trình di chuyển. Nếu mà đổi sang xe điện mà không có trạm sạc thì sẽ khó khăn cho người dân chúng tôi”.

Bên cạnh đó không ít người vẫn băn khoăn về độ bền của pin - bộ phận đắt nhất trên một chiếc xe điện. Trung bình, pin xe máy điện có tuổi thọ từ 5-8 năm, xe ô tô hoặc buýt điện là 8-12 năm. Khi cần thay thế, chi phí có thể lên đến hàng chục triệu đồng, thậm chí hàng trăm triệu với xe lớn.

Theo Thạc sĩ Đỗ Khắc Sơn, Trường Đại học Giao thông Vận tải, chính sách đưa ra chắc chắn sẽ có sự tác động lớn đến người dân Thủ đô, bởi vậy, có thể xem xét đưa ra các chính sách hỗ trợ chuyển đổi, như việc hỗ trợ người dân đang sống trong khu vực cấm chuyển đổi từ xe chạy xăng sang xe điện. Nếu Hà Nội áp dụng được thành công mô hình phát thải thấp này thì chắc chắn sẽ trở thành hình mẫu cho các thành phố khác học theo.

Phát triển giao thông xanh nhằm giảm phát thải, góp phần phát triển Thủ đô văn minh, bền vững. Ảnh: Phạm Mạnh

Mới đây, Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà đã yêu cầu UBND thành phố Hà Nội cùng với thành phố Hồ Chí Minh công bố sớm lộ trình chuyển đổi sang phương tiện giao thông xanh, kèm theo các chính sách hỗ trợ cụ thể, khả thi để người dân và doanh nghiệp đồng thuận, thực hiện. Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan nghiên cứu, xây dựng và trình cấp có thẩm quyền ban hành các chính sách về thuế, phí, chính sách hỗ trợ để khuyến khích phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, hỗ trợ tài chính để người dân chuyển đổi sang phương tiện xanh và sử dụng giao thông công cộng, hoàn thành trong quý IV/2025.

Theo đó, Sở Xây dựng Hà Nội đã xây dựng dự thảo nghị quyết của HĐND thành phố Hà Nội về chính sách, biện pháp hỗ trợ chuyển đổi phương tiện giao thông sử dụng năng lượng sạch và đang tổ chức lấy ý kiến các cơ quan, đơn vị, cá nhân liên quan.

Một số chính sách nổi bật gồm: Hỗ trợ trực tiếp bằng tiền cho người dân có phương tiện xe máy chạy xăng hoặc diesel tại các vùng phát thải thấp khi chuyển đổi sang phương tiện xanh; đề xuất các mức hỗ trợ tài chính cho người dân chuyển đổi từ xe xăng, dầu sang xe "xanh", với các mức khác nhau tùy thuộc vào hộ cá nhân, cận nghèo và nghèo; hỗ trợ vay vốn ưu đãi với lãi suất 3-5%/năm, hạn mức 100% giá trị hợp đồng, thời gian vay tối đa 5 năm cho các đơn vị dịch vụ công ích...

Nhằm hỗ trợ tối đa cho doanh nghiệp đảm bảo hoàn thành công tác chuyển đổi phương tiện xe buýt điện, năng lượng xanh chậm nhất vào năm 2030 theo kế hoạch của UBND thành phố Hà Nội, mới đây Hà Nội đã thông qua Nghị quyết hỗ trợ 70% lãi suất vay vốn đầu tư xe buýt điện thay vì 50% như trước đây đối với các doanh nghiệp đầu tư xây dựng hạ tầng vận tải hành khách công cộng khối lượng lớn và các doanh nghiệp tham gia cung cấp dịch vụ vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt trên địa bàn thành phố đầu tư mua sắm xe buýt điện, năng lượng xanh và hệ thống hạ tầng (trạm biến áp, trạm sạc, trạm nạp khí) phục vụ xe buýt điện, năng lượng xanh theo từng dự án của doanh nghiệp.

Trước áp lực từ ô nhiễm không khí và tình trạng quá tải giao thông cá nhân, Hà Nội đã xác định rõ mục tiêu phát triển giao thông xanh, thân thiện với môi trường. Dù hành trình chuyển đổi phương tiện xanh còn nhiều thách thức nhưng thực tế đã cho thấy người dân Thủ đô đã có tinh thần sẵn sàng, thị trường đang thích ứng và lộ trình cấm xe xăng tại Hà Nội hoàn toàn khả thi nếu có sự chuẩn bị đồng bộ, bài bản.

Ánh Dương